پناهی به نام دحوالارض

به گزارش ایکنا از البرز؛ صبح چهارشنبه، هنوز آفتاب کامل روی شانه‌های البرز ننشسته بود که صحن امامزاده سلیمان (ع) آرام‌آرام پر شد از آدم‌هایی که انگار قرار بود قرار قدیمی‌شان را با آسمان تازه کنند. هوا خنک بود و بوی گلاب، چای تازه‌دم و فرش‌های نم‌خورده در فضای حیاط می‌پیچید. زن سالخورده‌ای کنار در ورودی، مهر و تسبیح میان زائران پخش می‌کرد و زیر لب می‌گفت: امروز روز بزرگیه مادر روز دحوالارضه. مرد جوانی گوشی تلفن همراهش را خاموش کرد، کفش‌هایش را گوشه‌ای گذاشت و بی‌صدا وارد شبستان شد. انگار آدم‌ها آمده بودند چند ساعت از جهان بیرون فاصله بگیرند؛ از اخبار، از گرانی، از شتاب زندگی و از اضطراب مداوم روزگار.

25 ذی‌القعده در تقویم اسلامی، روز دحوالارض است؛ روزی که بنا بر روایت‌های شیعه، نخستین خشکی از زیر خانه کعبه گسترش یافت و زمین برای زیستن آماده شد. در متون دینی از این روز به‌عنوان روز رحمت، استجابت دعا و گسترده شدن زمین یاد شده است؛ روزی که عبادت در آن فضیلتی ویژه دارد و بسیاری از مومنان با روزه، نماز، دعا و شب‌زنده‌داری از آن استقبال می‌کنند.

دحوالارض این روز برای خیلی‌ها، فرصتی است برای بازگشت. بازگشت به آرامش، به دعا، به سکوت، به چیزی که در هیاهوی زندگی مدرن گم شده است. در امامزاده سلیمان (ع) از همان ساعات ابتدایی صبح، مراسم دعا و قرائت قرآن آغاز شده بود. صدای دعای اللهم داحی الکعبه در فضای امامزاده می‌پیچید و زن‌ها آرام اشک می‌ریختند. دختر نوجوانی کنار مادرش مفاتیح را ورق می‌زد و پیرمردی با انگشتان لرزان تسبیح می‌چرخاند. سکوت عجیبی در فضا بود؛ سکوتی سرشار از دعا.

در گوشه‌ای از صحن، حجت‌الاسلام احمد اشرفی، کارشناس دینی و فرهنگی اداره‌کل اوقاف و امور خیریه البرز ایستاده بود و با مردم خوش‌وبش می‌کرد. چهره‌اش آرام بود و میان حرف زدن با زائران، مدام نگاهش به جمعیتی می‌افتاد که برای مراسم آمده بودند. 

نزدیک می‌شوم و از او درباره این روز می‌پرسم در جواب می‌گوید: دحوالارض، یکی از عمیق‌ترین مناسبت‌های معنوی در سنت اسلامی است؛ مناسبتی که هنوز هم می‌تواند انسان معاصر را متوقف کند و به فکر فرو ببرد.

وی اضافه می‌کند: دحوالارض در واقع روز آغاز حیات زمین است. در روایات داریم که نخستین نقطه‌ای که از زیر آب بیرون آمد، محل خانه کعبه بود و بعد زمین از آنجا گسترده شد. به همین دلیل این روز نشانه‌ای از آغاز رحمت الهی برای بشریت است. در فرهنگ اسلامی هر جا صحبت از آغاز خلقت و رحمت خداست پای توبه و بازگشت انسان هم به میان می‌آید.

اشرفی ادامه می‌دهد: در روایات آمده که عبادت در این روز فضیلت بسیار زیادی دارد. روزه دحوالارض معادل سال‌ها عبادت دانسته شده و برای نماز و دعاهای این روز هم توصیه‌های فراوانی وجود دارد. اما مهم‌تر از اعمال ظاهری، حال درونی انسان است. اینکه آدم بتواند برای ساعتی از آشفتگی دنیا فاصله بگیرد و با خودش خلوت کند.

