دارالقرآن‌ها به پایگاه‌های تولید اندیشه تمدن‌ساز تبدیل شوند

علی گلدوست مسئول دارالقرآن سپاه البرز در گفت‌وگو با ایکنا از البرز با اشاره به جایگاه قرآن کریم در تحقق اهداف بیانیه گام دوم انقلاب اظهار کرد: اگر از گام دوم انقلاب سخن می‌گوییم، در حقیقت درباره مرحله‌ای صحبت می‌کنیم که انقلاب اسلامی پس از تثبیت هویت سیاسی خود، وارد عرصه جامعه‌سازی و تمدن‌سازی شده است. این همان مرحله‌ای است که رهبر معظم انقلاب اسلامی از آن به‌عنوان آغاز فصل جدیدی از حیات انقلاب یاد می‌کنند و تحقق آن بدون بازگشت عمیق به معارف قرآن امکان‌پذیر نخواهد بود.

 

وی افزود: انقلاب اسلامی از ابتدا یک انقلاب سیاسی برای جابه‌جایی قدرت نبود. اگر چنین بود، مأموریت آن با استقرار نظام جمهوری اسلامی پایان می‌یافت، اما حقیقت این است که انقلاب اسلامی ادامه رسالت انبیاست؛ رسالتی که هدف آن ساختن انسان، اصلاح جامعه و زمینه‌سازی برای تحقق حیات طیبه است. طبیعی است که در چنین مسیری، قرآن کریم مهم‌ترین منبع هدایت و راهبری خواهد بود.

 

گلدوست با استناد به آیه نهم سوره مبارکه اسراء «إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ یَهْدِی لِلَّتِی هِیَ أَقْوَمُ» افزود: این آیه به روشنی نشان می‌دهد که قرآن انسان را به استوارترین مسیر هدایت می‌کند. این هدایت تنها به عبادات فردی محدود نیست، بلکه همه ابعاد زندگی انسان، از خانواده و اقتصاد گرفته تا فرهنگ، سیاست، عدالت و مدیریت اجتماعی را دربرمی‌گیرد. از همین‌رو، هرگاه سخن از تمدن اسلامی به میان می‌آید، نخستین مرجع، قرآن کریم است.

 

وی با بیان اینکه یکی از آسیب‌های موجود در حوزه فعالیت‌های قرآنی، محدود شدن نگاه‌ها به آموزش روخوانی، روان‌خوانی، حفظ و مسابقات است، گفت: بدون تردید این فعالیت‌ها ضروری و ارزشمند هستند، اما اگر قرآن تنها در همین سطح باقی بماند، بخش مهمی از ظرفیت تمدنی آن مغفول خواهد ماند. قرآن کتاب ساختن جامعه است؛ کتابی که درباره خانواده، اقتصاد، عدالت، فرهنگ، علم، اخلاق، مدیریت و سبک زندگی سخن گفته و الگوی کامل جامعه اسلامی را ترسیم کرده است.

 

مسئول دارالقرآن سپاه استان البرز با اشاره به مفهوم تمدن در منطق قرآن تصریح کرد: تمدن اسلامی برخلاف تمدن‌های مادی، تنها محصول پیشرفت فناوری یا افزایش ثروت نیست، بلکه نتیجه تربیت انسان‌هایی است که ایمان، عقلانیت، اخلاق، علم و مسئولیت‌پذیری اجتماعی را در کنار یکدیگر داشته باشند. از همین رو، قرآن پیش از هر چیز به دنبال تربیت انسان تمدن‌ساز است.

 

این مسئول با اشاره به آیه دوم سوره مبارکه «جمعه» بیان کرد: خداوند مأموریت پیامبر اکرم(ص) را در چهار محور تلاوت آیات، تزکیه، تعلیم کتاب و تعلیم حکمت معرفی می‌کند. اگر این چهار اصل را کنار یکدیگر قرار دهیم، درمی‌یابیم که قرآن پیش از هر چیز به‌دنبال تربیت انسانی است که بتواند جامعه را بسازد و مسیر تمدن اسلامی را هموار کند.

 

گلدوست با اشاره به بیانیه گام دوم انقلاب گفت: رهبر معظم انقلاب نخستین سرمایه کشور برای تحقق آینده انقلاب را نیروی انسانی می‌دانند. این نگاه کاملاً برگرفته از منطق قرآن است، زیرا قرآن نیز تحول جامعه را از انسان آغاز می‌کند. در اندیشه قرآنی، جامعه صالح محصول انسان صالح است و تمدن صالح نیز از دل جامعه صالح شکل می‌گیرد. اگر انسان اصلاح نشود، هیچ ساختار سیاسی یا اقتصادی به تنهایی قادر به تحقق عدالت نخواهد بود.

