نگاهی به تربیتیافتگان مکتب رضوی
داوود بن قاسم جعفری، یونس بن عبدالرحمان، ایوب بن نوح و زكريا بن آدم چهارتن از تاثیرگذارترین افراد تربیتیافته مکتب امام رضا(ع) بودند.
آیتالله محمدجعفر طبسی، استاد حوزه علمیه قم طی یادداشتی که به مناسبت ولادت باسعادت امام رضا(ع) در اختیار ایکنای قم قرار داده، نوشت: یازدهم ذیالقعده سالروز ولادت هشتمین آفتاب ولایت، سلطان ابوالحسن علی بن موسی الرضا(ع) است. شیخ مفید متوفی ۴۱۳ در کتاب ارشاد جلد ۲ صفحه ۲۴۷ میگوید: ولادت آن حضرت در مدینه سال ۱۴۸ بوده و آن حضرت در سال ۲۰۳ از ماه صفر رحلت نمود.
نام مادر ایشان امالبنین بوده است. شیخ طوسی متوفی ۴۶۰ در رجال خود نام اصحاب و تربیتیافتگان آن حضرت را بیان کرده که برخی از برجستگان آنها عبارتند از:
۱. احمد بن محمد بن عیسی اشعری قمی
۲. احمد بن عامر بن سلیمان طائی
۳. احمد بن ابی نصر بزنطی
۴. ایوب بن نوح
۵. یونس بن عبدالرحمان
۶. حسین بن سعید اهوازی
۷. داوود بن القاسم جعفری
۸. ریان بن صلت
۹. زکریا بن آدم قمی
۱۰. سلیمان مروزی
۱۱. عبدالسلام بن صالح هروی
۱۲. علی بن مهزیار
۱۳. محمد بن اسماعیل بن بزیع
۱۴. ابوالعباس حمیری
شایان ذکر است که برخی از اصحاب آن حضرت از اهل سنت به شمار میروند مثل یحیی بن یحیی تمیمی. همچنین اصحاب آن حضرت از بلاد و مناطق مختلف بودند؛ از کوفه، اهواز، خراسان، بصره، نیشابور، بغداد، نهاوند، بلخ، قم، همدان، مکه و سجستان. در اینجا به شرح بسیار مختصری درباره چهار شخصیت تربیت یافته در مکتب رضوی میپردازیم.
داوود بن قاسم جعفری
کنیه این شخصیت بینظیر تاریخ اسلام، ابوهاشم جعفری است. او پنج نفر از ائمه را درک کرده است. سید بن طاووس(ره) او را یکی از سفراء حضرت مهدی شمرده است. (مستدرکات علم رجال الحدیث جلد ۳ صفحه ۳۶۲) قضایای مهمی از امام رضا(ع) و امام جواد(ع) از وی نقل شده است؛ از جمله معجزهای از امام هشتم.
معجزهای از امام هشتم از زبان داوود بن قاسم
مرحوم مجلسی از وی نقل کرده که روزی بر امام رضا(ع) وارد شدم، حضرت با من هندی صحبت کرد ولی من نمیتوانستم پاسخ او را بدهم، مقداری ریگ نزدش بود، یکی از آنها را در دهان خود گذاشت و آن را مکید سپس آن را به سوی من انداخت، آن را در دهانم گذاشتم هنوز از نزد آن حضرت دور نشده بودم که قدرت تکلم به ۷۳ زبان را در خود یافتم، که اول آنها زبان هندی بود. (بحارالانوار/ جلد ۵۰/ صفحه ۱۳۶)
ابوهاشم میگوید: روزی با خود گفتم: «اللهم اجعلني في حزبك وفي زمرتك؛ خدایا مرا در حزب و زمره خود قرار بده». امام جواد(ع) به من فرمود: «انت في حزبه وفي زمرته اذا كنت بالله مؤمنا ولرسوله مصدّقا ولأوليائه عارفا ولهم تابعا فأبشر ثم أبشر؛ تو در زمره حزب خدا هستی اگر ایمان به خدا داشته باشی و رسول خدا را تصدیق کنی و اولیای الهی را بشناسی و از آنها تبعیت کنی پس بشارت باد بر تو.»
