امنیت غذایی، رکن امنیت ملی است
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، در نشست تبیین و جاریسازی سیاستهای ابلاغی و مطالبات رهبر شهید انقلاب در حوزه کشاورزی با حضور مسئولان وزارت جهاد کشاورزی، بخش کشاورزی را یکی از حساسترین و راهبردیترین عرصههای کشور خواند و بر لزوم تغییر رویکرد دولت از تصدیگری به تسهیلگری تأکید کرد.
به گزارش ایکنا به نقل از مرکز رسانه و روابط عمومی شورای عالی انقلاب فرهنگی، حجتالاسلام عبدالحسین خسروپناه، با تسلیت ایام سوگواری محرم الحرام و گرامیداشت یاد و خاطره امام راحل و امام شهید، و با قدردانی از تلاشهای شبانهروزی مسئولان و کارکنان وزارت جهاد کشاورزی در مدیریت بحرانهای اخیر بهویژه در حوزه واردات و صادرات محصولات اساسی، اظهار کرد: انصافاً وزارت جهاد کشاورزی در این وضعیت بحرانی که گاهی شرایط شبیه به ایام جنگ بود، خوش درخشید و جای دارد به همه تلاشگران این حوزه خداقوت گفت؛ هرچند شایسته است رسانهها نیز بیش از پیش به تبیین این جهادگریها بپردازند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به اهتمام ویژه این شورا به مبانی نظری و فقهی حوزههای مختلف، از تدوین متنی تحت عنوان «فقه حکمرانی کشاورزی» بر اساس فرمایشات امام راحل و مقام معظم رهبری خبر داد و گفت: این سند که حاصل ساعتها کار کارشناسی و فقهی است، امروز برای بررسی، نقد و تکمیل در اختیار وزارت جهاد کشاورزی قرار میگیرد تا با نظرات دلسوزانه شما عزیزان تکمیلتر شده و به عنوان یک نقشه راه مبنا قرار گیرد.
کشاورزی؛ فراتر از تأمین غذا، رکن قوام و حیات کشور
وی با تبیین جایگاه راهبردی کشاورزی در منظومه فکری اسلامی و انقلابی، خاطرنشان کرد: خودکفایی در محصولات اساسی، پایه استقلال، تضمینکننده بقای انقلاب است. در دنیای امروز، غذا حکم سلاح را دارد و امنیت کشاورزی، ضامن استقلال سیاسی و عزت ملی است.
وی با بیان اینکه نگاه به کشاورزی نباید صرفاً یک نگاه اقتصادی باشد، افزود: امنیت غذایی تنها به معنای سیر کردن شکم مردم نیست، بلکه مصداق بارز و رکن اصلی «امنیت ملی» است. قوام و حیات کشور در گرو تأمین امنیت غذایی است و این بخش، زیربنا و محور اصلی توسعه، پیشران اشتغال، عدالت اجتماعی و پدافند غیرعامل در برابر تکانههای خارجی محسوب میشود.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، اولویتهای کلیدی در سیاستگذاری بخش کشاورزی را بر اساس اسناد بالادستی و اندیشه انقلابی برشمرد و تصریح کرد: خودکفایی در کالاهای اساسی (نظیر گندم، برنج، روغن و ذرت)، توسعه کشاورزی دانشبنیان و افزایش بهرهوری، مدیریت انقلابی منابع آب و خاک، مردمیسازی تولید، تکمیل زنجیره ارزش و رفع موانع قانونی و مبارزه با فساد، از مهمترین این اولویتهاست.
وی توسعه بخش کشاورزی را دارای سه هدف کلان سیاسی و امنیتی(تأمین امنیت غذایی به عنوان رکن امنیت ملی)، اقتصادی (جهش تولید، رونق اشتغال، ثروتآفرینی و خروج از اقتصاد نفتی) و هدف فرهنگی و تعالی (بستر سازی برای تربیت و تعالی انسان از طریق ارتباط صحیح با طبیعت) دانست.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی از نهایی شدن «سند ملی حلال» با مشارکت حوزه علمیه تهران و سایر نهادهای حاکمیتی خبر داد و گفت: این سند به زودی برای اجرا و بهرهبرداری در اختیار وزارت جهاد کشاورزی قرار خواهد گرفت.