این کارشناس دینی اضافه کرد: واقعیت این است که انسان امروز خسته است. حجم اضطراب، نگرانی‌های اقتصادی، فشار روانی و سرعت زندگی، آدم‌ها را فرسوده کرده. مناسبت‌هایی مثل دحوالارض، فرصتی هستند برای ترمیم روح. وقتی مردم به امامزاده می‌آیند، قرآن می‌خوانند یا حتی چند دقیقه در سکوت می‌نشینند نوعی آرام‌سازی روح و روان است.

اشرفی از حضور نسل جوان در مراسم امروز هم می‌گوید؛ چیزی که به اعتقاد او برخلاف تصور رایج، نشانه زنده بودن نیاز معنوی در جامعه است: گاهی تصور می‌شود نسل جدید از معنویت فاصله گرفته، اما واقعیت این نیست. جوان امروز شاید شکل متفاوتی از دینداری داشته باشد، اما همچنان تشنه معناست. ما در همین مراسم می‌بینیم که نوجوان‌ها و جوان‌ها حضور دارند، دعا می‌خوانند، سوال می‌پرسند و دنبال آرامش‌اند. انسان بدون معنویت نمی‌تواند دوام بیاورد.

او تأکید می‌کند: امامزادگان در فرهنگ ایرانی همیشه محل رجوع مردم در سختی‌ها بوده‌اند. هنوز هم همین‌طور است. خیلی‌ها وقتی دل‌شان می‌گیرد یا گرفتار می‌شوند، اولین جایی که می‌آیند همین مکان‌هاست. چون احساس می‌کنند اینجا هنوز می‌شود کمی آرام شد.

در شبستان، مراسم نماز مخصوص دحوالارض آغاز می‌شود. صدای الله‌اکبر جماعت در فضای گنبدی می‌پیچد. زنی گوشه چادرش را روی صورت گرفته و آرام گریه می‌کند. پیرمردی عصا کنار دیوار گذاشته و با زحمت به نماز ایستاده است. بیرون شبستان، چند نفر سفره صبحانه ساده‌ای پهن کرده‌اند؛ پنیر، نان سنگک و چای شیرین.

ظهر که آفتاب مستقیم روی کاشی‌های فیروزه‌ای افتاده، جمعیت بیشتر شده است. خیابان اطراف امامزاده شلوغ‌تر از همیشه به‌نظر می‌رسد. بعضی فقط برای زیارت آمده‌اند، بعضی برای نذر، بعضی برای دعا و بعضی شاید فقط برای اینکه چند ساعت در جایی آرام بنشینند.

در میان این رفت‌وآمدها، حجت‌الاسلام ابوالفضل مرادی، رئیس ستاد اقامه نماز البرز با حوصله میان مردم قدم می‌زند و به سوال‌هایشان پاسخ می‌دهد. وقتی از او درباره دحوالارض می‌پرسم، ابتدا از ریشه تاریخی این روز می‌گوید: دحوالارض از مهم‌ترین مناسبت‌های عبادی در تقویم اسلامی است. طبق روایات در چنین روزی زمین از زیر خانه کعبه گسترده شد. برخی روایات همچنین اشاره دارند که رحمت الهی در این روز به‌صورت ویژه بر بندگان نازل می‌شود. برای همین علما و بزرگان دین همیشه بر احیای این روز تأکید داشته‌اند.

این مسئول بیان کرد: متأسفانه بعضی مناسبت‌های عمیق دینی کمتر برای جامعه تبیین شده‌اند. بسیاری شاید اسم دحوالارض را شنیده باشند، اما از فضیلت‌ها و اعمال آن اطلاع دقیق نداشته باشند. در حالی که این روز در روایات جایگاه بسیار بزرگی دارد.

