تأکید قرآن بر صبر و استقامت در مسیر حق

قرآن کریم راهکارهای جامعی برای مقابله با ترس و اضطراب ارائه می‌دهد که یکی از اساسی‌ترین راهکارها یادآوری حضور خداوند و توکل بر اوست. خداوند در قرآن می‌فرماید: «الا بذکر الله تطمئن القلوب؛ یاد خدا آرامش‌بخش دل‌هاست». همچنین تدبر در آیات الهی و درک حکمت خداوند در پس اتفاقات، به انسان کمک می‌کند تا ترس‌های بیهوده را کنار بگذارد.

 

 ایمان به قضا و قدر الهی و پذیرش اینکه هرچه رخ می‌دهد به اذن خداوند است، اضطراب را کاهش می‌دهد. قرآن به مؤمنان یادآوری می‌کند که خداوند یاور و پشتیبان آن‌هاست و نباید از غیر او ترسید. خداوند در قرآن می‌فرماید: «إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ يَنْصُرْكُمْ، اگر خدا را یاری کنید، او شما را یاری خواهد کرد». مطالعه زندگی پیامبران و صبر و استقامت آن‌ها در برابر سختی‌ها و ترس‌ها می‌تواند الگوی ارزشمندی برای مؤمنان باشد. همچنین، قرآن به دوری از گناهان و پرهیزکاری توصیه می‌کند، زیرا گناهان خود منشأ بسیاری از ترس‌ها و اضطراب‌ها هستند. انجام اعمال صالح و خدمت به خلق، رضایت خداوند را جلب کرده و حس امنیت و آرامش را در دل انسان افزایش می‌دهد. قرآن کریم با تأکید بر تقوا و پرهیزکاری انسان را به سوی اطمینان قلبی و دوری از هرگونه ترس هدایت می‌کند. در این خصوص خبرنگار ایکنای خراسان‌رضوی با حجت‌الاسلام‌ والمسلمین حسین ابراهیمی، پژوهشگر دینی و مسئول روابط عمومی حوزه علمیه خراسان گفت‌وگویی انجام داده است که در ادامه می‌خوانیم؛

همواره یکی از درخشان‌ترین کارکردهای ایمان، به ارمغان آوردن آرامش، سکون و دوری از اضطراب و استرس در زندگی مؤمنان است. این حقیقت در آموزه‌های دینی به وضوح بیان شده است، آن‌جا که مؤمن را به کوهی استوار تشبیه می‌کنند، به‌طوری‌که طوفان‌های سهمگین زندگی قادر به تکان دادن آن نیستند که این صلابت و پایداری، ریشه در اتصالی عمیق و قلبی سرشار از نور ایمان به خداوند دارد. این آرامش و سکون، صرفاً یک حالت روحی گذرا نیست، بلکه ثمره‌ زیستنی براساس معرفت و یقین است، یقینی که در زندگی بزرگان دین و علما، همچون چراغی فروزان، راهگشای مسیرشان بوده است.

 

نمونه بارز این استقامت را می‌توان در سیره امام خمینی(قدس سره) مشاهده کرد، ایشان در اوج مصیبت فقدان فرزند بزرگوارشان، شهید مصطفی خمینی، نه تنها درس و بحث را تعطیل نکردند، بلکه شهادت ایشان را از الطاف خفیه الهی دانستند. این نگرش نشان از تسلیم محض در برابر اراده الهی و درک عمیق از حکمت پروردگار در پس هر رویداد، حتی تلخ‌ترین آن‌ها است. این بزرگان، راه رستگاری را در مسیر بندگی خدا یافته بودند و با اطمینان به اینکه خداوند، مهربان‌ترین مهربانان است و هرگز بندگان مخلص خود را تنها نخواهد گذاشت، با صلابت در این راه گام برمی‌داشتند.

 

آیه شریفه «أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ» به زیبایی این حقیقت را یادآوری می‌کند که آگاه باشید که با یاد خدا دل‌ها آرام می‌گیرد، اما در تفسیر این آیه نکته‌ای عمیق‌تر نهفته است که توسط مفسران بزرگ بیان شده است. این یاد دو سویه است، هم یاد کردن ما از خدا و هم یاد کردن خدا از ما. امیرالمؤمنین(ع) در تبیین آیه شریفه «فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ» می‌فرمایند: «این آیه در واقع، یادآوری دو سویه است، من شما را یاد می‌کنم و شما نیز مرا یاد می‌کنید.» و این بدان معنا است که ما در فراز و نشیب زندگی در انجام وظایف و عبادات و در تلاش برای رضایت الهی خدا را یاد می‌کنیم و در مقابل خداوند نیز با رحمت و عنایت خاص خود ما را مورد یاد توجه و رحمت قرار می‌دهد. این یاد خدا از ما است که آرامش و سکینه حقیقی را به ارمغان می‌آورد، همان آرامشی که در آیات دیگر قرآن به آن اشاره شده است؛ «تَنَزَّلُ عَلَیْهِمُ الْمَلَائِکَةُ أَلَّا تَخَافُوا وَلَا تَحْزَنُوا».