حجتالاسلام خسروپناه با اشاره به اینکه تحول در بخش کشاورزی نیازمند مشارکت همهجانبه است، به معرفی چهار بازیگر اصلی این عرصه پرداخت و گفت: نخست تولیدکنندگان (کشاورزان، دامداران و صیادان)؛ دوم حاکمیت و سیاستگذاران؛ سوم نخبگان و جامعه علمی؛ و چهارم مردم به عنوان مصرفکنندگان.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه به آسیبشناسی نقش دولت در بخش کشاورزی پرداخت و تأکید کرد: بزرگترین اشتباه این است که دولت وارد «حکومتداری» و تصدیگری مستقیم در کشاورزی شود. ما معتقد به «حکمرانی کشاورزی» هستیم، نه حکومتداری. وزارت کشاورزی باید از نظر تصدیگری کوچکتر شود تا بستر مشارکت بیشتر مردم فراهم شود.
وی سه وظیفه اصلی دولت در حوزه حکمرانی کشاورزی را تسهیلگری برای فعالان بخش خصوصی و مردمپایه، پیشبینی و پیشگیری از بحرانها و چالشهای آینده و حمایت از حقوق عامه و تنظیمگری بازار برشمرد.
حجتالاسلام خسروپناه با تأکید بر اینکه دولت باید از کارآفرینان، نیروهای جهادی، بسیج کشاورزی، تشکلها و تعاونیها حمایت کند، افزود: موتور محرک توسعه در بخش کشاورزی باید بر پایه توسعه مردمپایه استوار باشد.
وی به نقش آموزش و دانشگاهها در این بخش اشاره کرد و گفت: یکی از حلقههای مفقوده، پیوند عمیق دانشگاه با نیازهای واقعی بخش کشاورزی است. باید بر هنرستانهای فنی و آموزشهای مهارتی تمرکز کنیم. تجربه نشان داده است زمانی که آموزش در کنار خودِ بخش تجربی (مانند تجربه تاریخی ادغام آموزش و بهداشت) داشته باشد، رشد بهتری حاصل میشود. متأسفانه در برخی موارد تفکیکها باعث شده تا از هدف اصلی که مهارتآموزی و حل مسائل واقعی کشور است، فاصله بگیریم.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، در ادامه، با انتقاد از موازیکاریها و تضادهای سیاستگذاری در حوزه آموزش عالی، بر لزوم پیوند عمیق «دانشگاه و مزرعه» و رویکرد حکمرانانه در حل بحران آب و مبارزه با فساد تأکید کرد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به اهمیت راهبردی آموزش در بخش کشاورزی، اظهار کرد: یکی از مهمترین ارکان توسعه کشاورزی، پیوند میان دانشگاه و مزرعه است. ما امروز حدود ۱۱ تا ۱۲ هزار عضو هیئت علمی در حوزه کشاورزی داریم که تنها بخش کوچکی از آنها در دانشگاههای دولتی و آزاد حضور دارند و مابقی در سایر مراکز مشغول هستند.
وی با انتقاد از رویکرد تفکیک آموزش از بخش اجرایی افزود: اگر این بدنه عظیم علمی و هیئت علمی کشاورزی صرفاً زیرمجموعه وزارت علوم قرار گیرد و از بدنه وزارت جهاد کشاورزی جدا شود، این وزارتخانه نقش حکمرانی خود را در حوزه «ترویج علمی» و جایگزینی روشهای سنتی با فناوریهای نوین از دست خواهد داد. وزارت جهاد باید بر محتوای آموزشی و جهتگیری هیئت علمی خود مسلط باشد.
تشبیه چالشهای آموزش کشاورزی به حاشیههای ظرفیتپذیری پزشکی
استاد خسروپناه با طرح مثالی از چالشهای سیاستگذاری در حوزه آموزش پزشکی، خاطرنشان کرد: متأسفانه گاهی در شوراها بر اساس نظرات کارشناسی وزارتخانهها مصوباتی تصویب میشود، اما در اجرا با تغییر رویکردهای دولتی مواجه میگردد. مثلاً در حوزه پزشکی مدام گفته میشود پزشک کم داریم و باید ظرفیت افزایش یابد، شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز بر اساس نیاز کشور و نظرات کارشناسی مصوب میکند، اما در نهایت نهادهای دیگر وارد شده و آن را کاهش میدهند. این نوسانات و تضادها در سیاستگذاری، آسیبزاست و در حوزه آموزش مستمر کشاورزی نیز باید از چنین حاشیههایی پرهیز کرد.
