استخراج مسائل نو؛ نقشه راه حوزویان در عصر جدید

به گزارش خبرنگار ایکنا از اصفهان، نشست خبری مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه استان اصفهان با موضوع برنامه‌ها، شرایط و فرآیند پذیرش حوزه علمیه اصفهان، پیش از ظهر امروز، ۲۳ خردادماه در این مرکز برگزار شد.

در این نشست حجت‌الاسلام عبدالامیر خطاط جانشین مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه استان اصفهان درباره اهمیت طلبگی اظهار کرد: مقصود ما از برگزاری این نشست، اطلاع‌رسانی نیست؛ بلکه تبیین جایگاه و ایجاد انگیزه برای ورود به حوزه علمیه است. این کار مبتنی بر فهم و توجه به رسالت و نقش حوزه و طلاب در جامعه است.

وی در خصوص رسالت حوزویان ادامه داد: در روایتی از امام صادق(ع) آمده است که علما وارثان پیامبران هستند. براساس استدلالات علم کلام، فلسفه بعثت و برانگیختن پیامبران در جامعه به این مسئله بازمی‌گردد که بشر بی‌نیاز از پیامبر نیست و قاعده لطف، وجوب ارسال رسل و انذار کتب را ایجاد می‌کند؛ چراکه پیچیدگی‌های درونی انسان بدون ارتباط با هدایتگران آسمان، نمی‌تواند هدف آفرینش را محقق کند.

جانشین مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه اصفهان بیان کرد: در طول تاریخ بشریت، پیامبران الهی و بعد از آنان ائمه معصومین(ع) این کار را انجام می‌دادند؛ ولی در دوران غیبت، به افرادی برای دریافت و انتقال آموزه‌های پیامبران و معصومین(ع) نیاز بود تا هدف آفرینش محقق شود.

وی با بیان اینکه هدف آفرینش، تأمین نیازهای جسمی بشر نیست، افزود: اگر دنیا را در حد باغ وحش مدرن و پیشرفته در نظر بگیریم، رفع نیازهای جسمی اولویت دارند و نیازی به نمایندگان آسمانی نیست؛ اما اگر انسان را موجودی با رسالت معنوی بشناسیم، همه مسائل دنیوی مقدمه‌ای برای رسیدن به تعالی تلقی می‌شود.

خطاط تصریح کرد: مباحث علوم انسانی در میان کشورهای غیرمسلمان نیز نقش کلیدی دارد. تفاوت کشورهای مسلمان با غیرمسلمان، داشتن زیربنای توحیدی در دیدگاه‌های علوم انسانی است. با این نگاه رسالت حوزه مشخص می‌شود؛ حوزه مکانی است که افراد در آن رسالت انبیا و ائمه(ع) را در زمانه دسترسی‌نداشتن به آنان انجام می‌دهند. به این ترتیب، خداوند در آیه ۱۲۲ سوره توبه، به اهمیت طلبگی و فلسفه آن اشاره دارد و سؤال می‌کند: «چرا از هر جمیعتی، گروهی به‌سوی پیامبر کوچ نمی‌کنند تا در دین آگاهی یابند و قوم خود را هنگامی که به سوی آنان بازگشتند، بیم دهند؟» 

انقلاب اسلامی و تحول در رسالت حوزویان

وی گفت: عالمان و مراکز علمی شیعه از زمان غیبت امام زمان(عج) تاکنون، رسالت سنتی‌ خود، یعنی اداره مساجد، حسینیه‌ها، ارشادهای سنتی، ارتباطات بسیط، خدمات مشاوره‌‌ای، اطلاع‌رسانی، بیان دین و تربیت نفوس را به‌خوبی انجام داده‌اند. با پیروزی انقلاب اسلامی، تحولی در جهان، به‌ویژه در رسالت‌های حوزویان، افزون بر وظایف پیشین آنان ایجاد شد‌ که فرصت‌های فراوانی در عرصه‌های گوناگون فراهم کرد تا دنیا نسبت به آشنایی با مبانی اسلام و انقلاب اسلامی عطش داشته باشد.

جانشین مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه اصفهان تأکید کرد: دفاع مقدسی که اکنون در آن قرار داریم، دنیا را شگفت‌زده کرده است. این دفاع مبانی مشخصی دارد که باید تبیین شود. فرمول‌ها و معادلات جنگ ما با دیگر جنگ‌هایی که در دنیا برپا شده، متفاوت است. آن‌ها با معادلات و محاسبات دقیق خودشان به ایران اسلامی تجاوز کردند؛ اما از نقش ایمان، اعتقادات و باورهای توحیدی در میان نیروهای انسانی و به‌کارگیری ابزار نظامی برای توفیق در این نبرد غافل بودند.

