تلههای خود بزرگبینی
بزرگنمایی و بیشپنداری موفقیتها و پیروزیها میتواند مصداق غرور باشد که همواره زمینه عجب و شکست خواهد بود. باید در میان میدان و تحلیل عمومی جنگ، تقلیل دشمن یک تاکتیک میدانی درست است تا رعب دشمن ما را نگیرد اما در میان متخصصان و کارشناسان باید تحلیل واقعی جای پندار را بگیرد.
حجتالاسلام والمسلمین مسعود آذربایجانی، عضو هیئت علمی گروه روانشناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه طی یادداشتی که در اختیار ایکنای قم قرار داده، نوشت: این روزها در رسانههای خودی (اعم از رسانه ملی و شبکههای اجتماعی خودی) خط «قدرتمندی ایران» دنبال میشود. در این زمینه چند نکته تکمیلی وجود دارد:
۱- بزرگنمایی و بیشپنداری موفقیتها و پیروزیها میتواند مصداق غرور باشد که همواره زمینه عجب و شکست خواهد بود.
۲- در میان میدان و تحلیل عمومی جنگ، تقلیل دشمن یک تاکتیک میدانی درست است تا رعب دشمن ما را نگیرد اما در میان متخصصان و کارشناسان باید تحلیل واقعی جای پندار را بگیرد؛ «وَإِذْ يُرِيكُمُوهُمْ إِذِ الْتَقَيْتُمْ فِي أَعْيُنِكُمْ قَلِيلًا وَيُقَلِّلُكُمْ فِي أَعْيُنِهِمْ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْرًا كَانَ مَفْعُولًا وَإِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ؛ هنگامی که با آنان روبهرو شدید، خدا آنها را در چشمهای شما اندک نشان داد و شما را نیز در چشمهای آنان کم جلوه داد، تا خداوند امری را که مقدّر شده بود به انجام رساند. و سرانجام همه کارها به سوی خدا بازگردانده میشود.» (انفال/۴۴)
۳- در بررسی مرحلهای جنگ به جز اسرار نظامی که در جلسات سری انجام میگردد، خطاها و کاستیها و نقطه ضعفهای عمومی باید گفته شود به ویژه موارد مربوط به مردم، زیرا موجب مراقبت، دقت و محافظت بیشتر مردم خواهد شد و آمادگیها را بیشتر میکند.
جنگ روایتها الان چنین است. البته باید همواره به گونهای مدیریت شود که نقاط قوت و پیروزیها در ذهن مردم غلبه پیدا کند. به عنوان نمونه:
۱- گزارش مکرر تحلیل امثال مرشایمر و دیگر تحلیلگران غربی در رسانه داخلی که نگاه مثبت به توفیقات ما دارند، مویدی بر بزرگنمایی موفقیتهاست که ممکن است، ما را دچار غافلگیری و خطای محاسباتی کند.
۲- شاید گزارش دوسویه از تحلیگران خارجی و حتی داخلی با نگاه غلبه ابعاد مثبت قابل دفاعتر باشد، زیرا هم اعتماد به رسانه ملی را بیشتر میکند و اتفاقا موجب تحقق توصیه رهبر انقلاب بر گوشسپاری به رسانههای داخلی میشود و همچنین از آفت خودبزرگ پنداری و غرور مصون میمانیم. بهعلاوه برای تغییر نگرش بیان دوسویه، اثرگذاری بیشتری از جهت روانشناختی دارد «يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُمَا أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمَا وَيَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ؛ از تو دربارهه شراب و قمار میپرسند، بگو در آن دو گناهی بزرگ است و منافعی (اندک) برای مردم، اما گناهشان از سودشان بزرگتر است و از تو میپرسند چه چیزی انفاق کنند، بگو: مازاد و افزونی (از آنچه نیاز ندارید)، اینگونه خداوند آیات را برای شما روشن میسازد، باشد که بیندیشید.» (بقره/۲۴۵).
مهمتر از اینها استفاده از اثر تقدم در اعلام مطالب و اخبار است. در جنگ روایتها، هرکس زودتر و هنگام اخبار را اعلام و روایت کند، نبض افکار عمومی در دست او خواهد بود و طرف مقابل بهناچار واکنشی و انفعالی عمل میکند.
البته در مورد مسئولان و مردم، با شناختی که حداقل در بخش غیرنظامی داریم (در بخش نظامی عملکرد تا اینجا بسیار دقیق، علمی و عاقلانه بوده و عمدتا محل بحث نیست اما همان فرماندهان نظامی تحت تاثیر مسئولان سیاسی و اجرایی هستند) از دو جهت مسئولان هم باید مراقبت جدی داشته باشند:
اول اینکه گاهی فرصت کافی برای بررسی همه تحلیل ها را ندارند و این تذکر به آنها بیشتر لازم است و دوم اینکه مردم که بیشتر مخاطب این رسانهها هستند، گاهی انتظاراتشان بالا میرود و حتی فشار به مسئولان هم میآورند چنانکه در بحث مذاکرات اخیر تا حدی مشاهده کردیم. البته از قضیه «ملا» هم نباید غافل شد که میگفت سر کوچه آش میدهند و بعد خودش هم باور کرد.
انتهای پیام