مرادی با جزئیات درباره اعمال این روز توضیح می‌دهد: یکی از مهم‌ترین اعمال دحوالارض، روزه گرفتن است که ثواب بسیار زیادی برای آن ذکر شده. همچنین نماز مخصوص این روز که دو رکعت است و در هر رکعت بعد از سوره حمد، پنج مرتبه سوره شمس خوانده می‌شود، از اعمال توصیه‌شده است. دعای مخصوص دحوالارض و ذکر خداوند نیز بسیار سفارش شده‌. شب این روز هم از شب‌های پرفضیلت و برای عبادت و استغفار توصیه فراوانی شده است.

مدیر ستاد اقامه نماز البرز توضیح می‌دهد: این اعمال قرار است انسان را متوجه حقیقت خودش کند. روزه فقط گرسنگی کشیدن نیست؛ تمرینی برای کنترل نفس و توجه به خداست. دعا فقط خواندن کلمات نیست؛ نوعی بازگشت درونی است. دحوالارض در حقیقت روز بیدار شدن دل انسان است. بشر امروز از نظر تکنولوژی پیشرفت کرده، اما از نظر آرامش روحی دچار بحران شده است. افسردگی، اضطراب، فروپاشی روابط انسانی و احساس تنهایی در جهان مدرن به‌شدت افزایش پیدا کرده. دلیلش این است که انسان از معنویت فاصله گرفته و مناسبت‌هایی مثل دحوالارض می‌تواند این پیوند را دوباره زنده کند.

مرادی با اشاره به حضور مردم در امامزادگان می‌گوید: اینکه هنوز مردم در چنین روزهایی به بقاع متبرکه می‌آیند، یعنی نیاز معنوی هنوز زنده است. انسان ذاتا خداجوست. شاید سبک زندگی تغییر کند اما این نیاز از بین نمی‌رود.

مدیر ستاد اقامه نماز البرز با تاکید براینکه رسانه‌ها باید بیشتر به روایت‌های آرام و انسانی جامعه توجه کنند، ادامه می‌دهد: جامعه فقط مجموعه‌ای از بحران‌ها و تنش‌ها نیست. همین صحنه‌هایی که امروز می‌بینید؛ مردمی که کنار هم دعا می‌کنند، سفره نذر پهن می‌کنند یا برای آرامش دلشان به امامزاده می‌آیند، بخشی از حقیقت جامعه ایرانی است. این‌ها باید دیده و روایت شوند.

عصر آرام‌آرام از راه می‌رسد. نور خورشید کمرنگ‌تر شده و کبوترها دور گنبد می‌چرخند. صدای دعا هنوز از بلندگوها شنیده می‌شود. زن جوانی دست دختر کوچکش را گرفته و به او یاد می‌دهد چطور دعا کند. چند دانشجو گوشه حیاط نشسته‌اند و درباره امتحان‌های پایان‌ترم حرف می‌زنند اما هر چند دقیقه یک‌بار نگاهشان به گنبد می‌افتد.

در دنیایی که آدم‌ها مدام در حال دویدن‌اند، دحوالارض انگار یادآوری یک حقیقت فراموش‌شده است؛ اینکه انسان گاهی باید بایستد. باید برای چند ساعت از شتاب جهان فاصله بگیرد و دوباره صدای درونش را بشنود. 

وقتی آخرین زائران از صحن خارج می‌شود، هوا رو به تاریکی می‌رود. خادم امامزاده فرش‌ها را جمع می‌کند و صدای جارو روی سنگ‌های حیاط می‌پیچد. اما هنوز چند نفر گوشه‌ای نشسته‌اند و قرآن می‌خوانند. انگار دل کندن از این فضا برایشان سخت است و شاید راز ماندگاری چنین روزهایی همین باشد؛ اینکه آدم‌ها هنوز با همه خستگی‌ها و دل‌مشغولی‌هایشان جایی برای پناه بردن می‌خواهند. جایی دور از هیاهوی جهان؛ جایی که بتوان چند دقیقه آرام نشست، دعا خواند و دوباره به زندگی برگشت. دحوالارض برای خیلی‌ها یادآور این حقیقت است که زمین با همه شلوغی و سختی‌اش هنوز هم می‌تواند جای امید، آرامش و بازگشت باشد.