وی ادامه داد: فارغ از رسالت همگانی برای تبیین این معادلات، حوزویان باید مبانی آیات، روایات و فرمایشات بزرگان را روایت کنند. براساس سفارشی که خداوند در آیه «وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَىٰ بِآيَاتِنَا أَنْ أَخْرِجْ قَوْمَكَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَذَكِّرْهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ» به حضرت موسی(ع) کرد، یکی از رسالت‌های ایشان، یادآوری و تبیین ایام‌ الله، یعنی روزهای تبلور قدرت خداوند برای مردم بود. با توجه به اینکه انسان امروز تشنه شنیدن این نکات تبیینی است، حوزویان عهده‌دار تبیین موفقیت‌هایی هستند که دشمن آمریکایی را زمین‌گیر کرده است.

خطاط اضافه کرد: روایات و جزئیات احکام و مسائل دینی با تلاش‌ها، کوشش‌ها و مجاهدت‌های فراوانی به دست ما رسیده و ما نیز باید این میراث را حفظ و مسائل بیشتری از آن استخراج کنیم. این مهم بدون وجود استعداد و مجاهدت اهالی حوزه‌‌های علمیه ممکن نیست. طلاب دیدگاه‌های دین مبین اسلام را در کنار سایر نظریات علمی در جهان ارائه می‌دهند تا ضعف‌ها و ایرادات نظریات غیرتوحیدی آشکار و جامع و کامل بودن اسلام به جهانیان ثابت شود.

وی بیان کرد: تعالیم دینی به‌دلیل سازگاری با فطرت انسان‌ها، زمینه جذب در میان آنان را دارد و فقط باید تبیین شود. امام رضا(ع) درباره چگونگی زنده‌کردن امر اهل بیت(ع) می‌فرماید: «علوم ما را فرابگيرید و آن‌ها را به مردم بياموزید که اگر مردم محاسن و زيبایی‌های کلام ما را بدانند، از ما پيروی می‌کنند.» در نتیجه، طلاب باید فاصله بین تعالیم دین و ذهن انسان‌ها را کاهش و سپس برطرف کنند.

جانشین مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه اصفهان در پاسخ به سؤال یکی از خبرنگاران حاضر در نشست درباره استفاده حوزه علمیه از فناوری‌های روز دنیا، به‌ویژه هوش مصنوعی در پژوهش‌های دینی گفت: حوزه‌های علمیه تاکنون بیشترین استفاده را از این فناوری‌های تازه داشته‌اند. با مشاهده نرم‌افزارهای مرکز رایانه‌ای نور، می‌توان این ادعا را ثابت کرد. امروز حوزویان از کمک‌‌های هوش مصنوعی در عرصه تبلیغ، پژوهش و... بهره می‌برند و توفیقات قابل توجهی داشته‌اند که این روند ادامه دارد و متوقف نخواهد شد.

رشد پایدار ورودی‌ها به حوزه علمیه

در ادامه محمدجواد استکی مدیر پذیرش مرکز مدیریت‌ حوزه‌های علمیه استان اصفهان اظهار کرد: ملت ایران در طول تاریخ خود، ملتی متدین و شناسنامه‌دار شناخته شده‌، ولی در برهه‌ای از تاریخ، امام خمینی(ره) این ملت را انسجام بخشید تا حکومتی اسلامی برپا کند که آرزوی انبیا و علمای تاریخ بوده است؛ این حکومت سپس زیر نظر رهبر شهید انقلاب که در حوزه علمیه تربیت‌ شده بود، قدرت گرفت و بالنده شد.

وی افزود: استان اصفهان دارای ۳۵ مرکز پذیرنده طلاب سطح یک است که ۱۴ مرکز در شهر اصفهان و دیگر مراکز در سایر شهرستان‌ها فعالیت می‌کنند. مدارس واقع در شهر اصفهان، شامل چهار گروه اصلی هستند که عبارتند از شش مدرسه پذیرنده مدرک سیکل، چهار مدرسه دیپلم‌پذیر‌، دو مدرسه دانشگاهی‌پذیر و مدارس سفیران.

مدیر پذیرش مرکز مدیریت‌ حوزه‌های علمیه اصفهان ادامه داد: در سال‌های اخیر، استقبال از مدارس سیکل‌پذیر بیشتر بوده است؛ به‌طوری که ۶۰ درصد از داوطلبان ورود به حوزه، افراد با تحصیلات متوسطه اول بوده‌اند. به همین سبب، تعداد آنان نیز در مقایسه با دیگر مدارس افزایش یافت. همچنین، ۳۵ درصد از داوطلبان دارای مدرک دیپلم و پنج درصد نیز با مدرک دانشگاهی وارد حوزه شدند.

وی بیان کرد: حوزه علمیه متشکل از دو نظام آموزشی سنتی و سفیران هدایت است. رسالت سفیران هدایت، تربیت مبلغ در دوره‌ای پنج ساله محسوب می‌شود. این افراد بعد از پنج سال به بازدهی قابل قبول می‌رسند و وارد عرصه تبلیغ می‌شوند. البته در کنار تبلیغ، امکان ادامه تحصیل نیز برای آنان وجود دارد.

