برائت از مشرکین؛ از آیین نمادین تا یک راهبرد عملیاتی در صحنه زندگی امت اسلامی

رهبر معظم انقلاب اسلامی در اولین پیام حج، ضمن تأکید بر نقش‌آفرینی حجاج ایرانی در «روایت فتح» جنگ تحمیلی سوم برای سایر مسلمانان، بر اهمیت مضاعف مسئله «برائت از مشرکین» در موسم حج امسال اشاره کردند؛ برائتی که فراتر از آیین سال‌های گذشته، عمقی استراتژیک یافته و به یک گفتمان فراجغرافیایی تبدیل شده است.

ایشان جهانی شدن شعار «مرگ بر آمریکا» و «مرگ بر اسرائیل» را نه فقط در میان امت اسلامی، بلکه در سطح ملت‌های آزاده جهان، با توجه به تحولات اخیر جنگ، حتمی دانستند. در مقابل، معظم‌له به آمریکا صریح و بی‌پرده هشدار دادند که «عقربه زمان به عقب باز نمی‌گردد»؛ هشداری که محدود به تنگه هرمز یا استقرار پایگاه‌های نظامی در منطقه نبوده، بلکه بیانگر پایان دوران یکجانبه‌گرایی و افول راهبردی هژمونی آمریکا در معادلات جهانی و شکل‌گیری یک نظم جدید منطقه‌ای و جهانی است.

به منظور تبیین نقش‌آفرینی حجاج در روایت فتح جنگ تحمیلی شوم، برائت جهانی از مشرکین با تجاوزات آمریکایی ـ صهیونی به ایران، لبنان و فلسطین و افول آمریکا و پروژه تمدن نوین اسلامی و جایگاه حج در آن ایکنا با حجت‌الاسلام والمسلمین محمدعلی مسعودی، پژوهشگر معارف انقلاب اسلامی، گفت‌وگو کرده است که در ادامه می‌خوانیم:

ایکنا ـ رهبر معظم مأموریتی به حجاج ایرانی در راستای روایت فتح جنگ تحمیلی سوم برای سایر مسلمانان، داده‌اند. این مأموریت چه تحولی در نگاه به کارکرد حج فراتر از مناسک فردی آن، ایجاد می‌کند؟

پیام مقام معظم رهبری، پیامی چشمگیر در زمینه کارکردهای مختلف حج بود؛ یک بُعد آن، کنشگری حجاج برای روایت سطحی از پیروزی که ایران اسلامی در جنگ اخیر بدست آورده است که البته این روایتگری با دو چالش اصلی روبرو خواهد بود. اول: موانع زبانی: حجاج ایرانی با بسیاری از مسلمانان جهان زبان مشترکی ندارند و این مسئله ارتباط مستقیم را دشوار می‌کند. 

دوم: ممانعت‌های نظام حاکم بر عربستان؛ تجربه نشان داده که نظام حاکم بر سرزمین سعودی، ممانعت‌هایی در این زمینه ایجاد می‌کند و اجازه نمی‌دهد این پیام‌ها به راحتی منتقل شود.

ایکنا ـ آیا این چالش‌ها وظیفه حجاج را ساقط می‌کند؟

خیر، این از وظیفه حجاج کم نمی‌کند. حجاج باید به هر طریقی که می‌توانند با حجاج کشورهای اسلامی ارتباط برقرار کنند و خود را سفیر و نماینده اسلام و ایران اسلامی بدانند تا بتوانند پیام پیروزی امت و روحیات حاکم بر ایران را منتقل کنند. حجاج این نگاه را مبنای اقدامات خود در حج قرار دهند. این نگاه، حج را از یک مناسک فردی به یک مسئولیت جمعی و امتی تبدیل می‌کند.

ایکنا ـ  مسئله «برائت از مشرکین» در حج امسال با توجه به اتفاقات اخیر و پیام معظم له چه تفاوت‌هایی باید با سال‌های گذشته داشته باشد؟ 

رهبر انقلاب تأکید کرده‌اند که برائت از مشرکین را باید از حالت نمادین در حج، خارج کرد و دامنه آن را به کل عرصه زندگی اجتماعی و سیاسی امت اسلامی گسترش داد. این به معنای تبدیل یک مناسک عبادی ـ سیاسی نمادین به یک راهبرد عملی و مستمر در زندگی مسلمانان است.

