غدیر دین را کامل کرد، مهدویت دین را جهانی میکند
حجتالاسلام والمسلمین علیرضا یوسفی گفت: در ارتباط میان مبحث غدیر و مهدویت باید بدانیم غدیر دین را کامل کرده و مهدویت نیز این دین را جهانی خواهد ساخت.
در خطبه غدیر توجه خاصی به مبحث مهدویت شده است و فرازهای مختلفی از این خطبه به وجود حضرت حجت(عج) اشاره دارد. حال اینکه غدیر و مهدویت چه ارتباطی با یکدیگر دارند و دلیل تأکید پیامبر در این دعا به موضوع امام زمان(عج) چیست، سوالاتی است که خبرنگار ایکنا از همدان، برای پاسخ به آنها با حجتالاسلام والمسلمین علیرضا یوسفی راستگو، پژوهشگر حوزه مهدویت در همدان، گفتوگویی کرده است که مشروح آن را میخوانیم:
ایکنا _ پیوند غدیر و مهدویت را چگونه در چارچوب کلام شیعه تبیین میکنید؟ آیا میتوان گفت که مهدویت، تحقق نهایی و کمال رسالت غدیر است؟
در کلام شیعه، غدیر اعلام رسمی تداوم نبوت در قالب امامت است. این امامت، یک حقیقت واحد و مستمر است که از امیرالمؤمنین(ع) آغاز شده و به امام مهدی(عج) ختم میشود. پیوند این دو را میتوان در چند محور تبیین کرد. اولین محور استمرار ولایت است. غدیر تنها معرفی یک شخص نبود، بلکه اعلام یک منصب الهی تا قیامت بود. پیامبر(ص) در خطبه غدیر تصریح کردند که این ولایت در نسل علی (ع) و فاطمه (س) ادامه دارد تا به قائم آل محمد (عج) برسد: «مَعَاشِرَ النَّاسِ... إِنَّهُ [علی] إِمَامُ اِبْنائِهِ مِنْ بَعْدِی... إِلَی أَنْ یَلْقَی اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ لَا یُبْلِغُ أَحَدٌ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ غَیْرَهُ إِلَّا الْأَئِمَّةُ مِنْ وُلْدِهِ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ... إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ إِلَی الْقَائِمِ الْمَهْدِی... ای مردم... علی پس از من امام فرزندانش است... این امامت در فرزندان او تا روز قیامت ادامه دارد... تا برسد به خداوند و به قائم مهدی.»
دوم هدف غدیر و هدف ظهور یکی است. هدف غدیر، ابلاغ ولایت برای اکمال دین و اتمام نعمت بود: «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتی» (مائده /۳). هدف ظهور نیز تحقق کامل همان دین و بسط عدالت در سراسر جهان است: «وَ نُریدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَی الَّذینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثینَ» (قصص / ۵). غدیر، دین را کامل کرد و مهدویت، این دین کامل را جهانی میسازد.
همچنین مهدویت، مرحله نهایی و تحقق عینی تمام وعدههای غدیر است. در غدیر، ولایت به عنوان شرط قبولی اعمال معرفی شد، اما این ولایت در زمان ظهور به اوج خود میرسد. بنابراین، مهدویت تحقق نهایی و کمال رسالت غدیر است. امام باقر(ع) میفرمایند: «دَوْلَتُنَا آخِرُ الدُّوَلِ... وَ أَهْلُ بَیْتِ نَبِیِّهِ الْأَئِمَّةُ الْهَادُونَ بَعْدَهُ... وَ آخِرُهُمُ الْقَائِمُ الْمَهْدِیُّ الَّذِی یُعَزُّ اللَّهُ بِهِ الْإِسْلَامَ وَ یُظْهِرُهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ دولت ما آخرین دولتهاست... آخرین ایشان قائم مهدی است که خداوند اسلام را به وسیله او عزت میبخشد و بر همه ادیان پیروز میکند.»
این روایت نشان میدهد که پایان این سلسله (قائم) همان تحقق وعده الهی «لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ» (توبه / ۳۳) است که در غدیر ریشه دارد.
