یادداشت
جهاد با نفس؛ بزرگترین پیام مکتب ابراهیمی
فلسفه عید قربان به مسلخ بردن شهوات نفسانی و بریدن گلوی حرص، طمع و وابستگیهای دنیوی است و در روایتی پیامبر اکرم(ص) از جهاد با نفس بهعنوان جهاد اکبر یاد کردند.
حجتالاسلام سیدعلیاکبر حسینیرامندی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و معارف قرآن کریم طی یادداشتی که در اختیار ایکنای قم قرار داد، نوشت: عید قربان یادآور زیباترین و زلالترین جلوه بندگی در تاریخ توحید است؛ رخدادی که با دستان حضرت ابراهیم(ع)، پرچمدار توحید، ترسیم شد و اوج اخلاص، ایمان و تسلیم در برابر فرمان الهی را به نمایش گذاشت.شایستهترین توصیف برای عید قربان، مهار نفس و قربانی کردن دیو حرص، طمع، خشم و شهوت است. در حقیقت، قربانی در سرزمین منا پایان ماراتن مبارزه با نفس در مناسک حج به شمار میرود و انسان در این مرحله باید از تعلقات و وابستگیهای نفسانی عبور کند. عید قربان یکی از بزرگترین اعیاد اسلامی است و در کنار عید فطر، عید غدیر و روز جمعه از اعیاد بزرگ مسلمانان بهشمار میرود، در برخی روایات نیز آمده است که همه قربانیهای سرزمین منا، فدیه حضرت اسماعیل(ع) هستند.
آن حضرت فرمودند امام علی(ع) دوست داشت انسان در چهار شب سال خود را برای عبادت فارغ کند؛ شب اول ماه رجب، نیمه شعبان، شب عید فطر و شب عید قربان. عید قربان نماد اوج خلوص در مسیر بندگی است و این عید یادآور یکی از سختترین آزمونهای زندگی حضرت ابراهیم(ع) و حضرت اسماعیل(ع) است؛ آزمونی که در قرآن کریم از آن با عظمت یاد شده است.
خداوند ماجرای ذبح حضرت اسماعیل(ع) را به زیبایی روایت میکند، خداوند ابتدا بشارت فرزند را به حضرت ابراهیم(ع) میدهد و سپس میفرماید: «فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْیَ قَالَ یَا بُنَیَّ إِنِّی أَرَى فِی الْمَنَامِ أَنِّی أَذْبَحُکَ؛ هنگامی که فرزندش به سن تلاش و همراهی رسید، ابراهیم(ع) گفت در خواب میبینم که تو را قربانی میکنم.» (سوره صافات/ آیات101 و 102)
حضرت اسماعیل(ع) نیز در پاسخ گفت: «یَا أَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ سَتَجِدُنِی إِنْ شَاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِینَ؛ پدرم، آنچه مأمور شدهای انجام بده که مرا از صابران خواهی یافت. این آیات نشاندهنده اوج ایمان، اخلاص و تسلیم در برابر اراده الهی است.»
خداوند در ادامه این واقعه میفرماید: «إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْبَلَاءُ الْمُبِينُ»؛ یعنی این آزمونی آشکار و بزرگ بود، همچنین در پایان این رخداد میفرماید: «وَفَدَيْنَاهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ؛ و ما اسماعیل را در برابر قربانی بزرگی [از ذبح شدن] رهانیدیم.» (سوره صافات/ آیه 107) و این مسئله بیانگر عظمت و جایگاه این امتحان الهی است.