 

وی توضیح داد: امروز رسالت دارالقرآن‌ها و مجموعه‌های قرآنی بسیار فراتر از آموزش قرائت قرآن است. این مراکز باید نسلی را تربیت کنند که در عرصه‌های مختلف علمی، فرهنگی، اقتصادی، مدیریتی، رسانه‌ای و اجتماعی براساس منطق قرآن تصمیم بگیرد. تمدن اسلامی زمانی شکل می‌گیرد که قرآن در رفتار مدیران، استادان دانشگاه، معلمان، پژوهشگران، هنرمندان، خبرنگاران، خانواده‌ها و سبک زندگی مردم جاری شود.

 

مسئول دارالقرآن سپاه البرز با اشاره به مفهوم استخلاف در قرآن افزود: خداوند انسان را خلیفه خود در زمین معرفی می‌کند. این خلافت به معنای سلطه‌گری نیست، بلکه مسئولیت آبادانی، برقراری عدالت، حفظ کرامت انسان و اصلاح جامعه را بر عهده انسان قرار می‌دهد. به همین دلیل، تمدن اسلامی اساساً تمدنی مسئولیت‌محور است، نه منفعت‌محور. تفاوت اساسی تمدن قرآنی با بسیاری از تمدن‌های مادی نیز دقیقاً در همین نگاه نهفته است.

 

گلدوست با تأکید بر اینکه تحقق تمدن نوین اسلامی بدون شکل‌گیری جامعه‌ای مبتنی بر آموزه‌های قرآن ممکن نیست، اظهار کرد: اگر بخواهیم درباره الگوی تمدنی نوین اسلامی سخن بگوییم، نباید تمدن را در توسعه زیرساخت‌ها، رشد اقتصادی یا پیشرفت فناوری خلاصه کنیم. همه این مؤلفه‌ها اهمیت دارند، اما در منطق قرآن، تمدن پیش از آنکه در خیابان‌ها، کارخانه‌ها و دانشگاه‌ها دیده شود، در جان انسان‌ها شکل می‌گیرد. هر تمدنی بر پایه یک جهان‌بینی استوار است و جهان‌بینی تمدن اسلامی چیزی جز قرآن کریم نیست.

 

مسئول دارالقرآن سپاه البرز تصریح کرد: اگر قرآن را تنها کتاب عبادت بدانیم، طبیعی است که سهم آن را در اداره جامعه نیز محدود خواهیم کرد، در حالی‌که قرآن خود را کتاب هدایت معرفی می‌کند و هدایت نیز منحصر به زندگی فردی نیست. قرآن درباره اقتصاد، عدالت، خانواده، تعلیم و تربیت، فرهنگ، رسانه، سیاست، مدیریت و حتی شیوه مواجهه با آینده سخن گفته و برای همه این عرصه‌ها اصول و مبانی مشخصی ارائه کرده است.

 

 

وی با اشاره به سه‌گانه خودسازی، جامعه‌پردازی و تمدن‌سازی در بیانیه گام دوم انقلاب گفت: این سه مرحله دقیقاً با منطق تحول در قرآن کریم منطبق است. قرآن نیز اصلاح جامعه را از اصلاح انسان آغاز می‌کند و معتقد است هیچ جامعه‌ای بدون خودسازی افراد به پیشرفت واقعی نخواهد رسید. از همین‌رو، تمدن‌سازی پیش از آنکه یک پروژه اقتصادی یا عمرانی باشد، یک پروژه عمیق فرهنگی و تربیتی است.

 

این مسئول با استناد به آیه 11 سوره مبارکه رعد «...إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ...» اظهار کرد: این آیه یکی از مهم‌ترین قوانین تحول اجتماعی در قرآن است. تغییر بیرونی، نتیجه تغییر درونی است. اگر فرهنگ عمومی اصلاح شود، اقتصاد نیز اصلاح خواهد شد، اگر اخلاق اجتماعی تقویت شود، بسیاری از آسیب‌های اداری و اقتصادی کاهش می‌یابد و اگر مسئولیت‌پذیری در جامعه نهادینه شود، سرمایه اجتماعی نیز افزایش پیدا خواهد کرد.