ایکنا _ جایگاه غدیرخم در شکلگیری اندیشه مهدویت و انتظار ظهور امام عصر (عج) چیست؟ آیا غدیر را میتوان پیشزمینهای برای ظهور دانست؟
غدیر، زیربنای اصلی اندیشه مهدویت و خاستگاه اولیه آن است. قبل از غدیر، بشارت به منجی موعود، یک وعده کلی بود. در غدیر، پیامبر (ص) این وعده را به یک جریان مشخص و متصل به خود پیوند زد و مصداق آن را امامتِ مستمر در عترت معرفی کرد.
همچنین غدیر این اصل را تثبیت کرد که زمین هیچگاه از حجت خالی نمیماند. این حجت، یا ظاهر و مشهور است (مانند امامان معصوم علیهمالسلام) و یا غایب و مستور (مانند امام عصر عج). پیامبر (ص) در غدیر فرمودند: «اللَّهُمَّ إِنَّکَ لَا تُخْلِی الْأَرْضَ مِنْ حُجَّةٍ... أَلَا إِنَّ خَاتَمَ الْأَئِمَّةِ مِنَّا الْقَائِمَ الْمَهْدِیَّ... خدایا، تو زمین را از حجت خالی نمیگذاری... آگاه باشید که خاتم امامان از ما، قائم مهدی است.»
علاوه بر این غدیر را میتوان و باید پیشزمینه ظهور دانست. غدیر، نقطه شروع راهی است که پایان آن ظهور است. غدیر، نظام سیاسی و اعتقادی امامت را تعریف کرد. تا زمانی که امت، به آن نظام (ولایت) گردن ننهد، زمینه ظهور فراهم نمیشود. انتظار، یعنی انتظار برای تحقق همان ولایتی که در غدیر اعلام شد. خطبه غدیر، با عباراتی همچون «وَ یُوَرِّثُهَا [اللَّهُ] الْقَائِمَ الْمَهْدِیَّ و خداوند زمین را به قائم مهدی به ارث میدهد»، مستقیماً ذهنها را به سمت حکومت جهانی آن حضرت به عنوان نتیجه قطعی جریان امامت سوق داد. بنابراین، غدیر هم پیشزمینه اعتقادی و هم پیشزمینه عملی (با تأکید بر تولی و تبری) برای ظهور است.
ایکنا _ در روایاتی که در مورد غدیر هست کدام یک به مسئله امامت حضرت مهدی(عج)، ظهور و مسئله مهدویت اشاره دارد؟
در متن خطبه غدیر و دیگر روایات مرتبط، اشارات صریح و متعددی به امام مهدی (عج) و مهدویت وجود دارد که از جمله آنها تصریح به نام و لقب قائم و مهدی است «...أَلَا إِنَّ خَاتَمَ الْأَئِمَّةِ مِنَّا الْقَائِمَ الْمَهْدِیَّ... أَلَا إِنَّهُ الظَّاهِرُ عَلَی الدِّینِ... أَلَا إِنَّهُ الْمُنْتَقِمُ مِنَ الظَّالِمِینَ... أَلَا إِنَّهُ وَارِثُ کُلِّ عِلْمٍ وَ الْمُحِیطُ بِهِ... آگاه باشید که خاتم امامان از ما، قائم مهدی است... او بر همه ادیان پیروز است... او انتقامگیرنده از ستمگران است... او وارث همه دانشها و احاطهیابنده بر آن است».
تأکید بر امامت او از نسل علی و فاطمه (ع) نیز در متن غدیر دیده میشود. «مَعَاشِرَ النَّاسِ... الْأَئِمَّةُ مِنْ بَعْدِی اثْنَا عَشَرَ إِمَاماً... أَوَّلُهُمْ أَخِی عَلِیٌّ وَ آخِرُهُمْ وَلَدِی الْمَهْدِیُّ ای مردم، امامان بعد از من دوازده نفرند... اولین آنها برادرم علی و آخرین آنها فرزندم مهدی است.»
اشاره به غیبت و کیفیت بهرهمندی از او نیز بخش دیگری از این خطبه است. «...فَإِنَّهُ [الْإِمَامَ الْمَهْدِیَّ] یَغِیبُ عَنْهُمْ غَیْبَةً طَوِیلَةً... أَلَا إِنَّ الَّذِینَ یَثْبُتُونَ عَلَی الْإِیمَانِ بِهِ فِی غَیْبَتِهِ... أُولَئِکَ خِیَارُ الْأُمَّةِ وَ نُجَبَاءُ الْعِتْرَةِ... یَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ بِغَیْرِ حِسَابٍ او [امام مهدی] از نظرها غایب میشود، غیبتی طولانی... آگاه باشید، کسانی که در غیبت او بر ایمانشان ثابت قدم بمانند... برگزیدگان امت و نجیبان عترت هستند... بدون حساب وارد بهشت میشوند.»