فلسفه قربانی در اسلام
قرآن کریم، حقیقت قربانی را تبیین میکند و میفرماید: « لَنْ يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَكِنْ يَنَالُهُ التَّقْوَى مِنْكُمْ كَذَلِكَ سَخَّرَهَا لَكُمْ لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَبَشِّرِ الْمُحْسِنِينَ؛ هرگز گوشت هایشان وخون هایشان به خدا نمی رسد، بلکه تقوای شما به او می رسد. این گونه آنها را برای شما رام و مسخّر کرد تا خدا را به اینکه هدایتتان کرد به بزرگی یاد کنید؛ و نیکوکاران را مژده ده.» (سوره حج/ آیه 37)
در عصر جاهلیت، سنت قربانی با شرک آلوده شده بود و مشرکان کعبه را به خون قربانی میآلودند، اما قرآن این سنت را اصلاح کرد و به آن جهت الهی و توحیدی بخشید و بر همین اساس، قربانی در اسلام با ذکر نام خدا، اطعام نیازمندان و شکر نعمتهای الهی معنا پیدا میکند.
آیتالله علامه جوادی آملی تأکید دارند که شرط قبولی عبادت، تقوا است و انجام ظاهری عبادت کافی نیست، همانگونه که قرآن کریم میفرماید: «قَالَ إِنَّمَا يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ؛ گفت: خدا فقط از پرهیزکاران قربانی را میپذیرد.» (سوره مائده/ آیه 27)
یکی از مهمترین پیامهای عید قربان، مدیریت و مهار هوای نفس است. قرآن کریم میفرماید: «وَمَا أُبَرِّئُ نَفْسِي إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلَّا مَا رَحِمَ رَبِّي إِنَّ رَبِّي غَفُورٌ رَحِيمٌ؛ من خود را از گناه تبرئه نمیکنم؛ زیرا نفس طغیانگر، بسیار به بدی فرمان میدهد مگر زمانی که پروردگارم رحم کند؛ زیرا پروردگارم بسیار آمرزنده و مهربان است.» (سوره یوسف/ آیه 53) نفس انسان همواره او را به بدی فرمان میدهد، مگر آنکه مشمول رحمت الهی شود.
در حقیقت، فلسفه عید قربان به مسلخ بردن شهوات نفسانی و بریدن گلوی حرص، طمع و وابستگیهای دنیوی است و در روایتی نیز آمده: «همانا پيغمبر(ص) لشكرى را به جنگ فرستاد. پس از پبروزی و در هنگام بازگشت پیروزمندانه از نبرد فرمود: «آفرين به گروهى كه در جهاد كوچک پیروز شدند و بر آنها باد جهاد بزرگتر.» پرسیدند اى پيغمبر خدا جهاد بزرگتر چيست؟ فرمود: جهاد نفس.»
مولانا نیز در مثنوی معنوی به همین مسئله اشاره میکند و میگوید: «ای شهان کشتیم ما خصم برون/ ماند خصمی زو بتر در اندرون». رسیدگی به فقرا و نیازمندان یکی از مهمترین حکمتهای قربانی است، پیامبر اکرم(ص) در حجةالوداع صد شتر برای قربانی همراه داشتند و فلسفه این سنت را بهرهمند شدن نیازمندان از گوشت قربانی عنوان کردند.
قربانی همچنین یادآور نعمتهای الهی و شکرگزاری در برابر خداوند است، قرآن کریم میفرماید: «يَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ و َيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِي أَيَّامٍ مَعْلُومَاتٍ عَلَى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِيرَ؛ تا منافع خود را مشاهده کنند، و نام خدا را در روزهایی معین بر دامهای زبان بستهای که به آنان عطا کرده ذکر کنند، [چون قربانی کردید] از آن بخورید و تهیدست را نیز اطعام کنید.» (سوره حج/ آیه 28)
مطابق فتوای مشهور فقهای شیعه، نماز عید قربان در زمان غیبت مستحب مؤکد است و درباره قربانی نیز برای حاجیان در منا واجب و برای دیگر مسلمانان مستحب مؤکد است. عید قربان در حقیقت عید تقرب و رسیدن به مقام بندگی خالصانه است و انسان در این عید میآموزد که برای رسیدن به خداوند باید از خودخواهیها، دلبستگیهای مادی و هواهای نفسانی عبور کند و روحیه ایثار، بندگی و کمک به دیگران را در خود تقویت کند.
انتهای پیام 
