تقوا و صبر؛ دو آموزه مهم برای امروز ایران

به گزارش ایکنا، فاطمه سلگی؛ عضو هیئت علمی مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، شامگاه 26 فروردین ماه در نشست «الهیات مقاومت، مبانی، کارکردها و ساحت‌های شناختی» که از سوی دانشگاه علامه طباطبایی، برگزار شد با بیان اینکه این انتقاد به جامعه دانشگاهی وجود دارد که در شرایط جنگ آن طور که باید انجام وظیفه نشد، گفت: از ابتدای سیره انبیاء تا پیامبر خاتم شاهدیم که همواره نبرد میان حق و باطل وجود داشته است. وقتی قرار است که بین هابیل و قابیل معلوم شود که باطل کیست صاعقه محسوس از سوی خدا می‌آید و قابیل کشته می‌شود و در انبیاء دیگر هم حقانیت یک طرف عمدتا در یک سیر محسوس رخ داده است تا در زمان پیامبر(ص) که به سمت سیر معقول با نزول قرآن می‌رود. 

وی افزود: در جنگ شناختی کنونی قدرت روایت خیلی مهم است که اراده‌ها را شکل می‌دهد و اگر ما نتوانیم با وجود توحیدی بودن جامعه کنونی روایت درست را طرح کنیم ممکن است در مواردی ضربه بخوریم. 

ادامه سخنان وی به شرح زیر است:

معلمان و استادان حوزه و دانشگاه باید رویدادها را تبین کنند و مردم را از پوسته رویین به باطن حوادث به صورت تفصیلی سوق دهند تا اطمینان قلبی و تفقه در دین ایجاد کنند تا مردم به کنشگر فعال و امیدوار تبدیل شوند که علی الاجمال اینگونه هستند. 

در قرآن کریم هم به دفعات شاهد تقابل روایات هستیم. مثلا در تقابل بین ابلیس و آدم او چون ظاهربین بود خودش را برتر دانست و گفت من از جنس آتش هستم. این نگاه تنگ نظرانه شیطانی است ولی خداوند ضمن عدم انکار خلقت ابلیس از آتش نگاه مادی صرف را نپذیرفته است و با تعبیر نفخت فیه من روحی بحث برتری را به سمت مسائل دیگری می‌برد. 

در این نبرد با اینکه همه می‌دانیم ما باید پیروز شویم ولی باید تبیین کنیم این باید برای رسیدن به چه هدفی است؛ قرآن هدف خلقت را لیعبدون می‌داند که به تعبیر تفاسیر یعرفون است و پیروزی ما هم در این راستا باید تبیین شود. 

ما یک قوس نزول را با سرمایه اسماء الهی طی کرده و به زمین آمدیم و باید در زمین به فعلیت برسانیم. بنابراین هر چه به عنوان احکام دین مانند نماز و روزه و جهاد و ... برای ما آمده است هدفش رساندن انسان به توحید است و به تعبیر آیت الله العظمی جوادی آملی همه اجزای دین اسلام به توحید برمی‌گردند و همان روح توحید است.

بنابراین اگر به توحید توجه نکنیم حرکت عظیم ملت ایران در نبرد رمضان ممکن است دچار حرکتی عادی بدون هدف شود. اهتمام باید این باشد که عبادات وسیله برای استقرار توحید در جان خودمان و دیگران است و در پرتو این نگاه خواهیم دانست که چه زمانی باید بجنگیم و کی باید آتش‌بس کنیم و اگر این نگاه توحیدی نباشد در مواردی دچار خطا خواهیم شد.

اگر بخواهیم نگاه ما به جهاد عمیق‌تر شود باید به تعلیم اسمای الهی به انسان توجه بیشتری بکنیم؛ اسماء گاهی اسم علم برای نامگذاری افراد و بچه‌های متولد شده است و گاهی برای ذاتی به کار می‌رود که صفت خاصی دارد مثلا در مورد خدا می‌گوییم علیم و قادر است که این اسم، اسم معناست نه علم. در دعای کمیل می‌خوانیم که «و باسمائک التی ملات ارکان کل شیئ» یعنی هیچ اسمی خارج از سیطره خدا نیست. اسماء الهی با هم رابطه دارند از جمله این که با هم تعاون دارند و هر اسمی با تعاون اسامی دیگر عمل می‌کند مثلا صفت رزق خدا با صفت علیم و حکیم قابل تحلیل است در این صورت اگر رزق کسی کم بود با توجه به صفات دیگر قابل توجیه است. 

تعارض اسماء الهی و رابطه با نام احسن خلقت

مقوله دیگر تعارض و تزاحم اسماء و صفات الهی است مثلا اسم هادی با مضل و این تخاصمی ممدوح برای نظام احسن خلقت است. در وجود انسان همواره نزاع بین حق و باطل و نفس اماره و لوامه برای رسیدن به نفس مطمئنه وجود دارد. خلقت شیطان هم در مسیر تزاحم با مسیر باطل است تا انسان بتواند بر سر دوراهی مسیر را طی کند وگرنه خلیفه‌اللهی انسان محقق نمی‌شد. خداوند خواسته است که موجوداتی باشند که امکان خروج از مسیر حق را داشته باشند تا انسان بتواند در تخاصم اسمائی به کمال برسد. 