 

گلدوست با تأکید بر ضرورت بازتعریف مأموریت نهادهای قرآنی بیان کرد: امروز دیگر کافی نیست فعالیت‌های قرآنی به مناسبت‌های خاص یا کلاس‌های آموزشی محدود شود. جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند فهم کاربردی قرآن است. جوان امروز می‌خواهد بداند قرآن درباره عدالت اجتماعی، اقتصاد، علم، فناوری، محیط زیست، رسانه، خانواده و آینده تمدن بشری چه دیدگاهی دارد. اگر بتوانیم پاسخ این پرسش‌ها را از متن قرآن استخراج و با زبان روز ارائه کنیم، قرآن دوباره به متن زندگی مردم بازخواهد گشت.

 

وی با اشاره به جایگاه جهاد تبیین در شرایط کنونی کشور گفت: جهاد تبیین تنها پاسخ دادن به شبهات نیست، بلکه ارائه روایت صحیح از حقیقت است. پیامبران الهی نیز همین مأموریت را بر عهده داشتند؛ روشنگری، اقامه حجت، بیدارسازی عقل‌ها و زدودن غبار تحریف از واقعیت. امروز نیز اگر از جهاد تبیین سخن می‌گوییم، در حقیقت ادامه همان مسیر انبیاست.

 

مسئول دارالقرآن سپاه البرز ادامه داد: دشمنان انقلاب اسلامی به‌خوبی دریافته‌اند که اگر امید، هویت و اعتماد به‌نفس یک ملت را هدف قرار دهند، دیگر نیازی به رویارویی نظامی نخواهند داشت. به همین دلیل، امروز جنگ اصلی، جنگ ادراک‌ها و روایت‌هاست و در چنین شرایطی قرآن مهم‌ترین منبع بصیرت، قدرت تحلیل و شناخت صحیح واقعیت‌ها محسوب می‌شود.

 

وی افزود: قرآن کریم مؤمن را انسانی منفعل معرفی نمی‌کند، بلکه انسان قرآنی اهل تفکر، استدلال، گفت‌وگو، اقدام و اصلاح است. چنین انسانی نه در برابر فشارهای رسانه‌ای هویت خود را از دست می‌دهد و نه گرفتار هیجان‌های زودگذر می‌شود. این ویژگی برای نسل جوان که مخاطب اصلی بیانیه گام دوم انقلاب است، اهمیت مضاعفی دارد.

 

گلدوست تصریح کرد: اگر نسل جوان با منطق قرآن آشنا شود، نه‌تنها در برابر هجمه‌های فکری و فرهنگی مصون خواهد شد، بلکه می‌تواند تولیدکننده اندیشه، راهکار و الگوی پیشرفت برای کشور باشد. امروز بیش از هر زمان دیگری به جوانانی نیاز داریم که علاوه بر تخصص، از قدرت تحلیل قرآنی نیز برخوردار باشند.

 

این مسئول با بیان اینکه مأموریت دارالقرآن‌ها باید متناسب با نیازهای امروز جامعه بازتعریف شود، گفت: اگر دارالقرآن‌ها بخواهند در تراز گام دوم انقلاب ایفای نقش کنند، نباید تنها به آموزش روخوانی، روان‌خوانی یا برگزاری مسابقات اکتفا کنند. این مراکز باید به پایگاه‌های تولید اندیشه، تربیت مربیان تمدن‌ساز، گسترش جلسات تدبر، تولید محتوای فاخر برای فضای مجازی و حمایت از پژوهش‌های میان‌رشته‌ای قرآن تبدیل شوند.

 

گلدوست افزود: امروز دارالقرآن‌ها باید میان قرآن، دانشگاه، حوزه، رسانه و جامعه پیوند برقرار کنند. هر اندازه این ارتباط عمیق‌تر شود، امکان شکل‌گیری گفتمان تمدن نوین اسلامی نیز افزایش خواهد یافت. ما نیازمند نسلی هستیم که قرآن را نه فقط بخواند، بلکه با آن فکر کند، تصمیم بگیرد و جامعه را اداره کند.

 

وی با تأکید بر نقش بنیادین خانواده در تحقق جامعه اسلامی اظهار کرد: هر تمدنی از کوچک‌ترین واحد اجتماعی، یعنی خانواده آغاز می‌شود. اگر خانواده بر پایه آموزه‌های قرآن شکل بگیرد، جامعه نیز به همان سمت حرکت خواهد کرد. قرآن کریم خانواده را محل آرامش، مودت، رحمت و تربیت معرفی می‌کند و بسیاری از آسیب‌های اجتماعی امروز نیز ریشه در تضعیف همین نهاد دارد.