استکی با اشاره به فعالیت‌های بخش پذیرش طلاب گفت: برای جذب افراد، معرفی شایسته حوزه و ایجاد انگیزه برای ورود به آن را در دستور کار قرار دادیم. برای رسیدن به این هدف از بدنه میدانی طلاب، روحانیون، گروه‌های تبلیغی و جهادی استفاده کردیم. همچنین، از ظرفیت نهادهای همسو، مانند بسیج دانش‌آموزی و راه‌اندازی سامانه پاسخگویی و مشاوره به‌صورت تلفنی و مجازی بهره بردیم.

وی یکی از اقدامات مهم بخش پذیرش حوزه‌های علمیه اصفهان را تولید محتوا برای معرفی واقعی حوزه علمیه به سنین گوناگون دانست و اضافه کرد: واقعیت حوزه شامل سختی‌ها، آینده شغلی و... است. محتوایی هم برای حلقه‌های واسط میان حوزه و مردم تولید کردیم. ثمره این اقدام، رشد پایدار ورودی‌ها به حوزه در سال‌های اخیر است. آمار ورود داوطلبان به حوزه علمیه استان اصفهان در سال تحصیلی ۱۴۰۴ ـ ۱۴۰۵، در مقایسه با سال گذشته ۱۱ درصد و در مقایسه با دو سال پیش، ۳۵ درصد رشد داشت.

مدیر پذیرش مرکز مدیریت‌ حوزه‌های علمیه اصفهان تصریح کرد: حوزه علمیه همچون دانشگاه، مرکزی علمی‌ برای تحصیلات عالی است؛ ولی برخلاف دانشگاه، بعد از فارغ‌التحصیل‌شدن ارتباط افراد با حوزه قطع نمی‌شود، به‌طوری که افراد با ورود به حوزه رسالتی برعهده می‌گیرند که تا پایان عمر ادامه دارد و معمولاً بازنشستگی برای آن متصور نیست.

وی تأکید کرد: این ویژگی حوزه باعث می‌شود که در مرحله گزینش، بدون افراط و تفریط، دقت ویژه‌ای داشته باشیم. بنابراین، داوطلبان مورد مصاحبه‌های دقیق و تخصصی استادان خبره و روحانیون مشاور قرار می‌گیرند تا افراد واجد صلاحیت برای ورود به حوزه پذیرش شوند.

استکی افزود: در سال‌‌های اخیر برای آشنایی بهتر داوطلبان ورود به حوزه و آشنایی بهتر ما با آنان، دوره تابستانه‌ای برگزار می‌کنیم؛ به این ترتیب که افراد در طول ۲۰ روز در فضای مدارس علمیه زیست طلبگی‌ ساده‌ای را تجربه می‌کنند تا با فضای حوزه آشنا شوند. در این مدت، اولیای مدرسه علمیه نیز با جوانان آشنا می‌شوند و در نهایت، افرادی را از میان آنان گزینش می‌کنند. باید توجه داشت که اطلاعات داوطلبان به‌صورت محرمانه در اختیار استادان گزینش قرار می‌گیرد.

وی تأکید کرد: اردوی پنج روزه «میثاق طلبگی» نیز در همین راستا برگزار می‌شود که علاوه بر آشنایی دو‌طرفه میان حوزه و داوطلب، معارفی که آن‌ها باید برای ورود به حوزه بدانند نیز برایشان تبیین می‌شود. از دیگر اقدامات می‌توان به متناسب‌سازی دروس حوزه با سنین مخاطبان اشاره کرد؛ چراکه با توجه به سخنان پیشین، داوطلبان ورود به حوزه در سنین گوناگونی قرار دارند.

تدوین راهبرد برای جذب نسل جدید به حوزه علمیه

در پایان محمدحسن ترابی معاون آموزشی مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه استان اصفهان اظهار کرد: رهبر شهید انقلاب ۶۳ سال از عمر خود را در راه خدا جهاد و ۳۷ سال را در بالاترین جایگاه خدمت به دین و رهبری امت اسلام سپری کردند. کسی که دیگران را به‌سوی نیکی هدایت کند، مانند کسی است که آن نیکی را انجام داده باشد.

وی در پاسخ به سؤالات خبرنگاران گفت: در حوزه علمیه قصد افزایش تعداد ورودی‌ها را نداریم، بلکه می‌خواهیم از میان جوانان داوطلب، گزینشی درست داشته باشیم. ذائقه نسل‌ امروز در مقایسه با گذشته در همه عرصه‌ها تغییر کرده است که وجوه مثبت و منفی فراوانی دارد. ما باید از وجوه مثبت آن استفاده کنیم. براساس آمارهای میدانی، این تغییر سلیقه، کاهش میل برای ورود به حوزه را به‌دنبال نداشته است.

معاون آموزشی مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه اصفهان بیان کرد: آسیب‌شناسی‌های دقیقی در حوزه علمیه صورت گرفت و برنامه‌ای علمی با 9 راهبرد و ۶۰ راهکار عملیاتی تهیه شد تا از شیوه‌های مناسب برای جذب نسل جدید به این مراکز بهره ببریم. به‌روزرسانی این اقدامات علمی، نتایج ملموس و مؤثری رقم زد.