راهی به سوی ملکوت بگشاییم + فیلم

نهضت عظیم عاشورا نه تنها یک حرکت اصلاحی و سیاسی، بلکه مدرسه‌ای بزرگ برای آموزش مفاهیم دینی، اخلاقی و انسانی به شمار می‌رود. مکتب حسینی، مکتب آگاهی، بصیرت، مسئولیت‌پذیری و دفاع از ارزش‌های الهی است و یکی از مهمترین ابعاد آن تبلیغ دین به شیوه‌ای عمیق، اثرگذار و ماندگار است. امام حسین(ع) در شرایطی قیام کرد که جامعه اسلامی دچار انحراف‌های فکری، اخلاقی و سیاسی شده بود و ارزش‌های اصیل اسلامی در معرض فراموشی و نابودی قرار داشت. در چنین فضایی، آن حضرت با بهره‌گیری از روش‌های مختلف تبلیغی از جمله سخنرانی، گفت‌وگو، روشنگری، امر به معروف و نهی از منکر و در نهایت فداکاری و شهادت، پیام حقیقی اسلام را به گوش جهانیان رساند.

امروزه جوامع اسلامی بیش از هر زمان دیگری نیازمند شناخت شیوه‌های مؤثر تبلیغ دین هستند و این در حالیست که بسیاری از اندیشمندان بر این باورند که عاشورا بزرگترین رسانه تبلیغی اسلام و امام حسین(ع) موفق‌ترین مبلغ دین از طریق عمل و فداکاری بوده است.

در این راستا خبرگزاری ایکنا همزمان با ماه محرم و برپایی مجالس عزاداری سید و سالار شهیدان و رونق گرفتن منابر، در قالب سلسله درس گفتارهای «تبلیغ دین در مکتب حسین (ع)» پای سخنان حجت‌الاسلام والمسلمین محسن دریابیگی، مولف و پژوهشگر حوزه دین نشسته است تا به بررسی شاخصه‌های منبر تراز اسلامی که تاثیرگذار و هدایتگر است، بپردازد. در بخش نخست این درس گفتارها به موضوع «فطرت‌گرایی» پرداخته شده است که در ادامه با هم می‌بینیم و می‌خوانیم.

پیش از هر سخنی باید عرض کنم که مسئله دین اگرچه فطری است، اگرچه با جان انسان همسو است و اگرچه گمشده وجود آدمی است، اما اگر در یک فرم جذاب و قالب خوب ارائه نشود، بیش از آنکه انسان‌ها را به سوی این دُر گران‌بها جذب کند، ممکن است آثار سوء نیز داشته باشد. بخشی از این آثار سوء به مخاطب مربوط است و بخشی دیگر به نحوه ارائه گوینده. همواره دین حتی اگر مبلغ آن نبی اکرم(ص) نیز باشد، «لا یزید الظالمین الا خسارا؛ ستمگران را جز خسران نمی‌افزايد». این بدان معنا است که شنونده خالی نمی‌آید، بلکه با گذشته خود می‌آید و پیام وحی را می‌شنود. این پیام (یعنی پیام الهی قرآن کریم) ممکن است برای او مایه رحمت شود و ممکن است مایه ضلالت و خسران باشد؛ امری که قابل انکار نیست. به تعبیری، دین همچون برخی امور دیگر، آن‌چنان را آنچنانی‌تر می‌کند یعنی کسی که آسمانی باشد، آسمانی‌تر می‌شود و کسی که گرفتار اعوجاج و کج‌تابی باشد، دین می‌تواند مایه خسران او شود.

نحوه ارائه گوینده نیز مؤثر است. دین را می‌توان به گونه‌ای بیان کرد که وارونه جلوه کند؛ به جای آنکه دردی را حل کند، خود دردزا شود و به جای آنکه مسئله‌ای را بگشاید و حل کند، خود مسائل جدیدی تولید کند. اینجاست که هنر تبلیغ دینی معنا می‌یابد یعنی اینکه دین به گونه‌ای معرفی شود که شنونده احساس آشنایی داشته باشد و گمان کند سخنی آشنا می‌شنود، نه سخنی که با او فاصله دارد.

برای ارائه تبلیغ دینی و اینکه انسان بتواند پیام الهی را به خوبی به مستمع برساند، باید مجموعه‌ای از امور در قالب بایسته‌ها رعایت شود و از آن مهمتر نبایسته‌های این عرصه مورد توجه قرار گیرد. گاهی ایجاد یک مانع تمام آنچه را که انسان را به شوق می‌آورد، به مایه نفرت و دوری تبدیل می‌کند. از این رو، سزاوار است به هر دو حوزه یعنی آنچه در ارائه پیام دینی ضرورت دارد و از بایسته‌هاست و نیز آنچه نبایست و نشاید در این فضا ارائه شود، توجه کافی صورت گیرد.

پیش از آنکه در این حوزه عرایضی داشته باشم، ذکر این نکته نیز لازم است که اگر نتوانیم دین را همساز با مخاطب ارائه دهیم و تصویری روشن، واضح، کاربردی، رفیق، همساز و یار شاطر (به تعبیر سعدی) از آن به نمایش بگذاریم، دین به بار خاطری برای مستمع تبدیل می‌شود یعنی به جای آنکه دردهای او را درمان کند، خود دردی تازه ایجاد خواهد کرد.

بنابراین، سزاوار است در این حوزه بیشتر تأمل و تمرکز داشته باشیم تا ان‌شاءالله این صورت الهی و این جمال زیبای الهی را که بهترین فرشتگان آسمانی نازل کرده‌اند، به گونه‌ای ارائه ندهیم که ما را به آسمان نرساند و راهی به سوی ملکوت برای ما نگشاید، چراکه این خسران بزرگی است.