اثر «عاشت یدا ایران» پاسخی از جنس فرهنگ و هویت ایرانی است
مرتضی حیدری آلکثیر، شاعر آئینی درباره شعر اثر «عاشت یدا ایران» با اجرای یونس شاهمرادی گفت: «مشاری العفاسی» را کوچکتر از آن میدانم که بخواهم به اهانت او پاسخ دهم؛ «عاشت یدا ایران» پاسخی از جنس فرهنگ، ادب و هویت ایرانی است.
پس از انتشار اثر «تبت یدا ایران» از سوی مشاری العفاسی، فردی که به عنوان قاری قرآن شناخته میشود، واکنشهای گوناگونی در فضای مجازی و رسانهای شکل گرفت، اما در میان انبوه پاسخها، شعر «عاشت یدا ایران» از مرتضی حیدری آلکثیر بیش از بسیاری از آثار دیگر مورد توجه قرار گرفت، اثری که برگرفته از ادب و هویت ایرانی بود.
در روزگاری که میدان نبرد به عرصه روایتها کشیده شده و از مرزهای جغرافیا فراتر رفته است، شعر همچنان یکی از مؤثرترین زبانهای بیان حقیقت و دفاع از هویت باقی مانده است. در چنین بزنگاههایی، افرادی هستند که به جای هیاهو، واژه را برمیگزینند و به جای تندی و توهین، از ظرفیت ادب، منطق و هنر برای بیان مواضع خود بهره میگیرند.
مرتضی حیدری آلکثیر را میتوان از همین جنس شاعران دانست، شاعری که مخاطبان ادبیات عربی در ایران و جهان عرب، او را با سرودههایی میشناسند که همواره در بزنگاههای حساس، دقیق و هدفمند بر مسائل روز انگشت گذاشته است، در سالهای گذشته نیز هرگاه به میدان شعر آمده، کلماتش صرفاً در خدمت احساس نبوده، بلکه حامل پیامی روشن، مبتنی بر هویت، تاریخ و باورهای فرهنگی مردم ایران بوده است. ویژگیای که سبب شده بسیاری از سرودههای او فراتر از یک متن ادبی، به بخشی از گفتوگوهای فرهنگی و رسانهای تبدیل شوند.
بیشتر بخوانید و ببینید؛
واکنش یونس شاهمرادی به کلیپ ضدایرانی العفاسی + فیلم
پس از انتشار اثر «تبت یدا ایران» از سوی مشاری العفاسی، واکنشهای گوناگونی در فضای مجازی و رسانهای شکل گرفت؛ اما در میان انبوه پاسخها، شعر «عاشت یدا ایران» از مرتضی حیدری آلکثیر بیش از بسیاری از آثار دیگر مورد توجه قرار گرفت. شاید دلیل این استقبال آن بود که شاعر، به جای ورود به فضای تقابلهای لفظی، کوشید تصویری از ایران ارائه دهد که ریشه در فرهنگ، ادب، مقاومت و هویت تاریخی این سرزمین دارد. شعری که با اجرای یونس شاهمرادی ابعاد گستردهتری یافت و بازتاب قابل توجهی در میان مخاطبان فارسیزبان و عربزبان پیدا کرد.
آنچه در ادامه میخوانیم، گفتوگویی با مرتضی حیدری آلکثیر درباره انگیزههای سرایش «عاشت یدا ایران» است. بازتاب این اثر در جهان عرب، نگاه او به نقش هنر در تبیین واقعیتها و ظرفیت شعر برای رساندن صدای ایران به مخاطبان فراتر از مرزهای جغرافیایی از جمله مهمترین نکات مطرح شده در این مصاحبه است.
ایکنا ـ هنگامی که برای نخستین بار جدیدترین اثر العفاسی منتشر شد، چه برداشتی از آن داشتید و چه عاملی شما را به سرودن «عاشت یدا ایران» ترغیب کرد؟
این برای اولین بار نبود که از مواضع ایشان آزرده میشدم. چند سال قبل زمانی که کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس حملهای ناجوانمردانه به یمن داشتند و کودکان زیادی را به شهادت رساندند، این قاری کویتی از آن حملات و کشتار زنان و کودکان یمنی حمایت کرد و حتی ترانهای علیه کشور یمن و محور مقاومت ساخت و خودش را در هیئت یک خلبان نشان داد؛ یعنی به نوعی خود را شریک آن تجاوز و کشتار کودکان یمنی معرفی کرد.
