اصول آموزش مجازی مؤثر/ ۵
۲۰ کلید برای آموزش کلاس اولیها در شرایط بحران
پژوهشگر و مؤلف آثار آموزشی در بخش پنجم از درسگفتار «اصول آموزش مجازی مؤثر» با تمرکز بر پایه اول ابتدایی، ۲۰ کلید آموزشی و تربیتی را برای معلمان و خانوادهها تشریح کرد و نسبت به تأثیرات جبرانناپذیر بحرانهایی چون کرونا و جنگ و ... بر آینده تحصیلی، شغلی و اجتماعی کلاس اولیها هشدار داد.
در عصر تحول دیجیتال، آموزش مجازی دیگر فقط یک ابزار کمکی نیست، بلکه به ستون فقرات نظامهای یادگیری تابآور تبدیل شده است. این شیوه نوین تعلیم و تربیت، با بهرهگیری از فناوریهای ارتباطی، مرزهای فیزیکی کلاسهای سنتی را درمینوردد و امکان یادگیری مستمر، سیار و شخصیسازیشده را برای هر فرد در هر مکان و زمانی فراهم میکند.
وقتی کرونا همهگیر و مدارس غیرحضوری شد، کسی تصور نمیکرد که بتوان آموزش دانشآموزان را از طریق فضای مجازی پی گرفت، اما این امکان با همه سختیها و مشقتهایش فراهم شد و این شیوه یادگیری در کشورمان رایجتر شد. ارزش راهبردی این نظام آموزشی زمانی عیانتر میشود که جامعه دستخوش بینظمیها و اختلالات گستردهای مانند جنگ، بحرانهای امنیتی یا ... میشود.
در چنین شرایط دشواری که مدارس تخریب یا تعطیل میشوند یا به هر دلیلی امکان برگزاری حضوری کلاسهای درس فراهم نیست، آموزش مجازی همچون پلی نجاتبخش، تداوم جریان علم و آگاهی را ممکن میکند. اهمیت این مسئله فراتر از حفظ برنامه درسی است؛ آموزش در بحران، به کودکان و نوجوانان حس عادیبودن، هدفمندی و امید به آینده میدهد، از افت تحصیلی و بحران هویت جلوگیری میکند و بنیانهای بازسازی فکری جامعه را در دوران پسابحران استحکام میبخشد. بنابراین، پرداختن به چیستی، چگونگی و ضرورت بهکارگیری آموزش مجازی دانشآموزان در شرایط جنگی، نه یک بحث فنی صرف، که ضرورتی انسانی و ملی برای حفظ سرمایههای فکری و فرهنگی نسل آینده است.
در همین راستا خبرگزاری ایکنا بنابر رسالت آگاهیبخشی، مجموعه درسگفتارهایی را تهیه کرده است تا خانوادهها با آگاهی بیشتری نسبت به این آموزشها، مسیر علمآموزی و آگاهی فرزندان خود را هموارتر کنند. مرتضی مجدفر، دکترای مدیریت آموزشی و پژوهشگر و مؤلف آثار آموزشی در این درسگفتارها به بیان نکات مهمی پرداخته است.
در قسمت پنجم درباره «آموزش کلاساولیها در شرایط بحران» میخوانیم.
کلاس اولیها
در چهارمین درسگفتار نکات مهمی درباره اصل تفاوتهای فردی بیان شد و اکنون درسگفتار پنجم به موضوع مستقلی تحت عنوان «کلاس اولیها» اختصاص دارد، براساس همان رویهای که پیش از این مبنی بر ارائه «نکتهای» برای موضوعات مستقل اعلام کرده بودیم، تقدیم میشود. در این بخش، نکات مرتبط با کلاس اولیها را دنبال میکنیم و این نکات، نوبتی دیگر نیز ادامه خواهد یافت.
کلید ۱: شاعر میگوید: «خشت اول گر نهد معمار کج/ تا ثریا میرود دیوار کج». کارشناسان آموزشی، پایه اول ابتدایی را دیوار بنیادین یادگیری و تربیت میدانند. چه بسا آینده هر دانشآموزی، در کلاس اول ابتدایی و براساس شانس خوبی که در داشتن یا نداشتن یک معلم ورزیده نصیبش شده، رقم میخورد. بنابراین، اگر به هر دلیلی، آموزش از همان آغاز سال تحصیلی با بحران و حضور کمرنگ و کمرمق کودکان در مدرسه مواجه شود، بیتردید آینده تحصیلی، شغلی و حتی زندگی آن کودک تحتالشعاع قرار خواهد گرفت.
