ثبت 5 هزار هیئت مذهبی در البرز

اصغر کاظمی رئیس شورای هیئت‌های مذهبی استان البرز در گفت‌وگو با ایکنا از البرز با اشاره به گستردگی شبکه هیئت‌های مذهبی در استان البرز اظهار کرد: براساس آمارهای ثبت‌شده، بیش از پنج هزار هیئت مذهبی در سطح استان فعالیت دارند، اما باید توجه داشت که ثبت یک هیئت به معنای استمرار فعالیت سالانه آن نیست، چراکه ساختار هیئتی در ایران عمدتاً مردمی و وابسته به ظرفیت‌های محلی و داوطلبانه است.

 

وی افزود: از مجموع هیئت‌های ثبت‌شده، حدود دو هزار هیئت مذهبی را می‌توان در زمره مجموعه‌های فعال و مستمر قرار داد؛ هیئت‌هایی که فعالیت آن‌ها به ایام محرم و صفر محدود نمی‌شود و در طول سال نیز در مناسبت‌های مختلف مذهبی، فرهنگی و اجتماعی حضور فعال دارند.

 

کاظمی بیان کرد: این هیئت‌ها در مناسبت‌هایی همچون ایام شهادت ائمه اطهار(ع)، شهادت حضرت زهرا(س)، اعیاد مذهبی و برنامه‌های مناسبتی دیگر، به‌صورت منظم اقدام به برگزاری مراسم می‌کنند و در برخی موارد نیز در قالب برنامه‌های فرهنگی، آموزشی و اجتماعی در سطح محلات نقش‌آفرینی دارند.

 

رئیس شورای هیئت‌های مذهبی استان البرز گفت: اگر به کارکرد واقعی هیئت‌ها در جامعه نگاه شود، باید آن‌ها را یک شبکه اجتماعی زنده و مردمی دانست که در لایه‌های مختلف محلات شهری و روستایی نفوذ دارند و در بسیاری از مواقع، پیوندهای اجتماعی را تقویت می‌کنند.

 

وی تصریح کرد: برخلاف تصور عمومی که هیئت را محدود به مجالس عزاداری می‌داند، این مجموعه‌ها در عمل نقش مهمی در ایجاد همبستگی محلی، کاهش آسیب‌های اجتماعی، تقویت هویت دینی نسل جوان و حتی ایجاد بسترهای مشارکت اجتماعی دارند.

 

کاظمی توضیح داد: یکی از ویژگی‌های مهم این ساختار مردمی، چرخه طبیعی شکل‌گیری، رشد، افول و بازتولید آن است. برخی هیئت‌ها به‌دلیل وابستگی به یک نسل خاص از بانیان یا محدود شدن به یک دوره زمانی، پس از چند سال فعالیت دچار توقف یا کاهش اثرگذاری می‌شوند.

 

وی افزود: در مقابل، همواره شاهد ظهور هیئت‌های جدیدی هستیم که با نگاه متفاوت، شیوه‌های نوین اجرا و بهره‌گیری از ابزارهای ارتباطی جدید وارد میدان می‌شوند. این هیئت‌ها معمولاً از ظرفیت جوانان استفاده می‌کنند و تلاش دارند زبان فرهنگی متفاوتی را در برگزاری مراسم مذهبی ارائه دهند.

 

رئیس شورای هیئت‌های مذهبی استان البرز یکی از مهم‌ترین چالش‌های هیئت‌ها را موضوع تغییر نسل مدیریت و بدنه فعال دانست و گفت: بسیاری از هیئت‌های باسابقه که سال‌ها در سطح شهر کرج و سایر شهرستان‌ها فعالیت گسترده داشتند، امروز با کاهش فعالیت مواجه شده‌اند؛ موضوعی که ریشه در تغییر نسل، تغییر سبک زندگی، افزایش مشغله‌های اقتصادی و کاهش مشارکت داوطلبانه دارد.

 

این مسئول بیان کرد: در گذشته، هیئت‌ها عمدتاً بر پایه روابط سنتی محله‌ای و مشارکت گسترده خانوادگی شکل می‌گرفتند، اما امروز این ساختار تا حدی دستخوش تغییر شده و همین مسئله باعث شده برخی هیئت‌های قدیمی یا کم‌رنگ شوند یا فعالیت آن‌ها محدود شود.

 

کاظمی تأکید کرد: البته این روند به معنای تضعیف جریان هیئتی نیست، بلکه نوعی بازآرایی اجتماعی در این حوزه محسوب می‌شود که هم‌زمان با افول برخی مجموعه‌ها، زمینه شکل‌گیری هیئت‌های جدید و جوان‌محور را نیز فراهم کرده است.

 

وی با اشاره به تحولات کارکردی هیئت‌های مذهبی در سال‌های اخیر گفت: یکی از مهم‌ترین تحولات این حوزه، گسترش نقش اجتماعی هیئت‌هاست. امروزه بسیاری از هیئت‌ها علاوه بر فعالیت‌های مذهبی، در حوزه‌های اجتماعی، خیریه‌ای و خدماتی نیز ورود کرده‌اند.

 

کاظمی افزود: این تغییر رویکرد به‌ویژه در شرایط بحرانی به‌خوبی قابل مشاهده بود. در دوران شیوع کرونا، هیئت‌های مذهبی در استان البرز به‌عنوان یکی از بازوهای مردمی فعال، در زمینه‌هایی مانند توزیع بسته‌های معیشتی، کمک به خانواده‌های آسیب‌دیده، حمایت از اقشار کم‌درآمد و همکاری با گروه‌های جهادی نقش مهمی ایفا کردند.

 

وی تصریح کرد: این تجربه باعث شد نگاه جامعه و حتی نهادهای رسمی نسبت به هیئت‌ها تغییر کند و آن‌ها نه صرفاً به‌عنوان یک نهاد مذهبی، بلکه به‌عنوان یک سرمایه اجتماعی مؤثر شناخته شوند.

 

رئیس شورای هیئت‌های مذهبی استان البرز در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به نقش فضای مجازی در تحول فعالیت هیئت‌ها گفت: در سال‌های اخیر، بسیاری از هیئت‌های مذهبی با استفاده از شبکه‌های اجتماعی، پلتفرم‌های تصویری و تولید محتوای دیجیتال توانسته‌اند دامنه مخاطبان خود را گسترش دهند.

 

این مسئول توضیح داد: این ابزارها به هیئت‌ها کمک کرده است تا محدودیت‌های مکانی و زمانی را تا حد زیادی پشت سر بگذارند و پیام‌های فرهنگی و مذهبی خود را به نسل جوان منتقل کنند. به همین دلیل، امروز هیئت‌های موفق آن‌هایی هستند که علاوه بر فعالیت حضوری، در فضای رسانه‌ای نیز حضور فعال دارند.

 

وی در پایان با اشاره به شاخص‌های ارزیابی هیئت‌های فعال اظهار کرد: استمرار فعالیت در طول سال، تنوع برنامه‌های فرهنگی و اجتماعی، ارتباط مستمر با نسل جوان و حضور در عرصه‌های اجتماعی از مهم‌ترین شاخص‌های پویایی هیئت‌های مذهبی است.