تحقق جهاد علمی در اندیشه رهبر شهید، در گرو پیوند دانشگاه، صنعت و فناوری است

لیلی رشیدی، مدرس دانشگاه فرهنگیان فارس در گفت‌وگو با ایکنا از فارس، با اشاره به جایگاه جهاد علمی در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب، اظهار کرد: جهاد علمی در این منظومه فکری صرفاً به معنای افزایش تولیدات علمی یا انتشار مقالات دانشگاهی نیست، بلکه یک حرکت مستمر، هدفمند و مسئولانه برای حل مسائل کشور، دستیابی به مرجعیت علمی و تحقق استقلال همه‌جانبه است.

وی افزود: در این نگاه، علم زمانی ارزش واقعی خود را پیدا می‌کند که بتواند نیازهای جامعه را برطرف کند و زمینه‌ساز پیشرفت کشور در عرصه‌های مختلف شود.

رشیدی ادامه داد: رهبر شهید انقلاب همواره علم را یکی از ارکان اقتدار ملی معرفی می‌کردند و بر این باور بودند که کشوری که در تولید علم و فناوری پیشتاز باشد، در عرصه‌های اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و حتی امنیتی نیز از جایگاه بالاتری برخوردار خواهد شد. از همین رو، جهاد علمی از منظر ایشان یک ضرورت راهبردی برای پیشرفت کشور محسوب می‌شود، نه صرفاً یک برنامه آموزشی یا دانشگاهی.

جهاد علمی؛ راهبردی برای حل مسائل کشور و تحقق مرجعیت علمی

مدرس دانشگاه فرهنگیان فارس با بیان اینکه جهاد علمی دارای مؤلفه‌های مشخصی است، گفت: نخستین مؤلفه، ایمان به توانمندی‌های داخلی و خودباوری علمی است. بدون اعتماد به ظرفیت نخبگان و پژوهشگران ایرانی، امکان تحقق جهاد علمی وجود ندارد. دومین مؤلفه، روحیه تلاش خستگی‌ناپذیر و مسئولیت‌پذیری در قبال آینده کشور است؛ زیرا جهاد، همواره با مجاهدت، استمرار و عبور از موانع معنا پیدا می‌کند.

وی ادامه داد: مسئله‌محوری، نوآوری، تولید فناوری، تربیت نیروی انسانی متعهد، اخلاق علمی، همکاری میان‌رشته‌ای و جهت‌دهی پژوهش‌ها به سمت نیازهای واقعی جامعه از دیگر مؤلفه‌هایی است که رهبر شهید انقلاب بر آن تأکید داشتند. در این چارچوب، علم نباید به فعالیتی صرفاً نظری محدود شود، بلکه باید به موتور محرک توسعه کشور تبدیل شود.

دانشگاه‌ها باید از آموزش‌محوری به حل مسائل کشور حرکت کنند

این مدرس دانشگاه فرهنگیان فارس درباره نقش دانشگاه‌ها در تحقق جهاد علمی اظهار کرد: دانشگاه زمانی به کانون جهاد علمی تبدیل می‌شود که مأموریت خود را صرفاً آموزش دانشجو نداند، بلکه حل مسائل کشور را نیز در دستور کار قرار دهد. دانشگاه باید بتواند مسائل اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، زیست‌محیطی و صنعتی را شناسایی کرده و با بهره‌گیری از ظرفیت علمی استادان و دانشجویان برای آن‌ها راهکار ارائه دهد.

وی افزود: شکل‌گیری هسته‌های پژوهشی، توسعه فعالیت‌های میان‌رشته‌ای، تقویت ارتباط با دستگاه‌های اجرایی، حمایت از ایده‌های فناورانه و میدان دادن به نخبگان جوان، از مهم‌ترین اقداماتی است که دانشگاه‌ها را به مراکز تولید علم اثرگذار تبدیل می‌کند. در چنین شرایطی، پژوهش از قفسه کتابخانه‌ها خارج شده و در خدمت پیشرفت جامعه قرار می‌گیرد.

