حیات طیبه؛ گمشده امروز زندگی زوجین

امروزه بسیاری از زوجین در مواجهه با پیچیدگی‌های زندگی مدرن، با مسائل و چالش‌هایی همچون تفاوت در سبک زندگی، گاه کمرنگ‌شدن احترام متقابل، توقعات بی‌جا و... دست و پنجه نرم می‌کنند. در چنین شرایطی، نگاه به زندگی ائمه(ع) می‌تواند چراغ راهی برای عبور از این موانع باشد.

به‌منظور بررسی چالش‌های پیش روی زوجین و مهم‌ترین مشکلات آن‌ها در زندگی و ارائه راهکارهایی عملی براساس سیره نورانی حضرت فاطمه زهرا(س) و امیرالمؤمنین علی(ع)، خبرنگار ایکنا از همدان با حجت‌الاسلام علی علوی‌پارسا، مشاور خانواده و مدرس دانشگاه صنعتی و حوزه علمیه خواهران همدان گفت‌وگویی کرده است که مشروح آن را در زیر می‌خوانیم:

ایکنا _ به نظر شما مهم‌ترین مشکلات و چالش‌های امروز روابط زوجین چیست؟

بسیاری از چالش‌هایی که امروز در بین زوجین مشاهده می‌شود به مسائلی از جمله فشارها، استرس‌ها، توقعات و انتظارات زوجین از یکدیگر مربوط می‌شود. وقتی توقعات زوجین برآورده نشود به استرس‌ها و ناراحتی‌های حل نشده منجر می‌شود و تاب‌آوری شخص را می‌گیرد، پایین آمدن این تاب‌آوری‌ها آسیب‌های جدی را به خانواده‌های امروز وارد کرده است.

این مشکلات شاید مشکلات جدی و حاد نباشد و گاهی بر اثر سوء‌تفاهم ایجاد شود؛ از آنجا که برخی از زوجین مهارت‌های حل مسئله را نمی‌دانند و این مهارت‌ها پیش‌تر به آن‌ها آموزش داده نشده، از این‌رو هیجانی و هیجان‌مدار با آن مسئله روبرو می‌شوند و در نهایت گاهی به سمت لج‌ و لجبازی و دخالت دیگران می‌رود.

مسائل اخلاقی، روانشناسی و سبک زندگی مهم‌ترین مشکلات امروز زوجین هستند و می‌توان گفت مسائل اقتصادی سهم کمتری در این زمینه دارد.

رضایت نداشتن و راضی نبودن یکی از مشکلات امروز زوجین است؛ هر کسی که نقش خود را در این عالم پیدا نکرده است بیش از دیگران به این راضی نبودن دچار می‌شود. هر کس باید نقش خود را پیدا کند.

خداوند در آیه 61 سوره مبارکه «یس» میفرماید: «وَأَنِ اعْبُدُونِي ۚ هَٰذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِيمٌ؛ و اینکه مرا بپرستید که این راهی است مستقیم»؛ بنابر این آیه اگر در صراط باشیم و به بیراهه نرویم حال بد امروز در زندگی و افسردگی‌ها حل می‌شود.

ایکنا _ براساس آموزه‌های قرآن کریم اگر بخواهیم یک اصل در زندگی مشترک را استخراج کنیم، چیست؟

آنچه که امروز به‌عنوان سبک زندگی اسلامی یا قرآنی مطرح است، می‌تواند راهکار و نسخه‌ای برای رفع این مشکلات باشد، این سبک زندگی در سه بعد اعتقادات، اخلاق و احکام خلاصه می‌شود.

قرآن کریم باور و جهان‌بینی ما را اصلاح می‌کند، وقتی شناخت و باور ما اصلاح شود سبک زندگی نیز اصلاح می‌شود. آیات بسیاری در قرآن کریم در مورد ایمان آوردن وجود دارد و به آن تأکید شده است؛ در آیه 136 سوره مبارکه «نساء» خداوند می‌فرماید: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا آمِنُوا»، ریشه بسیاری از مسائل و مشکلات به این باور و ایمان بازمی‌گردد.

در مسائل زندگی باید در نظر بگیریم که در هر صورت مشکل ما هرچه باشد خداوند بزرگتر از تمام مشکلات است. «لَخَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ أَكْبَرُ مِنْ خَلْقِ النَّاسِ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ؛ همانا آفرینش آسمان‌ها و زمین از آفرینش انسان مهم‌تر است، ولی بیشتر مردم به حقایق معرفت و آگاهی ندارند.» (سوره غافر /آیه 57)؛ وقتی نگاه انسان در زندگی اومانیستی باشد و خدا را از زندگی حذف کند، مادیات برایش حرف اول را می‌زند و با بالا و پایین شدن مشکلات اقتصادی و دنیایی تمام چارچوب فکری‌اش به هم می‌ریزد.