ایکنا ـ چه موانعی بر سر راه تحقق این برائت گسترده وجود دارد؟

سه مانع اصلی وجود دارد؛ مشکل ارتباط‌گیری حجاج با سایر مسلمانان به دلیل موانع زبانی و ارتباطی و دیگری کارشکنی‌های نظام حاکم بر عربستان که تجربه سال‌های مختلف نشان داده حجاج کشورهای دیگر مشتاق شرکت در مراسم هستند اما محدودیت‌های زیادی اعمال می‌شود.

با وجود همه موانع، حجاج باید جلوه بیشتری از مسئله برائت از مشرکین را به نمایش بگذارند. حجاج با وجود محدودیت‌ها، این پیام را به بهترین شکل ممکن منتقل کنند.

ایکنا ـ مفهوم «سرایت عملیاتی» مفاهیم حج به صحنه اجتماعی به چه معناست؟

رهبر معظم انقلاب بر «سرایت عملیاتی مفاهیم حج و ارکان حج به صحنه اجتماعی امت مسلمین، تأکید کرده‌اند. این بدان معناست که مفاهیمی مانند «برائت از مشرکین» و «رمی جمرات» (سنگ زدن به شیطان) نباید تنها در مناسک حج خلاصه شوند، بلکه باید برائت از مشرکین، به برائت عملی از آمریکا و اسرائیل در عرصه اجتماعی و سیاسی تبدیل شود. 

رمی جمرات نیز باید تبدیل به یک جهاد عملیاتی و واقعی در صحنه نبرد با شیطان و طاغوت‌های روزگار یعنی آمریکا و اسرائیل، شود. این همان خط استمرار مفاهیم حج به واقعیت‌های عینی و اجتماعی امت اسلامی، است.

ایکنا ـ رهبری معظم تأکید کردند که شعار «مرگ بر آمریکا» و «مرگ بر اسرائیل» با توجه به اقدامات انجام شده در جنگ تحمیلی سوم به شعاری فراتر از امت اسلامی تبدیل شده است، این شعار چگونه شعار جهانی شده است؟

این امر یک حقیقت بسیار چشمگیر در واقعیت اجتماعی امروز است که باید آن را به عنوان پیروزی‌ها و فتح‌های بزرگی که خدای متعال در این جنگ اخیر نصیب امت اسلامی کرد، نگاه کرد. ایران توانسته است: راه «مرگ بر آمریکا» گفتن را برای دنیا باز کند، چشمان مردم دنیا را به حقیقت نحس و نجس استکبار باز کند، جسارت گفتن «مرگ بر اسرائیل» را در مردم جهان ایجاد کند و مقاومت را به عنوان تنها راهکار مؤثر در مقابل آمریکا و اسرائیل به دنیا یاد بدهد.

گاهی ما چنان غرق در نعمت‌ها می‌شویم که عظمت آن نعمت را نمی‌بینیم. اینکه امت و ملت ایران، پیشتاز آگاهی‌بخشی به امت اسلام و کل آزادگان جهان شده، یک نعمت بزرگ است. خداوند به این جهاد برکت داده و برکت آن در این است که بقیه مردم جهان پیروی می‌کنند و از این روش و منش حقی که مردم ایران انتخاب کردند، پیگیری می‌کنند.

ایکنا ـ یکی از مطالب مورد تأکید مقام معظم رهبری در این پیام توجه به دست برتر تمدن نوین اسلامی در آینده است، درباره نقش حجاج  و فریضه حج در ایجاد تمدن نوین اسلامی بفرمایید. 