 

این فرشتگان الهی هستند که بر دل مؤمنان آرامش نازل می‌کنند، تا از آن‌چه در آینده پیش‌رو دارند(خوف) و آنچه در گذشته رخ داده است(حزن) آسوده خاطر باشند، بنابراین تقویت ایمان، امری حیاتی است و مهم‌ترین نتیجه مستقیم آن دستیابی به صبر، استقامت، آرامش و سکون درونی و در نهایت دوری از استرس و اضطراب خواهد بود. ایمان، سپری محکم در برابر تیرهای حوادث و نوری هدایتگر در تاریکی‌های زندگی است.

 

 

یکی از داستان‌های قرآنی قصه حضرت موسی(ع) است. این داستان در شرایط بحرانی رخ می‌دهد، زمانی‌که حضرت موسی(ع) و یارانشان در محاصره سپاهیان فرعون قرار می‌گیرند و یاران ایشان فضا را بسیار تاریک و ناامیدکننده می‌بینند، در این لحظه، آیه شریفه «إِنَّا لَمُدْرَکُونَ»، یعنی ما دیگر گرفتار شدیم(هلاک شدیم) بر زبانشان جاری می‌شود که رهبر انقلاب در این مورد فرمودند: در چنین شرایطی اگر ملتی احساس کند همه راه‌ها به روی او بسته شده است، راه چاره چیست و پاسخ می‌دادند که در آن لحظه حضرت موسی(ع) با وجود اینکه پیامبر اولوالعزم الهی بود، اما با اتکا به ایمان قلبی به خداوند فرمودند: «إِنَّ مَعِیَ رَبِّی سَیَهْدِینِ؛ همانا پروردگار من با من است و او مرا به زودی راهنمایی خواهد کرد».

 

حضرت موسی(ع) نمی‌دانستند چه اتفاقی خواهد افتاد، اما یقین داشتند که خدایی دارند که بر هر کاری توانا است و قادر است ایشان و یارانشان را نجات داده و به ساحل امن برساند. با این ایمان راسخ، ایشان به پیش رفتند. دستور رهبر انقلاب به ما این بود که به خدایی ایمان داشته باشیم که همواره راه‌های گشایش را باز می‌گذارد، همواره یاری‌رسان ما است و باب نجات را بر روی ما می‌گشاید. ایشان مدام تکرار می‌کردند: «إِنَّ مَعِیَ رَبِّی»، یعنی این خدا با ماست و ما را تنها نگذاشته است. خدای موسی(ع) خدای ما نیز هست. این یکی از رویکردهای رهبر انقلاب بود که تلاش داشتند این سنت‌های الهی را در میان مردم زنده کنند تا مردم با اتکا به این سنت‌ها، در زندگی خود امیدوار باشند، آرامش پیدا کنند و در سختی‌ها استوار بمانند.

 

 

در عصر حاضر و با توجه به پیچیدگی‌ها و چالش‌های پیش روی جامعه بشری، پیام راهگشای قرآن کریم همچنان چراغ هدایتی فروزان برای انسان‌هاست. این کتاب آسمانی در شرایط کنونی ما را به چند اصل اساسی فرا می‌خواند؛ نخست آنکه همواره به صدای حق و ندای ولی جامعه که در رأس آن هدایت الهی قرار دارد، گوش فرا دهیم، این شنیدن، صرفاً یک عمل ظاهری نیست، بلکه مستلزم درکی عمیق و قلبی آگاه است تا بتوانیم مسیر صحیح را از میان انبوه صداها و القائات گمراه‌کننده تشخیص دهیم، دوم، ایمان راسخ به خداوند متعال، سنت‌های پایدار او و وعده‌های حتمی‌اش که ستون فقرات این مسیر است و این ایمان، پشتوانه‌ای محکم در برابر ناامیدی‌ها و وسوسه‌ها محسوب می‌شود. ما باید با توکل بر قدرت لایزال الهی و اعتقاد به حکمت او در تمامی وقایع، گام برداریم. سوم، هوشیاری در برابر سخنان و القائات شیاطین و عوامل گمراه‌کننده امری حیاتی است. این نیروهای منفی با هدف ایجاد تزلزل و اختلاف در صفوف ما چه در درون فرد و چه در جامعه تلاش می‌کنند که انسجام و وحدت ما را خدشه‌دار سازند که نباید دل به این وسوسه‌ها سپرد و اجازه داد صف حق و جامعه ما متزلزل شود.

 

چهارم، صبر و استقامت در مسیر حق، فضیلتی است که قرآن کریم بر آن بسیار تأکید دارد و این مسیر، همواره با دشواری‌ها و آزمایش‌ها همراه است، اما کسانی‌که با صبر و پایداری در آن گام برمی‌دارند، به پیروزی‌های بزرگ دست خواهند یافت. پنجم، تلاش برای عمل به وظایف فردی و اجتماعی که لازمه تحقق این مسیر است و هر فرد در جامعه، مسئولیت‌ها و وظایفی دارد که انجام صحیح آن‌ها، ستون فقرات پیشرفت و سعادت جمعی را تشکیل می‌دهد و در نهایت، با تحقق این اصول و پایبندی به آن‌ها امیدواریم که وعده‌های الهی در مورد جامعه ما محقق شود.