غلبه مقاله‌محوری و ضعف ارتباط دانشگاه با صنعت از موانع جهاد علمی است

رشیدی با اشاره به موانع تحقق جهاد علمی گفت: یکی از چالش‌های مهم، غلبه نگاه کمّی بر فعالیت‌های علمی است؛ به گونه‌ای که گاهی تعداد مقالات، جایگزین میزان اثرگذاری علمی می‌شود، در حالی که رهبر شهید انقلاب همواره بر تولید علمی تأکید داشتند که بتواند مشکلی از کشور را برطرف کند.

وی ادامه داد: فاصله میان دانشگاه و صنعت، ناکافی بودن حمایت از پژوهش‌های کاربردی، مهاجرت نخبگان، بروکراسی پیچیده در حمایت از طرح‌های فناورانه، نبود نظام جامع تجاری‌سازی دستاوردهای علمی و استفاده نکردن مناسب از ظرفیت جوانان، از دیگر موانعی است که تحقق جهاد علمی را با دشواری مواجه می‌کند.

این مدرس دانشگاه تصریح کرد: برای رفع این موانع باید نظام ارزیابی علمی اصلاح شود، حمایت از پژوهش‌های مسئله‌محور افزایش یابد، فرآیندهای اداری تسهیل شود، سرمایه‌گذاری در حوزه فناوری و نوآوری گسترش پیدا کند و زمینه حضور مؤثر نخبگان در تصمیم‌سازی‌های علمی و اجرایی کشور فراهم شود.

پیشرفت علمی با مشارکت همه نهادها به گفتمان ملی تبدیل می‌شود

رشیدی با بیان اینکه رهبر شهید انقلاب پیشرفت علم و فناوری را یکی از گفتمان‌های اصلی کشور می‌دانستند، اظهار کرد: تحقق این گفتمان نیازمند آن است که همه نهادها، از مدارس و دانشگاه‌ها گرفته تا صنایع، رسانه‌ها، بخش خصوصی و دستگاه‌های اجرایی، توسعه علمی را مسئولیت مشترک خود بدانند.

وی افزود: ایجاد فرهنگ احترام به پژوهش، حمایت از ایده‌های نوآورانه، سرمایه‌گذاری در فناوری‌های نوین، تقویت اقتصاد دانش‌بنیان و افزایش سهم پژوهش در برنامه‌های توسعه، از مهم‌ترین الزامات تحقق این رویکرد است.

شرکت‌های دانش‌بنیان، حلقه اتصال علم و اقتصاد هستند

این مدرس دانشگاه فرهنگیان فارس با تأکید بر اهمیت شرکت‌های دانش‌بنیان گفت: این شرکت‌ها زمینه تبدیل دانش به ثروت، فناوری به محصول و ایده به اشتغال را فراهم می‌کنند و از این رو نقش تعیین‌کننده‌ای در تحقق پیشرفت علمی و اقتصادی کشور دارند.

وی افزود: حمایت هدفمند از شرکت‌های دانش‌بنیان علاوه بر افزایش بهره‌وری و اشتغال، موجب کاهش وابستگی اقتصادی و تقویت توان رقابتی کشور در عرصه‌های بین‌المللی خواهد شد.
پژوهش، فناوری و صنعت باید در یک زنجیره واحد قرار گیرند

رشیدی اظهار کرد: تحقق منویات رهبر شهید انقلاب زمانی امکان‌پذیر خواهد بود که پژوهش، فناوری و صنعت به‌صورت جزیره‌ای عمل نکنند. پژوهش باید نیازهای صنعت را شناسایی کند، فناوری این یافته‌ها را به محصول تبدیل کند و صنعت نیز با سرمایه‌گذاری و حمایت از نوآوری، زمینه بهره‌برداری از دستاوردهای علمی را فراهم سازد.

وی تصریح کرد: آینده پیشرفت کشور در گرو شکل‌گیری اکوسیستمی است که در آن دانشگاه، مراکز پژوهشی، شرکت‌های دانش‌بنیان، صنایع و دستگاه‌های اجرایی در تعامل مستمر با یکدیگر قرار گیرند؛ زیرا در اندیشه رهبر شهید انقلاب، جهاد علمی تنها با هم‌افزایی این ارکان می‌تواند به اقتدار علمی، استقلال اقتصادی و پیشرفت پایدار کشور منجر شود.