وی با تبیین مفهوم عدالت در سیاستهای بخش کشاورزی، تصریح کرد: وقتی از عدالت در کشاورزی سخن میگوییم، منظورمان صرفاً نظریات ارسطو در غرب نیست؛ بلکه عدالت در جهان اسلام از فارابی تا متفکران معاصر و بهویژه در منظومه فکری امام راحل و مقام معظم رهبری، جایگاه و ایدههای بسیار دقیقی دارد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به تعریف عملیاتی عدالت در این شورا، گفت: عدالت در سیاست کشاورزی یعنی توسعه متوازن و انتقال امکانات از مرکز به حاشیه، توسعه زیرساختها، تضمین حق دسترسی برابر و انسداد مجاری فساد.
استاد خسروپناه با تأکید بر اینکه مبارزه با فساد در بخش کشاورزی نباید صرفاً به توصیههای اخلاقی محدود شود، تأکید کرد: ما در شورا بر مبارزه «حکمرانانه» با فساد تأکید داریم. این یعنی قطع دست واسطهها، نظارت هوشمند حاکمیتی، مبارزه جدی با احتکار محصولات و بهویژه شفافسازی سیستمها تا دست دلالان از رانتهای کشاورزی کوتاه شود.
بحران آب؛ از تئوری تا تجربه موفق میدانی در خوزستان و سیستان
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، مسئله آب را اصلیترین و بنیادینترین چالش بخش کشاورزی دانست و افزود: برای رفع مشکل آب، چهار محور اصلی را پیگیری میکنیم: دانشبنیان کردن مدیریت آب، استفاده از فناوریهای نوین آبیاری، حمایت از طرحهای مردمی و شبکهسازی، و استقرار نظام مدیریت بهینه منابع آب.
وی با اشاره به بازدیدهای میدانی خود از مناطق مختلف کشور، خاطرنشان کرد: این راهکارها صرفاً حرف و شعار نیستند. بنده شخصاً در خوزستان و سیستان و بلوچستان از نزدیک دیدم که همین فرمایشات و سیاستهای ابلاغی مقام معظم رهبری در مقیاس چند هزار هکتاری اجرا شده و جواب داده است؛ بنابراین سیاستگذاریهای ما کاملاً کاربردی و تجربه شده است.
حجتالاسلام خسروپناه در عین حال به یک چالش ساختاری در مدیریت منابع آب اشاره کرد و گفت: ما در «حکومتداری آب» نیز با مشکلاتی مواجهیم. به عنوان مثال، از یک طرف وزارت نیرو متولی و حاکم بر منابع آب است و از طرف دیگر شورای عالی آب و برق بر این حوزه نظارت دارد. این پراکندگی در تصمیمگیری نیازمند هماهنگی بیشتر و اصلاح ساختار حکمرانی آب در کشور است.
وی با اشاره به خروجیهای علمی و سیاستی شورای عالی انقلاب فرهنگی در سه سال اخیر، از انتشار قریبالوقوع مجموعهای ارزشمند خبر داد و گفت: در این مدت هیچ موضوعی را بدون پشتوانه فکری در شورا مصوب نکردیم. به زودی حدود ۱۲ جلد کتاب مدون درباره «حکمرانی در منظومه فکری امام راحل و مقام معظم رهبری» منتشر خواهد شد که نشان میدهد تمام مصوبات شورا، زاییده و برگرفته از یک مبنای عمیق نظری و فقهی است و حرفهای زیادی برای هدایت بخشهای مختلف کشور از جمله کشاورزی دارد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، با آسیبشناسی ساختار حکمرانی در بخش کشاورزی و صنایع وابسته، بر لزوم «تغییر پارادایم» از کشاورزی سنتی به مدرن تأکید کرد. وی همچنین کشاورزی دریا محور را کلید محرومیتزدایی از سواحل مکران دانست.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با انتقاد از پراکندگی و تعدد نهادها در تصمیمگیریهای کلان کشور، اظهار کرد: ما امروز در کشور ۱۰۴ شورای عالی اجرایی داریم؛ از شورای عالی خرما و آب گرفته تا ترافیک. این تعدد شوراها نشاندهنده یک آسیب ساختاری است. یکی از ارکان اصلی حکمرانی، «تنظیمگری» است و متأسفانه برخی از ساختارهای فعلی غلط هستند و هیئت دولت باید نسبت به اصلاح و حل این تعارضات اقدام کند.