کلید ۲: یکی از حساسیتهای پدران و مادران، سپردن تربیت و یادگیری فرزندان کلاس اولی خود به دست آموزگارانی است که از صلاحیت حرفهای بلندمرتبهای در کار با کودکان کلاس اولی برخوردار باشند. در این میان، مایلم به دو آموزگار ایرانی، یکی زنده و دیگری زندهیاد، اشاره کنم. آقای احمد مبارکی، آموزگار سلماسی، ۴۵ سال است که در کلاس اول تدریس میکند. فقط کافی است نام وی را در یکی از موتورهای جستوجو کنکاش کنید؛ با چنان ابتکارها و خلاقیتهایی در کار با کودکان مواجه خواهید شد که حتی ممکن است هوس کنید خودتان سالها به عقب بازگردید و دانشآموز کلاس اول شوید. همچنین زندهیاد سید حسن نیرزاده، معلم تهرانی کلاس اول ابتدایی مدرسه علوی که ابتکارات وی در تدریس با شیوهای بدیع و نمایشی، هیچگاه از یادها نمیرود. از وی ۴۴ حلقه فیلم ویدئویی از تدریس برای کلاس اولیها به جای مانده است که با دیدن آنها، به جادوگری یک معلم در جذب کودکان پی میبرید.
استخراج فهرست فارغالتحصیلان کلاس نیرزاده از میان مشاهیر و بزرگان کشورمان، اعم از سیاستمداران، دانشمندان، نویسندگان، هنرمندان، ورزشکاران، هنرپیشگان، خوانندههای شاخص و دیگران، نشان میدهد که چگونه یک معلم برتر میتواند صدقه جاریه عمر یک کودک شود و او را عاقبتبخیر کند. درست است که سایر معلمان نیز مهم هستند، اما تأثیرگذاری معلمان کلاس اول، چیزی دیگر است. مرحوم نیرزاده، بسیار پیش از آنکه آموزش مجازی رواج یابد، از دنیا رفت، ولی خوشبختانه استاد مبارکی سرزنده و فعال در کلاس درس است و شما میبینید که چه کارهای ارزشمندی انجام میدهد. روش ما، ارائه کپسولی است؛ قرار نیست که همه مطالب را من بگویم. خودتان با اندکی تلاش، روشهای کار معلمان خلاق را در فضای مجازی خواهید یافت.
کلید ۳: ورود کودک به کلاس اول، ورود او به دنیای جامعهپذیری است. کودک، قواعد زندگی در جمع، احساسات، نظم، دوستی، ایثار، مشارکت و بسیاری آموزههای دیگر را پس از ورود به مدرسه فرا میگیرد و در این راه، بهترین مشاور او معلم است. در سال دوم دوران کرونا(از مهر ۱۳۹۹)، کودکان تقریباً ماههای اول سال تحصیلی را کمتر در مدرسه حضور داشتند و لذا از زمانی که مدارس به صورت حضوری برگزار شد، بسیاری از قواعد حضور در مدرسه را درک نمیکردند. برای مثال، نمیدانستند صف چیست، صدایی که از بلندگو آنها را مخاطب قرار میدهد کیست و صدایش از کجا طنینافکن میشود، قواعد آبخوری و سرویس بهداشتی چیست و... در آن موقع، مدارس در این زمینهها با چالش جدی مواجه بودند. اگر آموزش به شرایط بحرانی برسد، این وظیفه عمدتاً به خانوادهها محول میشود و باید در این زمینه ایفای نقش کنند.
کلید ۴: سرشت کودک کلاس اولی با بازی آمیخته است. در شرایط بحران، هم معلمان و هم پدران و مادران نباید از وقتگذاری و انجام بازیهای فراوان با کودک کلاس اولی دریغ کنند.
کلید ۵: کودک کلاس اولی، عاشق و شیفته نقاشی کردن است و هرگز از آن خسته نمیشود. در یادگیری مجازی و متعاقب آن در منزل، نباید کودکان را از این اقدام بسیار انگیزشی محروم کرد.
کلید ۶: کودک کلاس اولی از تکرار کردن خسته نمیشود. او ممکن است یک قصه یا ماجرا را دهها بار بشنود و خم به ابرو نیاورد. البته معلم و پدر و مادر او نباید بیگدار به آب بزنند؛ بلکه بهتر است هر بار در قرائت یا خوانش قصه، تغییرات خلاقانهای در آن به کار برند.
کلید ۷: داستانهایی که قهرمانان آنها حیوانات هستند، بسیار مورد پسند کودکان کلاس اولی قرار میگیرند. از خواندن این گونه قصهها یا نمایش انیمیشن داستانهایی که قهرمانانشان حیوانات، بهویژه حیوانات محبوب و دوستداشتنی هستند، دریغ نکنید.
کلید ۸: از خواندن قصههایی که موضوعات آنها به ضربالمثلها، آیینها و آداب و رسوم مردم سرزمینمان مربوط است، در کلاس مجازی و منزل دریغ نکنید.
کلید ۹: کودک کلاس اولی، عاشق بریدن، چسباندن و ساختن و در یک کلام، دستورزی است. باید در کلاس مجازی و دنیای واقعی او، این موقعیت را برایش ایجاد کنیم.
کلید ۱۰: حوصله کودک کلاس اولی از توضیح محض پدیدههای علمی سر میرود. در هنگام تدریس مجازی یا در زندگی روزمره، باید برای او موقعیتهایی فراهم کنیم که با دیدن فیلم، انجام یک آزمایش ساده یا صورت دادن یک مشاهده عینی، آن پدیده را لمس و درک کند.