از همان زمان مشخص بود نوعی افراطیگری ویژه در وجود این شخص هست که نمیتواند آن را پنهان کند. احساس میکنم بیش از آنکه بخواهد موضع خود را در حمایت از کشورهای عربی خلیج فارس اعلام کند، میخواهد کینه خود را نسبت به ایران ابراز کند. انگار این کینه در وجود او هست و فقط منتظر بهانهای برای بروز آن است. در ضمن میخواهد برای حکام عرب هم یک خوشرقصی داشته باشد.
در آهنگی که اخیراً منتشر کرد، تقریباً همه کشورهای عربی، حتی عمان را شریک ماجرا و در مقابل ایران معرفی کرد. در این آهنگ از یک سو میخواست واقعیت اصلی را بپوشاند و از سوی دیگر همه تقصیرها را متوجه ایران کند، گویی اصلاً پایگاههای آمریکایی در این کشورها وجود نداشته و از آنها برای حمله به جمهوری اسلامی ایران استفاده نشده است.
این موضوع واقعاً باعث ناراحتی من شد و همان لحظه نخست شعر را بدون اینکه اصلاً بحث این باشد که قرار است بعدها برای اجرا در اختیار کسی قرار گیرد، نوشتم.
اولین بیتی هم که سرودم با مفهوم ایران پایتخت ادب و باغ ادبیات بود. میخواستم بگویم من قصد توهین ندارم، چون ما اهل ادب و اهل منطق هستیم. ممکن است طرف مقابل سخنانی گفته باشد که در شأن یک قاری قرآن نبوده، اما ما بنا ندارم، همان مسیر را بروم.
ایکنا ـ در شعر از سوره مبارکه مسد الهام گرفته شده است، شعر العفاسی هم اینگونه بوده است، در سرایش این اثر تا چه اندازه از ساختار و وزن شعر العفاسی و تا چه اندازه از سوره مبارکه مسد الهام گرفتید و چه ملاحظاتی در انتخاب این قالب داشتید؟
در شعر از آیه دوم سوره مبارکه مسد استفاده کردم؛ آیهای که به نظرم شرح حال همان کشورهایی بود که هزینه کردند و پول دادند تا ایران را ساقط کنند، اما نتوانستند به هدف خود برسند. با همین نگاه و همین ذهنیت شعر را ادامه دادم و با این فکر جلو رفتم تا بعد آقای شاهمرادی تماس گرفت کار را اجرا کند.
شعر اثر العفاسی به لحن و لهجه عامیانه خلیج فارسی سروده شده است، اما شعر من به عربی فصیح است. فقط شعر او با «تبت یدا» شروع شده، یک لحظه به من الهام شد که چقدر آیه شریفه «مَآ أَغنَىٰ عَنهُ مَالُهُ وَمَاکَسَبَ» برای این قالب و این وزن مناسب است، انگار خدا کمک کرد تا پاسخی درخور شکل گیرد، پاسخی که مخاطب با شنیدن آن، خودبهخود در ذهنش این موضوع را میآورد که اعراب پولهایی دادند و پایگاههایی در اختیار آمریکا گذاشتند، اما آمریکا نتوانست از آنها محافظت کند و اهداف آنها را برآورده سازد.
قصیده اصلی بسیار بلندتر از نسخه منتشر شده است. شعر را ادامه دادم و ابیات بیشتری سروده شد، اما طبیعتاً برای تبدیل شدن به یک اثر آوایی، امکان استفاده از همه ابیات وجود نداشت و بخشی از آن انتخاب شد.
ایکنا ـ در ابیات منتشرشده هیچ اشاره مستقیمی به شخص مشاری العفاسی دیده نمیشود و همین موضوع این انگاره را در ذهن شنونده ایجاد میکند که این شعر در پاسخ به قاری کویتی نیست. آیا این رویکرد آگاهانه بود؟
بله، کاملاً آگاهانه بود. من العفاسی را کوچکتر از آن میدانم که بخواهم شخصاً به او پاسخ دهم، همانطور که ایران هم کشورهای حاشیه خلیج فارس را کوچکتر از آن میداند که بخواهد مستقیماً خود آن کشورها را هدف قرار دهد. ما پایگاهها را زدیم. به هر حال مردم این کشورها مسلمان هستند، اما بخشی از همین افراد دچار جهل و استحاله رسانهای هستند. در همان کشورها نیز افراد بیدار کم نیست، در بحرین، عمان و دیگر کشورها کسانی هستند که حقیقت را میدانند، برخی هم به دلیل شرایط موجود و ظلمی که بر آنها حاکم است، ناچار به سکوت هستند.