وی با اشاره به یک نمونه بارز از این ناهماهنگیها افزود: پیش از این، شورای عالی سلامت و امنیت غذایی ادغام و زیر نظر وزارت بهداشت قرار گرفت، در حالی که وزارت بهداشت کمتر از ۲۰ درصد در امنیت غذایی نقش دارد و ۸۰ درصد این مسئولیت بر عهده وزارت جهاد کشاورزی است. همچنین در حوزههایی مانند فرش و صنایع دستی، تداخل وظایف بین وزارتخانههای میراث فرهنگی و کار وجود دارد که بارها به مسئولان ارشد کشور، از جمله شهید رئیسی و اکنون به دکتر پزشکیان و معاونینشان تذکر دادهام که این ساختارها باید اصلاح شود.
لزوم تغییر پارادایم و طراحی معماری نوین کشاورزی
استاد خسروپناه با تأکید بر اینکه بخش کشاورزی نیازمند یک «تغییر پارادایمیک» (تغییر الگو) است، تصریح کرد: ما باید از پارادایم سنتی به سمت رکنهای دانش، تولید، رفاه، امنیت، پایداری و اقتصاد مقاومتی حرکت کنیم.
وی با اشاره به طراحی یک مدل مفهومی جدید گفت: برای این منظور، با کمک ابزارهای نوین پژوهش، «معماری نوین کشاورزی ایران» را طراحی کردهایم. در این معماری، هسته مرکزی «امنیت ملی و استقلال استراتژیک» است و سه رکن اساسی برای تحول در نظر گرفته شده است، مدیریت هوشمند منابع و عبور اقلیمی (صیانت از آب و خاک)، موتور پیشران دانش و بازدهی تصاعدی و تکمیل زنجیره ارزش و خلق ثروت در مبدأ.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با بیان اینکه دانش میتواند سرمایه چند برابری ایجاد کند، خاطرنشان کرد: مثلا یک کشاورز، با استفاده از فناوری نوین، توانسته است تولید گندم در هر هکتار را ۶ برابر افزایش دهد. این یعنی عبور از کشاورزی سنتی به دانشبنیان.
وی با اشاره به یکی از بزرگترین چالشهای بخش کشاورزی، یعنی ضعف در صنایع تبدیلی، گفت: حلقه مفقوده ما تکمیل زنجیره ارزش است. به عنوان مثال در تولید سیب، گاهی هزینه کارگر برای برداشت، بیشتر از درآمدی است که کشاورز از فروش سیب به دست میآورد. در کشورهای پیشرفته، این گرهها از طریق صنایع تبدیلی باز شده است. بنابراین، ساماندهی بازار، تخصصی کردن یارانهها، گسترش بیمه فراگیر و اصلاح نظام بازار، از الزامات حمایتی این معماری نوین است.
حجتالاسلام خسروپناه در بخش پایانی سخنان خود به یکی از راهبردیترین مباحث روز دنیا، یعنی «کشاورزی دریا محور» پرداخت و گفت: کشورهای غربی صدها مقاله و پژوهش در باب اهمیت کشاورزی دریا محور دارند. خوشبختانه در کشور ما نیز در زمینه پرورش میگو، تولید جلبک و فراوردههای زیستی (مانند قرصهای جلبکی) و کشت گیاهان شور قدمهای خوبی برداشته شده است.
وی با بیان یک ادعای بزرگ و راهبردی تأکید کرد: اگر سیاستهای کشاورزی دریا محور به درستی در منطقه مکران اجرا شود، شک نکنید که فقر در سواحل مکران ریشهکن خواهد شد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در پایان خطاب به مسئولان وزارت جهاد کشاورزی و نمایندگان مجلس، خواستار اقدام فوری شد و گفت: پیشنهاد میکنم مجلس شورای اسلامی و وزارت جهاد کشاورزی، یک کارگروه یا شورای اختصاصی و ویژه برای «کشاورزی دریا محور» تشکیل دهند. ما پیشتر سندی در حوزه علوم مکران تدوین کردهایم و اکنون زمان اجرای عملیاتی آن است.
استاد خسروپناه در پایان با اشاره به اینکه در تدوین این مدلها از نظرات صاحبنظران و هوش مصنوعی بهره گرفته شده است، خاطرنشان کرد: آنچه در حکمرانی اهمیت دارد، تنها شنیدن نیست، بلکه «درست فهمیدن» و سپس «درست عمل کردن» است.
انتهای پیام