وعده به حکومت جهانی و وراثت زمین نیز بخش دیگری از این خطبه است.«...أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی ذِکْرُهُ وَعَدَنِی فِی عَلِیٍّ... أَنَّهُ إِمَامُ الْمُسْلِمِینَ وَ وَارِثُ عِلْمِ النَّبِیِّینَ... وَ وَلَدُهُ الْأَئِمَّةُ الْمَهْدِیُّونَ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ... وَ آخِرُنَا الْمَهْدِیُّ... یُظْهِرُهُ اللَّهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ... خداوند به من وعده داده که علی... امام مسلمین است... و فرزندان او امامان هدایتگر تا روز قیامتند... و آخرین ما مهدی است، خداوند او را بر همه ادیان پیروز میکند».
ایکنا _ انتظار ظهور امام مهدی(عج) چه ارتباطی با آرمانهای غدیر دارد؟ چگونه میتوان این انتظار را به یک انتظار سازنده و فعال تبدیل کرد؟
ارتباط این دو، یک ارتباط تکوینی و ناگسستنی است. انتظار حقیقی، چیزی جز التزام عملی به آرمانهای غدیر نیست.
غدیر، محتوای انتظار را تعریف میکند؛ انتظار، انتظارِ «امام» است، یعنی همان کسی که در غدیر به عنوان حجت خدا و ولی امر معرفی شد. منتظر واقعی، منتظر تحقق کامل ولایت الهی است که در غدیر اعلام شد.
روح غدیر و انتظار، تولی به جبهه حق (ولایت) و تبری از جبهه باطل (طاغوت) است. نمیتوان منتظر قائم آل محمد(ص) بود اما به ولایت طاغوتها تن داد، این دو در تضاد کامل هستند.
قرآن کریم، «ایمان» و «عمل صالح» را شرط وراثت زمین و استخلاف میداند: «وَعَدَ اللَّهُ الَّذینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَیَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِی الْأَرْضِ» (نور / ۵۵). ایمان، همان پذیرش ولایت (غدیر) است و عمل صالح، عمل در چارچوب همین ولایت.
حال چگونه انتظار به انتظار سازنده و فعال تبدیل میشود، انتظار سازنده، انتظاری است که به قیام لله بینجامد. راهکارهای قرآنی و روایی نیز برای آن وجود دارد از جمله خودسازی و تهذیب نفس، حرکت از درون شروع میشود. «إِنَّ اللَّهَ لا یُغَیِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّی یُغَیِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ» (رعد / ۱۱).
دومین راهکار دعوت به معروف و نهی از منکر است این فریضه، ستون فقرات انتظار فعال است.
آمادگی کامل نیز از راهکارهای دیگر است. پیامبر (ص) فرمودند: «أَفْضَلُ أَعْمَالِ أُمَّتِی انْتِظَارُ الْفَرَجِ بهترین اعمال امت من انتظار فرج است». امام صادق (ع) این حدیث را چنین تفسیر کردند که انتظار، تنها دعا و اشک ریختن نیست، بلکه آمادگی کامل است «لِیُعِدَّنَّ أَحَدُکُمْ لِخُرُوجِ الْقَائِمِ وَ لَوْ سَهْماً... فَإِنَّ اللَّهَ إِذَا عَلِمَ ذَلِکَ مِنْ نِیَّتِهِ رَجَوْتُ لِأَنْ یُنْسِئَ فِی عُمْرِهِ حَتَّی یُدْرِکَهُ... هر یک از شما باید برای خروج قائم آماده شود، حتی اگر به اندازه یک تیر باشد... زیرا خداوند هرگاه این نیت را در کسی بداند، امید است عمر او را طولانی کند تا قائم را درک کند».
تشکیل جامعه ولایی نیز چهارمین راهکار تبدیل انتظار به انتظار سازنده محسوب میشود. تلاش برای تحقق عدالت و تشکیل حکومتی که بر اساس معیارهای غدیر باشد، مصداق عالی انتظار سازنده است. این یعنی حرکت از «انتظارِ ظهور» به «زمینهسازی برای ظهور».
انتهای پیام