در این رابطه قرآن کریم از حیات طیبه سخن می‌گوید: «مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَىٰ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً ۖ وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ؛ از مرد و زن، هر کس کار شایسته انجام دهد در حالی‌که مؤمن است، مسلماً او را به زندگی پاک و پاکیزه‌ای زنده می‌داریم و پاداششان را بر پایه بهترین عملی که همواره انجام می‌داده‌اند، می‌دهیم» (سوره نحل/ آیه 97)؛ این آیه اشاره می‌کند که ایمان و عمل صالح به ما حیات طیبه می‌بخشد. 

براساس این آیه نکته کلیدی در روابط زوجین این است که در ابتدا باید باور من به زندگی، به خود و تمام عالم اصلاح شود. 

خداوند قسم یاد کرده است رزق ما بندگان با اوست، همان طور که در آیه 23 سوره مبارکه «ذاریات» می‌فرماید: «فَوَرَبِّ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ إِنَّهُ لَحَقٌّ مِثْلَ مَا أَنَّكُمْ تَنْطِقُونَ؛ پس به خدای آسمان و زمین قسم که این وعده و رزق مقدر به مانند تکلمی که با یکدیگر می‌کنید حق و حقیقت است»؛ همچنین در آیه 31 سوره مبارکه «اسراء» می‌فرماید: «نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَإِيَّاكُمْ؛ ما به آنان و شما روزی می‌دهیم»؛ خدواند قیامت را بر عهده خود ما گذاشته است، اما ما برعکس عمل کرده، آخرت را به خدا واگذار کردیم و دنیا را برای خود گذاشته‌ایم. در این زمینه لازم است که یک اصلاح باور صورت بگیرد.

آیه ششم سوره مبارکه «تحریم» «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ؛ ای مؤمنان خود و خانواده خود را از آتشی که هیزم آن انسان‌ها و سنگ‌هاست، حفظ کنید» یک پروتکل خانواده است. کسانی که ایمان دارند از شاخص‌های آن‌ها این است که به خانواده اهمیت می‌دهند. فرهنگ قرآن زندگی مجردی را قبول ندارد.

این آیه بیان می‌کند که در گام اول پدر و مادر در خودکنترلی و مراقبت از خود باید تلاش کنند و سپس آن را به فرزند خود انتقال دهند، همچینن می‌فرماید خود و خانواده را از آتش نفس، عادات غلط و زندگی بدون خدا دور نگه دارید. خانواده‌های ناری باید به خانواده‌های نوری تبدیل شوند.

ایکنا _ اصلاح سبک زندگی کنونی به زندگی قرآنی با چه مواردی امکان‌پذیر است؟

اگر بخواهیم با آموزه‌های دینی پیش برویم باید بدانیم که رزاق خداوند است و اینکه در فاز اخلاق قناعت را وارد زندگی خود کنیم. اگر تمام عالم هم برای ما باشد باز هم تنوع‌طلبی انسان تمامی ندارد.

قناعت و ساده‌زیستی در سبک زندگی ما باید جای خود را پیدا کند. مسئله تجمل‌گرایی در زندگی امروز، هم در مراسم عروسی و هم در مراسم عزا و... بسیار وجود دارد. این مصرف‌گرایی با سبک زندگی اسلامی منافات دارد. بنابراین، در اصلاح سبک زندگی در بعد باور نیازمند یک اصلاح هستیم، در اخلاق نیازمند قناعت و در احکام هم چارچوب و قانون برای ما تعیین‌کننده است که این چارچوب می‌تواند بسیاری از روابط ما را تنظیم کند.

اگر این سه بعد اصلاح شود سبک زندگی اصلاح می‌شود، همان‌طور که قرآن می‌فرماید: «فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً»؛ بسیاری از زوجینی که برای مشاوره مراجعه می‌کنند با وجود رفاهیات مادی که دارند بیان می‌کنند ما اصلا لذتی از زندگی نمی‌بریم. سبک زندگی غربی لزوماً به آرامش در زندگی منجر نمی‌شود. حیات طیبه گمشده انسان‌ها در زندگی امروز است. حس کردن حضور خدا در تمام لحظات زندگی ستون این حیات طیبه است.