به همین دلیل ما به جای آنکه به صورت انفعالی پاسخ این را بدهیم، از آیه «وَأَمَّا بِنِعمَةِ رَبِّکَ فَحَدِّث» استفاده کردیم و از نعمتی که داشتهایم استفاده کردهایم. تلاش کردیم تصویر درستی از ایران ارائه کنیم، ایرانی که خود را برای این جنگ آماده کرده بود، ایرانی که پاک بوده و مدافع مظلوم بوده و ایرانی که ادامهدهنده فرهنگ عاشورا، محرم و مکتب امام حسین (ع) است. ایرانی که قرآن میزان اوست، ایرانی که به قدرت اعتقاد دارد، به ضعف اعتقاد ندارد و به گدایی از غرب باور ندارد. اینها مفاهیمی بود که در شعر آوردیم.
همین مفاهیم میتواند به صورت غیرمستقیم پاسخ بهتری باشد. حتی در میان برخی واکنشها و کامنتها هم دیدهام که گفتهاند شما به جای توهین، از ویژگیها و خوبیهای ایران سخن گفتهاید.
ایکنا ـ تا چه میزان در این شعر به کمرنگ کردن اختلافات مذهبی توجه کردید؟ اینکه در شعر تنها به برجستگیهای فرهنگ ایرانی اشاره کردید و پاسخ اهانتهای طرف مقابل را با اهانت به فرهنگ آنها ندادید در همین راستا بوده است؟
بله دقیقاً در همین راستا بود. در این شعر تنها از خوبیها و برجستگیهای فرهنگی خودمان گفتهایم و همین برای اینکه ایران واقعی را نشان دهد، کافی است.
ایکنا ـ پس از انتشار اثر، چه بازخوردهایی از سوی مخاطبان دریافت کردید و واکنشهایی که برای شما برجسته بود چه بود؟
بالاخره تازه اینترنت باز شده و تا قبل از آن شرایط خاصی وجود داشت. آنچه برای من جالب بود این بود که بسیاری از دوستانم در کشورهای لبنان و عراق این اثر را بازنشر کردند و پیامهای متعددی برای تشکر فرستادند. حتی در پیامهای خصوصی نیز از این اثر قدردانی کردند.
بسیاری از افرادی که از نزدیک با آنها صحبت کردم نیز بازخوردهای بسیار مثبتی داشتند، بهویژه کسانی که نگاه مثبتی نسبت به ایران دارند. حتی از کشورهای عربی آفریقا مانند مصر، تونس و مراکش نیز واکنشهای خوبی دریافت شد و بسیاری از مخاطبان ابراز خوشحالی و تشکر کردند.
با توجه به محدودیتهایی که در فضای مجازی وجود داشت و به دلیل همان شرایط، شاید اثر هنوز آنگونه که باید دیده نشده باشد. با این حال من معتقدم همچنان در حال نفوذ و تأثیرگذاری خود است.
ایکنا ـ علت این نفوذ را در چه چیزی میدانید، چه چیزی باعث شده تا این شعر در بین مخاطبان عربزبان دیده شود؟
علاوه بر شعر و اجرا باید به سناریوی خوب آهنگ هم اشاره کنم. سناریوی خوبی که دوستان در مرکز حریم برای این اثر انتخاب کرده بودند، نیز نقش بسیار مهمی در دیده شدن آن داشت. به ویژه ایده محاکمه در دادگاه و حضور قاریان قرآن در آن فضا، تأثیرگذاری شعر را چند برابر کرده بود و به باور من در موفقیت اثر نقش مهمی داشت.
ایکنا ـ ارزیابی شما از اجرای یونس شاهمرادی و اصلاً دادن شعر به ایشان برای اجرا در حالی که خوانندههای بسیار شناختهشدهتری نیز هستند، چیست؟
همان زمان که این شعر را سرودم، دستکم سه یا چهار نفر با من تماس گرفتند و درخواست اجرای آن را داشتند. اما یا خواننده شناختهشدهای نبودند یا احساس میکردم صدای مناسبی برای این اثر ندارند؛ به همین دلیل شعر را در اختیارشان قرار ندادم.
