تقوا؛ سپر نجات انسان در برابر عذاب آشکار

به گزارش ایکنا از همدان، حجت‌الاسلام والمسلمین حسین ثروتی، مدرس و پژوهشگر قرآن کریم در ادامه تشریح و بیان نکاتی از سوره زمر مطالبی را در مورد آیات 8 تا 16 این سوره بیان کرده است، که مشروح این سخنان را در زیر می‌خوانیم:

«وَإِذَا مَسَّ الْإِنْسَانَ ضُرٌّ دَعَا رَبَّهُ مُنِيبًا إِلَيْهِ ثُمَّ إِذَا خَوَّلَهُ نِعْمَةً مِنْهُ نَسِيَ مَا كَانَ يَدْعُو إِلَيْهِ مِنْ قَبْلُ وَجَعَلَ لِلَّهِ أَنْدَادًا لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِهِ ۚ قُلْ تَمَتَّعْ بِكُفْرِكَ قَلِيلًا ۖ إِنَّكَ مِنْ أَصْحَابِ النَّارِ؛ و زمانی که به انسان آسیبی رسد، پروردگارش را صدا می‌زند در حالی‌که به سوی او بازگشته است سپس وقتی که خدا از جانب خودش نعمتی به او بخشید او فراموش می‌کند و برای او شریک قرار می‌دهد تا مردم را از راه خدا گمراه کند. بگو: اندک زمانی از کفر خود برخوردار باش، بی‌تردید تو از اهل آتشی.» (سوره زمر/ آیه 8)

این آیه در مورد افرادی سخن می‌گوید که وقتی در زندگی مشکلی پیدا می‌کنند به در خانه خدا مراجعه می‌کنند و وقتی مشکلشان حل می‌شود خدا را فراموش می‌کنند و گمان می‌کنند دیگران مشکل او را حل کرده‌اند، به گفته قرآن کریم این افراد جزء جهنمیان هستند.

بیشتر بخوانید:

•  اخلاص در بندگی؛ پیام اصلی آیات نخست سوره زمر 

خداوند در آیه 9 این سوره مبارکه می‌فرماید: «أَمَّنْ هُوَ قَانِتٌ آنَاءَ اللَّيْلِ سَاجِدًا وَقَائِمًا يَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَيَرْجُو رَحْمَةَ رَبِّهِ ۗ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ ۗ إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُولُو الْأَلْبَابِ؛ آیا چنین انسان کفران‌کننده‌ای بهتر است یا کسی که در ساعات شب به سجده و قیام و عبادتی خالصانه مشغول است، از آخرت می‌ترسد و به رحمت پروردگارش امید دارد؟ بگو: آیا کسانی که معرفت و دانش دارند و کسانی که بی‌بهره از معرفت و دانش‌اند، یکسانند؟ فقط خردمندان متذکر می‌شوند.»

«قَانِتٌ» یعنی با تواضع فرمانبرداری کردن، «آنَاءَ» نیز به معنای لحظات است. این دو آیه (آیات 8 و 9) دو نوع رفتار انسان را تشریح می‌کند؛ یک دسته بعد از حل مشکل از خدا رو برمی‌گردانند و دسته دیگر کسی که با تواضع خاصی نیمه‌شب سجده‌کنان در پیشگاه خدا قرار می‌گیرد. در نهایت خدا می‌فرماید این دو نوع انسان با هم یکی نیستند کسی که می‌داند خدا مشکل را حل کرده و متواضع است با دسته اول که پس از حل مشکل به گناه خود برمی‌گردند قابل مقایسه نیستند، این موضوع را فقط باخردان می‌فهمند.

«هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ»؛ این آیه را معمولاً در مدارس و دانشگاه‌ها دیوارنویسی می‌کنند، این دانستن منظور دانستن علوم مختلفی مثل شیمی و فیزیک و... نیست، این دانستن منظور شناخت و فهم خداوند است، این علم منظور علم و توجه به پروردگار است.

در آیه 10 سوره مبارکه «زمر» می‌خوانیم: «قُلْ يَا عِبَادِ الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا رَبَّكُمْ ۚ لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَٰذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ ۗ وَأَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةٌ ۗ إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسَابٍ؛ بگو ای بندگان من که ایمان آوردید، نسبت به پروردگارتان تقوا پیشه کنید و از نافرمانی او پرهیز کنید، برای کسانی که در این دنیا اعمال شایسته انجام داده‌اند، پاداش نیکی است و زمین خدا گسترده است، بر شماست از سرزمینی که دچار مضیقه دینی هستید به سرزمینی دیگر مهاجرت کنید. فقط شکیبایان پاداششان را کامل و بدون حساب دریافت خواهند کرد.»