این بیان حضرت به این نکته مهم اشاره دارد که تنها قبول داشتن اولیای خدا و ائمه کفایت نمیکند و رمز موفقیت و سعادت انسان در زندگی، پیروی و تبعیت عملی از آن اولیای الهی است.
داوود در سال ۲۶۱ هجری دار دنیا را وداع گفت و به اولیاء خدا ملحق گردید.
یونس بن عبدالرحمان
مرحوم نجاشی متوفی ۴۵۰ درباره شخصیت کم نظیر این تربیت یافته مکتب امام رضا(ع) مینویسد: «كان وجها في اصحابنا متقدما عظيم المنزلة ولد في ايام هشام بن عبد الملك وكان الرضا عليه السلام يشير اليه في العلم والفتيا» (رجال نجاشی صفحه ۴۴۶) یعنی او شخصیت آبرومندی در میان اصحاب متقدم بوده و از جایگاه و منزلت والایی برخوردار بوده است، و در زمان هشام بن عبدالملک به دنیا آمده بود، و امام رضا(ع) در دانش و افتا به او اشاره میکرد. (او را به دیگران معرفی مینمود)
ارجاع امام رضا(ع) به یونس
نجاشی از شخصی به نام عبدالعزیز بن المهتدی که قمی و وکیل امام رضا(ع) و مورد عنایت خاصه آن حضرت بود نقل کرده که روزی خطاب به امام کرده و گفت: «اني لا اقدر على لقائك في كل وقت فممّن آخذ معالم ديني؟ فقال: خذ عن يونس؛ من همیشه توفیق درک محضر شما را ندارم، با این شرایط، دین خود را از چه کسی اخذ کنم؟ حضرت پاسخ داد: دین خود را از یونس یاد بگیر. علاوهبر مقام یونس، در اینجا نکته شایسته ذکر دیگری نیز وجود دارد.»
عبدالعزیز بن مهتدی یک شخصیت ممتاز و اهل علم و وکیل امام به شمار میرفت و در عین حال، بر امام زمان خود این مطلب را عرضه میدارد که همیشه توفیق درک محضر شما را ندارم تا مسائل دینی و شرعی خود را بیاموزم.
درس مهمی که از این مطلب استفاده میشود این است که در مسائل دینی خود، خیلی باید سخت کوش باشیم و آموختن مسائل دینی را یک اصل و محور اساسی در زندگی خود قرار دهیم. این مطلب در زمانه ما که دینستیزی و انحرافات از طرق مختلف فراوان شده، اهمیت مضاعفی مییابد.