در این نگاه از بالا، حتی نظام حق و باطل در دایره یک حق مطلق قرار دارد ولی وقتی در عالم پایین قرار گرفت شاهد تخاصم میان آن دو هستیم و همه این‌ها بدون تردید برای استقرار توحید در بعد فردی و اجتماعی است. در طول تاریخ انسان‌هایی بودند که توانستند با امتحانات مختلف جان خود را با اسماء الهی پرروش دهند و به مراتب عالی توحید برسند.

منازعه نهایی حق و باطل

در بحث اجتماعی این منازعه نتوانسته است به سرانجام خود برساند لذا منازعه حق و باطل کما اینکه در درون هر بشری وجود دارد در درون جوامع مختلف هم قرار دارد و غایت خلقت جهان در ذیل همان بحث انسان‌سازی است که امام مطرح کردند. ما انقلاب نکردیم که صرفا رفاه اقتصادی و یا پیشرفت اجتماعی داشته باشیم بلکه همه و همه برای غلبه نگاه توحیدی است لذا امام موفقیت‌ها را همگی به خدا نسبت می‌داد و در فتح خرمشهر فرمودند که خدا خرمشهر را آزاد کرد. 

قرار است این گستره همه عالم را فرابگیرد لذا هر حرکتی باید طوری روایت توحیدی داشته باشد که هم خودمان آن را به درستی تحلیل کنیم و هم بتوانیم برای دیگران تبیین کنیم و حوادث را باید از منظر الهی تماشا کنیم و برای دیگران روایت کنیم. 

در دوره کنونی نزاع میان حق و باطل به نهایت خود رسیده است و به تعبیر امام این قرن، قرن غلبه مستضعفین بر مستکبرین است. در نگاه توحیدی و قرآنی امام، که عقل منور توحیدی بود جهاد ابتدا در باطن افراد رخ می‌دهد و در بیرون منجر به نبرد میان مستعضفین و مستکبرین می‌شود.

براساس روایات خداوند مؤمنان را به شرار خلقش امتحان می‌کند زیرا شناخته شدن آنان در گرو ابتلاء به همین اشرار است و البته خداوند خودش در جبهه حق قرار دارد. ان الله مع المحسنین؛ ان الله مع المتقین. اراده خدا بر این است که من و پیامبرانم غلبه می‌کنیم. بشر به دنیا آمده است تا اسماء مختلف را بگیرد از جمله خداوند به انسان عرضه امانتی کرد که فقط انسان آن را پذیرفت و این امانت تحقق ولایت در وجود انسان است. 

جهاد فرصت رحمت الهی است و خدا شیاطین را در بیرون جمع کرده و از مؤمنان می‌خواهد تیغ بر آنان بکشد لذا چه کشته شود و یا بکشد برای او فتح رخ داده است. در نگاه الهی پیروزی ظاهری ملاک نیست و انسان در هر دو صورت پیروز است برخلاف نگاه مادی. نبرد حقیقی نبرد انفسی است و انسانی که توانسته موانع را کنار بزند به شهود توحیدی رسیده است.

رهبری شهید از امام نقل فرمودند که فتح الفتوح ما تربیت انسان‌هایی است که روحیه جهاد و شهادت دارند و انقلاب قلبی در آنان ایجاد شده است. اگر تحلیل حوادث فقط با نگاه دنیوی باشد گرفتار عدم مسرت و شادی خواهیم شد؛ خوف و امید انسان موحد تابع متعلقات بیرونی نیست و اینکه از اوردن ناو و ... بترسد؛ هرقدر کار برای مؤمنان دشوار و شرایط تنگ‌تر شود مؤمنان برافروخته‌تر و شاداب‌تر می‌شوند. 

استفاده از اسباب مادی آری؛ تکیه بر آن خیر

ما باید از اسباب استفاده کنیم ولی نباید به آن تکیه کنیم و بدانیم اسماء در کار است. توان موشکی و جمعیت و حضور مردم در خیابان. ضمن اینکه باید باشد ولی نباید صرفا بر آن تکیه کنیم و باید به اسماء الهی تکیه بزنیم تا دچار غرور نشویم. 

مردمی که در خیابان‌ها حضور دارند محصول روحیه جهادی است و اراده خدا بر این تعلق قرار گرفته است که همه اقشار جامعه اعم از خردسال تا پیرزن و پیرمرد مجاهد شوند و در منازعه آخرالزمانی مؤثر باشند.