«عِبَادِ» در اینجا منظور «یا عبادی» و بندگان من است، احسان سه معنی دارد؛ کار خوب کردن، به دیگران خوبی کردن و کاری را خوب انجام دادن. در آیه می‌فرماید این احسان در همین دنیا هم حسنه است جدا از اینکه در آخرت نیز حسنه است.

اگر کسی در محلی یا منطقه‌ای نمی‌تواند کار خیر کند به فرموده قرآن باید مکان خود را عوض کند، البته این کار راحت نیست و انسان عادت کرده و حوصله و صبر می‌خواهد، این آیه نشان می‌دهد خدا مشتاق است که ما کار نیک انجام دهیم و از این‌رو به ما توصیه به جابه‌جایی می‌‎کند.

آیه 11 این سوره نیز می‌فرماید: «قُلْ إِنِّي أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللَّهَ مُخْلِصًا لَهُ الدِّينَ؛ بگو من مأمورم که خدا را در حالی‌که ایمان و عبادت را برای او از هرگونه شرکی خالص می‌کنم، بپرستم.» و آیه 12 می‌فرماید: «وَأُمِرْتُ لِأَنْ أَكُونَ أَوَّلَ الْمُسْلِمِينَ؛ و مأمورم که در این آیین از نخستین تسلیم‌شدگان به فرمان‌ها و احکام او باشم.» گاهی انسان به ظاهر خدا را عبادت می‌کند و انگیزه‌های مختلفی دارد و خالصانه کار برای خدا انجام نمی‌دهد. در این آیه می‌فرماید من مأمور شدم که در بالاترین مقام تسلیم‌شدگان خدا را عبادت کنم.

خداوند در آیه 13 می‌فرماید: «قُلْ إِنِّي أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ؛ بگو اگر پروردگارم را نافرمانی کنم از عذاب روزی بزرگ می‌ترسم.»

«أَخَافُ» فعل مضارع استمرار است و این ترس استمرار دارد. پیامبر گرامی اسلام از گناه می‌ترسد و این نشان می‌دهد خداوند به پیامبر خود نیز قول قطعی بهشت نداده است، بنابراین ما نیز باید از گناه بترسیم، انسان با دوری از گناه بهشتی می‌شود نه فقط دل پاک و ایمان آوردن صرف.

در آیه 14 سوره زمر می‎خوانیم: «قُلِ اللَّهَ أَعْبُدُ مُخْلِصًا لَهُ دِينِي؛ بگو فقط خدا را در حالی‌که ایمان و عبادتم را برای او از هرگونه شرکی خالص می‌کنم، می‌پرستم.» این آیه دوباره به خالص بودن اعمال تأکید می‌کند.

خداوند در آیه 15 می‌فرماید: «فَاعْبُدُوا مَا شِئْتُمْ مِنْ دُونِهِ ۗ قُلْ إِنَّ الْخَاسِرِينَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَأَهْلِيهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ۗ أَلَا ذَٰلِكَ هُوَ الْخُسْرَانُ الْمُبِينُ؛ پس شما هم آنچه را می‌خواهید، به جای او بپرستید. بگو: بی‌تردید زیانکاران واقعی کسانی هستند که روز قیامت سرمایه وجودشان و کسانشان را به تباهی داده باشند؛ آگاه باشید که آن همان زیان آشکار است.» براساس این آیه آنچه ما را دچار این ضرر آشکار می‌کند پرستش کسی غیر از خداست.

آیه 16 این سوره نیز به توصیف عذاب کسانی که غیر خدا را پرستش کنند می‌پردازد که درسی برای ماست که هم از جهنم بترسیم و هم دیگران را انذار دهیم «لَهُمْ مِنْ فَوْقِهِمْ ظُلَلٌ مِنَ النَّارِ وَمِنْ تَحْتِهِمْ ظُلَلٌ ۚ ذَٰلِكَ يُخَوِّفُ اللَّهُ بِهِ عِبَادَهُ ۚ يَا عِبَادِ فَاتَّقُونِ؛ برای آنان از بالای سرشان و از زیر پایشان سایبان‌هایی از آتش است، این عذابی است که خدا بندگانش را به آن بیم می‌دهد. ای بندگانم از من پروا کنید.»

آیه می‌فرماید اگر می‌خواهید دچار این عذاب نشوید تقوا و دوری از گناه راه آن است. آیه نشان می‌دهد خداوند راضی نمی‌شود حتی یکی از بندگانش جهنمی شود. مسئله تقوا در این آیات بسیار تأکید شده است، چراکه چیزی جز تقوا نجات‌دهنده ما نیست.