ایوب بن نوح
او ایوب بن نوح بن دراج نخعی است. مرحوم نجاشی او را اینگونه توصیف کرده است: «عظيم المنزلة عندهما وكان شديد الورع كثير العبادة، ثقة في رواياته؛ او وکیل امام هشتم و نهم(ع) بود و دارای منزلت خوبی نزد ایشان بود و از خصوصیات وی، امانت و ورع فراوان و عبادت زیاد بود در حالیکه در نقل روایات کاملاً مورد اطمینان بوده است. (رجال نجاشی/ صفحه ۱۰۲)
یک نمونه از روایات ایوب بن نوح
روایت فراوانی از او نقل شده که به ذکر یکی از آنها اکتفا میکنیم. مرحوم شیخ صدوق متوفی ۳۸۱ در کتاب امالی حدیثی را از ایوب از محمد بن ابی عمیر تا میرسد به عبدالله ابن عباس از رسول خدا نقل کرده که حضرت به امیر مومنان فرمود: «يا علي انت وصيي ووارثي وغاسل جثتي وانت الذي تواريني في حفرتي يا علي انت اميرالمؤمنين وامام المسلمين وقائد الغر المحجلين ويعسوب المتقين. يا علي انت زوج سيده النساء فاطمه ابنتي وابو سبطي الحسن والحسين. يا علي ان الله تبارك وتعالى جعل ذرية كل نبي من صلبه وجعل ذريتي من صلبك ... يا علي ابشر بالشهاده فانك مظلوم بعدي. فقال علي: يا رسول الله وذلك في سلامة من ديني؟ قال: في سلامة من دينك؛ ای علی، تو وصی و وارث و غسل دهنده بدن من هستی و تو همان کسی هستی که پیکر من را در قبر میگذاری، تو امیرالمؤمنین و امام مسلمانان و رهبر روسفید (با چهره درخشان) و پیشوای متقیان هستی. تو همسر بهترین زن یعنی دخترم فاطمه هستی و پدر نوههای من، حسن و حسین هستی. ای علی، خداوند نسل هر پیامبری را از صلب خودش قرار داده و نسل من را از صلب تو قرار داده ... ای علی، بشارت که به شهادت میرسی و بعد از من مظلوم خواهی بود. علی(ع) گفت: آیا این مرگ همراه با سلامت دین من است؟ رسول خدا(ص) فرمود: همراه با سلامت در دینت است.»
زكريا بن آدم
او زکریا بن آدم بن عبدالله بن سعد اشعری قمی است. مرحوم نجاشی او را چنین توصیف کرده: «ثقة جليل عظيم القدر وكان له وجه عند الرضا عليه السلام» یعنی او راستگو و جلیل و عظیم القدر است و نزد امام رضا جایگاهی داشته است. (رجال نجاشی صفحه ۱۷۴)
مرحوم نمازی وی را از اصحاب و تربیت یافتگان امام صادق و امام رضا و امام جواد(ع) ذکر کرده است. وی کسی است که از زمان رحلت خودش از دار دنیا، از زبان امام جواد(ع) آگاه شد. (مستدرکات/جلد ۳/ صفحه ۴۲۹)
امام رضا(ع)، علی بن مسیب را به او ارجاع داد. مرحوم کشی از علی بن المسیب نقل کرده که به امام رضا(ع) عرض کردم: محل سکونتم نسبت به شما دور است لذا نمیتوانم در هر زمان شما را زیارت کنم، آموزههای دینی خود را از چه کسی بیاموزم؟ حضرت فرمود: «مِن زکریا بن آدم القمی المأمون على الدين والدنيا؛ آموزههای دینی را از زکریا بن آدم قمی اخذ کن؛ زیرا او بر امور دینی و دنیایی امین است.»
روزی زکریا بن آدم به امام رضا(ع) شکایت کرد و گفت: میخواهم از اهل بیتم فاصله بگیرم و آنها را رها کنم زیرا سفها در میان آنها فراوان شدهاند. حضرت او را از این کار نهی کرد و فرمود: «لا تفعل فإنّ أهل بيتك يدفع عنهم بك كما يدفع عن أهل بغداد بأبي الحسن الكاظم عليه السلام؛ این کار را انجام نده، به تحقیق که خداوند به وسیله تو بلا را از آنها دفع میکند همانگونه که خداوند بلا را به برکت امام موسی بن جعفر علیه السلام از اهل بغداد دور میکند.» (مستدرکات/ جلد ۳/ صفحه ۴۲۹)
از این روایت چند نکته قابل استفاده است:
۱. مقام و منزلت زکریا بن آدم نزد امام رضا(ع)
۲. به صرف وجود چند انسان ناباب یا سفیه در میان اقوام و بستگان، نباید به آنها پشت کرد بلکه باید در هدایت آنها به صراط مستقیم تلاش نمود و همت گمارد. بنابراین یک درس از امام رضا(ع) این است که طرد افراد با صبغه دینی و معرفتی ضعیف، صحیح نیست و باید برای ارتقای اندیشه و رفتار این اشخاص، تلاش نمود.
انتهای پیام