 

این مسئول افزود: یکی از مأموریت‌های مهم مجموعه‌های قرآنی باید ترویج سبک زندگی قرآنی در خانواده‌ها باشد. لازم است خانه‌ها به کانون انس، تدبر و گفت‌وگو درباره قرآن تبدیل شوند و مهارت‌های زندگی بر پایه آموزه‌های وحی در میان نسل جوان گسترش یابد. جامعه‌ای که خانواده‌های آن با قرآن مأنوس باشند، در برابر آسیب‌های فرهنگی و اجتماعی نیز مقاوم‌تر خواهد بود.

 

مسئول دارالقرآن سپاه استان البرز با اشاره به نگاه قرآن به اقتصاد گفت: اقتصاد در منطق قرآن تنها تولید ثروت نیست، بلکه ابزاری برای تحقق عدالت، حفظ کرامت انسان و کاهش فاصله‌های طبقاتی است. اگر اقتصاد از اخلاق و معنویت جدا شود، به ابزاری برای سلطه و استثمار تبدیل خواهد شد؛ همان چیزی که امروز در بسیاری از نظام‌های سرمایه‌داری مشاهده می‌شود.

 

وی ادامه داد: تمدن نوین اسلامی باید بتواند الگویی از اقتصاد دانش‌بنیان، عدالت‌محور و اخلاق‌مدار ارائه دهد؛ الگویی که در آن تولید، مصرف، سرمایه‌گذاری و توزیع ثروت همگی در چارچوب ارزش‌های الهی معنا پیدا کنند. چنین اقتصادی علاوه بر رشد، عدالت و کرامت انسانی را نیز تضمین خواهد کرد.

 

گلدوست با اشاره به تحولات گسترده فناوری‌های نوین اظهار کرد: امروز جهان در آستانه تحولات بزرگی مانند هوش مصنوعی، زیست‌فناوری و توسعه فضای مجازی قرار دارد. این پیشرفت‌ها فرصت‌های ارزشمندی در اختیار بشر قرار داده‌اند، اما هرچه ابزارهای انسان قدرتمندتر می‌شوند، نیاز او به هدایت اخلاقی نیز افزایش می‌یابد.

 

این مسئول بیان کرد: فناوری مسیر را تعیین نمی‌کند، بلکه این ارزش‌ها هستند که جهت استفاده از فناوری را مشخص می‌کنند. اگر جامعه‌ای از نظر علمی پیشرفته باشد اما از نظر اخلاقی دچار بحران شود، همان فناوری می‌تواند به ابزاری برای ظلم، تبعیض و آسیب‌های گسترده اجتماعی تبدیل شود. از همین‌رو، قرآن می‌تواند قطب‌نمای اخلاقی جهان معاصر باشد و مسیر بهره‌گیری صحیح از علم و فناوری را ترسیم کند.

 

مسئول دارالقرآن سپاه البرز با تأکید بر ضرورت تحول در رویکردهای فرهنگی گفت: امروز باید از مرحله آموزش صرف قرآن عبور کنیم و به سمت زیست قرآنی حرکت کنیم. قرآن باید از کلاس‌های آموزشی به متن زندگی مردم وارد شود؛ از خانواده تا دانشگاه، از مدرسه تا رسانه، از مدیریت تا اقتصاد و از جلسات محدود قرآنی به تصمیم‌سازی‌های کلان فرهنگی و اجتماعی کشور راه پیدا کند.

 

وی ادامه داد: اگر اندیشه قرآنی در ساختارهای فرهنگی، آموزشی و مدیریتی کشور جاری شود، بسیاری از مشکلات موجود نیز با اتکا به ظرفیت‌های درونی جامعه قابل حل خواهد بود. قرآن کتاب امید، حرکت، مسئولیت و آینده‌سازی است و جامعه‌ای که با این منطق تربیت شود، می‌تواند در برابر پیچیده‌ترین چالش‌های عصر حاضر نیز ایستادگی کند.

 

گلدوست در پایان با بیان اینکه آینده انقلاب اسلامی بیش از هر چیز به میزان انس جامعه با قرآن وابسته است، تصریح کرد: مقصود از این انس، تلاوت یا برگزاری آیین‌های قرآنی نیست، بلکه فهم عمیق، تدبر، عمل و جاری شدن فرهنگ قرآن در متن زندگی فردی و اجتماعی است. هر اندازه فاصله میان تلاوت قرآن و حاکمیت فرهنگ قرآن کمتر شود، به همان میزان مسیر تحقق تمدن نوین اسلامی نیز هموارتر خواهد شد.