ایکنا _ چه الگوهای رفتاری از زندگی مشترک امام علی(ع) و حضرت فاطمه(س) می‌تواند در روابط زوجین راهگشا باشد؟

از امام علی(ع) سؤال شد حضرت فاطمه(س) را چگونه زنی یافتید؟ این سؤال را امروز در زندگی‌های خود از خودمان بپرسیم، جواب‌ها گویای سبک زندگی ماست، این جواب‌ها به فرموده قرآن کریم مبتنی بر تفکر لیبرالی و ظاهرگرایی است. «يَعْلَمُونَ ظَاهِرًا مِنَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَهُمْ عَنِ الْآخِرَةِ هُمْ غَافِلُونَ؛ ظاهری محسوس از زندگی دنیا را می‌شناسند و آنان از آخرت که سرای ابدی و دارای نعمت‌های جاودانی و حیات سرمدی است، بی‌خبرند.» (سوره روم/ آیه 7)

امام علی(ع) در مورد شخصیت سرشار از کمال حضرت زهرا(س) می‌فرماید: «در اطاعت خدا خوب همسر و یاوری است.» تمام دغدغه امام علی(ع) اطاعت خداست و حضرت فاطمه(س) بهترین همراه امام علی(ع) در اطاعت خداوند است. امام علی(ع) خود در دینداری در اوج قرار دارد، اما حضرت فاطمه(س) را کمک حال خود در این اطاعت می‌بیند.

امام علی(ع) با یک زره و حضرت فاطمه(س) با اقلام بسیار محدود در جهیزیه زندگی خود را آغاز کردند، متأسفانه امروز شروع زندگی‌ها با مبالغ میلیاردی است. در صورتی که اگر این دو بزرگوار را به‌عنوان الگو درنظر بگیریم می‌بینیم آرام آرام زندگی را ساختند. 

خانواده یک سیستم است و نمی‌توان تک‌بعدی به آن نگاه کرد. در مشاوره یکی از مشکلات ما این است که اغلب یکی از زوجین و معمولاً خانم مراجعه می‌کند اما آقا مراجعه نمی‌کند، اگر سیستمی نگاه شود مشاوره نتیجه‌بخش خواهد بود.

آموزش‌های ما در سطح مدارس، دانشگاه‌ها و جامعه به‌گونه‌ای بوده که مهارت‌های لازم را ایجاد نکرده است. توقعات بالا از والدین و سپس در زندگی مشترک با توقعات بالا از همسر خود دچار مشکلاتی می‌شوند، متأسفانه بسیاری از جوانان توانایی تشکیل یک زندگی مستقل ندارند، بنابراین لازم است به سمت مهارت‌آموزی برویم. امروز زوجین به جای اینکه زندگی را آرام آرام بسازند وارد یک زندگی پیش ساخته می‌شوند و اغلب جوانان توقع دارند کلید یک واحد ساختمان کامل و مجهیز را از والدین خود دریافت کنند. باید بپذیریم حمایت‌گری‌های خانواده‌ها امروز جوانان را دچار مشکل کرده است.

ایکنا _ در پایان اگر بخواهیم چند نکته کلیدی از روابط بین امیرالمؤمنین(ع) و حضرت فاطمه(س) را مدنظر قرار دهیم، چه مواردی است؟

در زندگی مشترک امام علی(ع) و حضرت زهرا(س) هر دو بزرگوار حرمت همدیگر را حفظ می‌کردند و این حفظ حرمت حتی در صداکردن همدیگر رعایت می‌شد. حضرت زهرا(س) امام علی(ع) را با کنیه «یا ابالحسن» صدا می‌زدند و یا امام علی(ع) همسر خود را «یا بنت رسول‌الله(ص)» خطاب قرار می‌دادند. با وجود اینکه با هم صمیمی هستند، اما حرمت همدیگر را نگه می‌داشتند.

دومین نکته طلایی که به‌عنوان الگو از زندگی حضرت فاطمه(س) و امام علی(ع) می‌تواند مورد توجه جوانان قرار بگیرد، هماهنگی این زوج معصوم است، به‌ویژه در مسئله تربیت فرزندان. وقتی امام حسن و حسین(ع) از مادر نظرخواهی ‌می‌کردند حضرت فاطمه(س) آن‌ها را به پدر ارجاع می‌دادند که نظر ایشان را بخواهند، درواقع حضرت فاطمه(س) جایگاه پدر را نزد فرزندان خود بسیار بالا معرفی می‌کردند.

نکته سوم این است که در زندگی این دو بزرگوار رابطه‌ها براساس یک معیار الهی بود و اصلا نگاه مادی در آن وجود نداشت.

نکته چهارم باور به مسائل دینی و دین‌محوری در رابطه ایشان است که حرف اول را می‌زند، این زن و شوهر تلاش می‌کنند تا رضایت خدا را جلب کنند.