نمی‌توان نقش کلانی از حجاج توقع داشت. حجاج سالی یک بار می‌آیند و می‌روند و آن‌ها عمدتاً یک پیوند ارتباطی برقرار می‌کنند بنابراین مسئله اصلی خود ماهیت حج است. متأسفانه این ماهیت به آن صورتی که باید برگزار نمی‌شود. اگر حج به شکل سالم اسلامی و ابرهیمی برگزار می‌شد، جمعیتی ده‌ها برابر جمعیت فعلی باید راهی حج می‌شدند و کل تشکیلات جهان اسلام باید در ایام حج در خدمت حج قرار می‌گرفت اما این اتفاق نمی‌افتد و حج امروز منفک، در حاشیه و محدود است و موجی در امت ایجاد نمی‌کند. 

ایکنا ـ علت این وضعیت نامطلوب حج چیست؟

علت اصلی نفوذ و سلطه استکبار در حاکمیت کشورهای اسلامی است. به عبارت دیگر استکبار جهانی روی مناطق مختلف امت اسلام، دست گذاشته و دست نشانده‌های خود را حاکم کرده‌ است. در موضوع حج نیز سلطه استکبار بر چگونگی انجام این فریضه و جلوگیری از ابعاد سیاسی و ضد استکباری آن کاملاً آشکار است. 

به عبارت دقیق‌تر می‌توان گفت که خود فریضه حج به دلیل سلطه استکبار و دست‌نشاندگان آن در جهان اسلام یک اسیر است و نمی‌تواند کارکرد دقیق خود را در امت اسلام و در راستای تمدن‌سازی اسلامی داشته باشد.

آنچه توقع داریم این است که حج به سمت حقیقت جامعه‌ساز و تمدن‌ساز خودش حرکت کند. خوشبختانه جلوه‌هایی از این حرکت را می‌بینیم: رمی جمرات و سنگ زدن به شیطان و استمرار آن در مبارزه با استکبار. جنگ با آمریکا از همان ماهیت حج گرفته شده است. برائت از مشرکین، هم باید امتداد پیدا کند و عملیاتی پیاده شود؛ نباید تنها به یک اقدام نمادین در حج محدود شود.

ایکنا ـ هدف نهایی از این امتداد مفاهیم حج چیست؟

هدف این است که حجاج وقتی به کشور خود برمی‌گردند، همین امتداد و استمرار را در زندگی خود داشته باشند. مفاهیم حج نباید در مناسک حج محبوس بماند، بلکه باید به صحنه زندگی اجتماعی و سیاسی مسلمانان سرایت کند و در عمل، زمینه‌ساز تحقق تمدن نوین اسلامی شود.

ایکنا ـ هشدار رهبر معظم انقلاب به آمریکا که «زمان به عقب برنمی‌گردد» دقیقاً به چه معناست؟

این هشدار بدان معناست که ملت ایران در این جنگ دستاوردهایی داشته و این دستاوردها باید تثبیت شود و از آن دستاوردها به عقب برنمی‌گردیم. این پیام همچنین حاکی معنای عام و گسترده‌تری است که امت اسلامی دیگر آن امت سابق نیست؛ بلکه امتی بیدار، هوشیار، آماده جان‌فشانی و جهاد است.  

ایکنا ـ آیا این هشدار فقط محدود به مسائل نظامی مانند پایگاه‌ها و تنگه هرمز است؟

خیر، این هشدار صرفاً محدود به مدیریت تنگه هرمز و اخراج آمریکا از سطح منطقه نیست و ابعاد گسترده‌تری را شامل می‌شود. این هشدار ناظر بر یک تغییر بنیادین در معادلات قدرت است که در نتیجه آن دشمن دیگر نتواند سلطه سابق خود را بر امت اسلام اعمال کند.

البته در بطن این هشدار، یک تهدید هم وجود دارد که اجازه نخواهیم داد که دشمنان وضعیت امروزی را به قبل برگردانند. این تهدید متوجه آمریکاست که اگر تلاش کند خود را بازسازی کرده و بخواهد منطقه را به وضعیت پیشین برگداند، با مقاومت و ممانعت جدی مواجه خواهد شد.

به طور خاص ملت ایران و نیروهای مسلح‌ ما این اجازه را به آن‌ها نخواهند. این نشان می‌دهد که تحقق این هشدار و تهدید، بر دوش نیروهای مسلح ایران است که به عنوان ضامن عدم بازگشت منطقه به وضعیت سابق عمل خواهند کرد.