تفقه ملت ایران است که آنان را از دیگران متمایز کرده است لذا در مواجهه با مرگ ترس و هراسی ندارند و دنبال آن می‌روند زیرا می‌ترسد بمیرد و دوست دارد شهید شود تا همیشه زنده بماند. اینکه افراد به راحتی با مال خود در راه خدا جهاد می‌کنند چون در سطح بالاتری از شناخت قرار گرفته‌اند و انسانی شده‌اند که گرفتار انانیت نیستند. عالم آخرت هم همه شادی و نشاط و بشاشیت است. پس جامعه را می‌توان با مباحث الهیاتی به سمت توحید ببریم و جامعه حیات بعد از حیات بیابد. 

در جنگ بدر مسلمین در وضعیت ضعف بودند ولی خداوند به آنان نصرت رساند و آنان را بر دشمنانشان پیروز گردانید و خدا بر لزوم رعایت تقوا برای جلب این نوع حمایت‌ها تأکید فرموده است. امروز تقوا و صبر دو آموزه مهم قرآنی برای جامعه است تا بتوانیم به پیروزی برسیم. اگر تقوا کمرنگ شود ممکن است شیاطین درونی و بیرونی باعث سستی و تفرقه بین مردم شوند و عمده شکست‌های یک جامعه هم از درون است نه بیرون. 

در ادامه این نشست، حجت‌الاسلام والمسلمین صادق اکبری مقدم؛ مسئول نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه علامه طباطبایی، با بیان اینکه امام شهیدمان و آیت‌الله العظمی جوادی آملی در ایام کرونا نگاه مردم را به مسائل معنوی معطوف کردند، گفت: در سه جنگ تحمیلی بعد از انقلاب هم درست است که خسارت‌های زیادی به ما وارد شد به خصوص شهادت جانگداز رهبر انقلاب در جنگ رمضان که قابل جبران نیست و هنوز هم مردم نمی‌توانند بپذیرند که ایشان در بین آنان نیست ولی باز اگر نگاه توحیدی و معرفتی به جنگ رمضان نداشته باشیم آثار زیان‌باری متوجه ما خواهد شد و حتما باید به مقوله معنویت توجه ویژه داشته باشیم.

وی افزود: همانطور که خداوند در سوره مبارکه نصر فرموده است نصرت الهی نصیب ما خواهد شد و البته تاکنون هم شده است چه آن را درک کرده باشیم و چه اینکه چندان متوجه آن نباشیم. در انتهای این سوره فرموده است وقتی یاری خدا و پیروزی الهی فرارسید و دیدید مردم دسته دسته به دین خدا در می‌آیند خدا را تسبیح کن و به سوی او توبه کن. 

مسئول نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه علامه طباطبایی بیان کرد: رهبری شهید همواره می‌فرمود امام به نصرت خدا باور عمیق داشت و بنده هم به تبعیت از ایشان این باور را دارم و جامعه‌ای که به خدا اعتماد دار نصرت شامل او می‌شود لذا سخن از تمدن اسلامی را مطرح و پیگیری کردند و در این مسیر هرگز نومید نشدند. 

وی با بیان اینکه آنچه در بیانیه گام دوم هم بر آن تاکید زیادی داشتند بحث امید و امیدآفرینی و بحث تحول بود، اظهار کرد: اگر ما امید به آینده داشته باشیم و مسیر تحول را طی کنیم مفهوم شهادت به قلب و روح ما جلا داده و مسیر را روشن‌تر می‌کند؛ برخی شخصیت‌های غربی اعتراف کردند که ترامپ مردم ایران و مکتب تشیع را نشناخت زیرا شیعه مخلص وقتی رهبرانش شهید شوند انسجام و همدلی‌ بیشتر می‌شود. 

اکبری مقدم با بیان اینکه رهبر شهید ما انتظار را نشستن و به گوشه انزوا رفتن نمی‌دانستند بلکه آن را صبر و استقامت و امید و حرکت رو به جلو تعبیر می‌کردند، اضافه کرد: مؤلفه دیگری که ما باید به آن توجه کنیم مقوله اعتصام به حبل الهی است یا طبق آیه «ولا ترکنوا الی الذین ظلموا»، نباید به ظالمین متمایل شویم و یا طبق آیات دیگر مؤمنان حق ندارند که ظالمان و دشمنان خدا را ولی خود بگیرند. 

وی ادامه داد: حضرت آقا در سالیان متمادی بر بصیرت تأکید داشتند و اینکه انسان باید قدرت تشخیص حق و باطل را داشته باشد و  در کنار حق بایستد. همچنین مقوله دیگر در الهیات مقاومت، اعتقاد عمیق به شهادت است. دشمنان  در طول سالیان مختلف هجمه‌های ناجوانمردانه زیادی از جمله تحریم را به ما تحمیل کردند و این رودررویی و نبرد لازم بود تا در یک نقطه پاسخی دندان‌شکن به دشمنان داده شود تا بفهمند حق ندارند به هر جامعه و نظام و ملتی دست‌درازی کنند و موفق شوند.