کلید ۱۱: کودک کلاس اولی، عاشق ریتم و نغمههای موزون است. تدریس حضوری و مجازی خود را با شعرهای ساده، ریتمیک و کودکانه آغشته کنید و در همخوانی آنها با کودکان تلاش نمایید.
کلید ۱۲: این روزها، ناشران معتبر کودک و نوجوان و نیز نهادها و جشنوارههای صاحباعتباری که در زمینه کتاب فعالیت میکنند، میتوانند کتابهای خوبی را هم در حوزه قصه و هم در بخش شعر و سایر نیازهای کودک کلاس اولی به شما معلمان و پدران و مادران معرفی کنند تا بتوانید آنها را تهیه و استفاده کنید.
کلید ۱۳: ویدئوهای مرتبط با قصهها و اشعار کودکانه و سایر نیازهای کودکان، این روزها به وفور در فضاهای مجازی یافت میشود. معلمان و پدران و مادران با اندکی تلاش در این کار خبره خواهند شد. این محتواها را پیدا کنید، بارگذاری کنید و در موقعیتهای گوناگون به کار گیرید. همانگونه که گفتیم، کودک کلاس اولی، برخلاف دانشآموزان پایههای بالاتر، از تکرار، البته با اندکی تغییر و چاشنی خلاقیت خسته نمیشود.
کلید ۱۴: سرفصلها و راهنماییهایی در مورد سناریوهای ساده از دروس و رفتارهای فردی و اجتماعی را به کودکان ارائه دهید. از آنها بخواهید این سناریوها را اجرا کنند و بازی نمایند و پدران و مادرانشان از این نقشآفرینی با تلفن همراه فیلم بگیرند و به فضای مجازی کلاس بفرستند. نمایش این فیلمها در کلاسهای مجازی، علاوه بر مشارکت دادن کودکان و والدینشان در امر آموزش، صحنه جذابی در کلاس مجازی درس ایجاد خواهد کرد که دیدنی است.
کلید ۱۵: این کار را با دکلمه شعرها، تعریف کردن داستانها، تعریف کردن گوشهای از یک سفر، و سخن گفتن کودک درباره یک موضوع دوستداشتنی مانند پدر، مادر، دوست، غذا، تیم فوتبال، بازی، داستان و هر چیزی که میتواند جزو علایق کودک محسوب شود، ادامه دهید.
کلید ۱۶: آموزش و تقویت شنیدن، یکی از مهارتهای اصلی مورد نیاز کودکان کلاس اولی است. از کودکان بخواهید صدای پدر و مادر، دوستان، صداهای حیوانات اهلی دور و بر خود(برای مثال، بقبقوی یک یاکریم یا صدای گربهای ملوس و...)، اتومبیلها و وسایل موجود در اطراف خود و مواردی از این دست را ضبط کنند و به فضای مجازی کلاس درس ارسال نمایند. البته ارسال این صدا و هر تصویر دیگری، حتی در شرایط عادی و غیربحرانی نیز میتواند اثرگذار باشد.
کلید ۱۷: از کودک بخواهید یک برنامه یا انیمیشن مورد علاقه خود را ببیند. سپس پدر یا مادر، قصه آن یا توضیحی درباره آن را به صورت فیلم یا صوت ضبط کرده و به فضای کلاس ارسال کنند.
کلید ۱۸: علاوه بر مهارت شنیدن، مهارت سخن گفتن نیز یکی از مهارتهای چهارگانه کودکان کلاس اولی است؛ دو مهارت دیگر، خواندن و نوشتن میباشند. علاوه بر تمرین کلید ۱۷، از کودک کلاس اولی بخواهید درباره هر چیز، هر پدیده، هر شیء و هر موضوعی که دوست دارد، دو تا سه دقیقه صحبت کند. اگر انجام این کار به راحتی در کلاس حضوری امکانپذیر است، در کلاس مجازی نیز میتوانید به شیوههایی که در کلیدهای قبلی بیان کردیم، اقدام کنید.
کلید ۱۹: دقت کنید که آموزش مجازی ممکن است موجب افزایش وابستگی کودک به خانواده و والدین شود. برای پرورش خوداتکایی کودک و جامعهپذیر کردن او، حتی با وجود آموزش مجازی، تمهیدات گوناگونی بیندیشید.
کلید ۲۰: در آموزشهای خود در فضای مجازی و واقعی، صرفاً بر مباحث درسی تأکید نکنید. مباحث اجتماعی، ملی، آیینی، رفتاری، مذهبی و مواردی که کمتر در چارچوب مباحث درسی میگنجند، میتواند دستمایه ما برای فعالیتهای دانشآموزی باشد.
به نکته و کلید بیستم در ارتباط با کلاس اولیها رسیدیم، ولی هنوز وارد مباحث درسی-آموزشی نشدهایم. منتظر باشید تا روزی دیگر با کلیدهای دیگری در ارتباط با کلاس اولیها، مهمان شما باشیم.
انتهای پیام مطالب مرتبط