اما زمانی که آقای شاهمرادی تماس گرفت، احساس کردم این شعر متعلق به اوست. ایشان پیش از این در مسابقات عربستان با داوری همین مشاری العفاسی حضور داشته و العفاسی با وجود اینکه داشت از تلاوت قاری ایرانی لذت میبرد، اما از چهره و حالات و حرکات چشم و ابرویش مشخص بود، نمیخواست به شاهمرادی نمره دهد.
وقتی این اتفاقات کنار هم قرار گرفت، احساس کردم خداوند همه چیز را برای شکل گرفتن این اثر فراهم کرده است و انگار حکمتی پشت این ماجرا وجود دارد، لذا وقتی شاهمرادی تماس گرفت، نه بحث پول مطرح بود و نه مسائل دیگر. واقعاً همهچیز را خالصانه در اختیارشان قرار دادم. من ملودیای را به ایشان پیشنهاد کردم و ایشان نیز تغییراتی در آن ایجاد کرد. خدا را شکر حاصل کار به اثری تبدیل شد که هم ایرانی بود و هم عربی؛ هم در ملودی و هم در فرازهای اجرایی آن میشد نغمههای ایرانی را احساس کرد. در عین حال اثر بسیار ساده و روان بود و همین موضوع به تأثیرگذاری آن کمک کرد.
ایکنا ـ به نظر شما این اثر را میتوان پایان ماجرا دانست یا همچنان ظرفیت پاسخگویی فرهنگی و هنری به چنین اقداماتی وجود دارد؟
در همان روزها حدود دویست تا سیصد نفر از کشورهای مختلف جهان عرب پاسخهای بسیار خوبی به این موضوع دادند، از عراق، مصر و کشورهای دیگر. بعضی از این پاسخها بسیار تند بود و حتی در آنها بیاحترامی هم دیده میشد.
ایکنا ـ این واکنشها در قالب آثار هنری بود یا صرفاً در فضای مجازی و کامنتها؟
در قالب هنر. آثار موسیقایی متعددی ساخته شد، چه با استفاده از هوش مصنوعی و چه توسط خوانندگان و هنرمندان. کارهای بسیار درخور و قابل توجهی تولید شد. به نظرم اثر «عاشت یدا ایران» تا حد زیادی توانست پاسخ ایران را منتقل کند.
نباید منتظر بمانیم تا به ما هجمهای وارد شود و بعد پاسخ بدهیم. باید از پیش دست به تولید آثار فرهنگی و هنری زد و بسیاری از مسائل را از این طریق تبیین کرد.
امروز میبینیم که افرادی مانند دکتر حسن احمدیان در شبکه الجزیره با زبان عربی فصیح مشغول تبیین مسائل هست و بسیاری از مخاطبان جهان عرب از طریق تحلیلهای سیاسی با واقعیتها آشنا میشوند. ما میتوانیم همین کار را از طریق موسیقی و هنر نیز انجام دهیم.
من پیش از این نیز اثری در پاسخ به سخنان ترامپ که تهدید به نابودی تمدن ایران کرده بود، ضبط کرده بودم که در قالب شعر ارائه شد و بازتاب بسیار خوبی داشت.
منظور من این است که نهادهای مرتبط باید نگاه ویژهای به این حوزه داشته باشند، بهویژه به تولید آثاری که به زبانعربی ساخته میشود و میتواند صدای ایران را به جهان عرب منتقل کند. صدایی که مستقیماً از ایران به مخاطب عربزبان برسد، تأثیرگذاری بیشتری نسبت به روایتهایی دیگر دارد. اکنون فرصت مناسبی است تا آثار بیشتری تولید و از طریق سکوهای بینالمللی منتشر شود.
ایکنا ـ به نظر شما واکنش افکار عمومی جهان عرب به اقدام مشاری العفاسی چگونه بود؟ فکر میکنید اگر در واقعیت چنین دادگاهی برگزار شود باز هم چنین حکمی به العفاسی داده میشود؟
صددرصد. پیش از آنکه این دادگاه برگزار شود، دادگاه اصلی در ذهن و ضمیر ناخودآگاه مردم که پاسخ العفاسی را به نحوی دادهاند که او مجبور شده کامنتهای خود را مسدود کند، برگزار شده است. اکثریت جهان عرب نظر منفی به اثر العفاسی داشتند و در نهایت به زیان خود او تمام شد.
انتهای پیام
