واکاوی مطبوعات محلی؛ احیای لایههای مغفول تاریخنگاری معاصر ایران
مدیر مرکز اسناد و کتابخانه ملی ایران منطقه جنوب کشور و دبیر همایش ملی «تاریخ مطبوعات محلی ایران از آغاز تا انقلاب اسلامی» با تأکید بر اینکه مطبوعات محلی بخشی از حافظه جمعی و میراث مکتوب کشور هستند، گفت: بازخوانی و پژوهش درباره این نشریات میتواند با آشکار کردن نقش آنها در بازتاب تحولات اجتماعی، فرهنگی و سیاسی مناطق مختلف، لایههای کمتر دیدهشده تاریخنگاری معاصر ایران را احیا و زمینه اصلاح نگاه مرکزگرایانه در مطالعات تاریخ مطبوعات را فراهم کند.
مرجان یزدانپناهی، مدیر مرکز اسناد و کتابخانه ملی ایران منطقه جنوب کشور و دبیر همایش ملی «تاریخ مطبوعات محلی ایران از آغاز تا انقلاب اسلامی» در گفتوگو با ایکنا از فارس، با تأکید بر ضرورت بازنگری در رویکردهای تاریخنگاری مطبوعات، نقش نشریات محلی را در بازخوانی تاریخ اجتماعی و فرهنگی ایران مهم ارزیابی کرد و گفت: مطبوعات محلی اسناد زندهای هستند که میتوانند بخشهای مغفول تاریخنگاری معاصر کشور را آشکار کنند.
وی درباره جایگاه و مأموریت مرکز اسناد و کتابخانه ملی منطقه جنوب کشور اظهار کرد: مرکز اسناد و کتابخانه ملی منطقه جنوب، بهعنوان یکی از واحدهای استانی شاخص سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، مأموریت صیانت و اشاعه میراث مکتوب مناطق جنوبی کشور را بر عهده دارد.
مدیر مرکز اسناد و کتابخانه ملی ایران منطقه جنوب کشور افزود: این وظیفه در چارچوب قانون اسناد ملی و اساسنامه کتابخانه ملی ایران تعریف شده و شامل شناسایی و ثبت آثاری میشود که واجد ارزش اسنادی و تاریخی هستند.
یزدانپناهی ادامه داد: مأموریت ما در قبال مطبوعات صرفاً آرشیو کردن و نگاهداشت نیست، بلکه فرآیندی سهگانه شامل گردآوری نظاممند، سازماندهی استاندارد و دسترسیپذیرسازی منابع برای پژوهشگران و علاقهمندان را در بر میگیرد.
وی با اشاره به پیشینه غنی منطقه جنوب کشور، بهویژه استان فارس، در حوزه میراث مکتوب و مطبوعات گفت: استان فارس یکی از ارکان اصلی هویت رسانهای جنوب ایران است؛ بنابراین رویکرد ما شناسایی دقیق، ساماندهی و مدیریت این بخش از حافظه تاریخی است؛ یعنی حفاظت فیزیکی و دیجیتال از اسنادی که زیربنای تولید دانش تاریخی کشور را تشکیل میدهند.
مطبوعات محلی؛ بخشی از حافظه جمعی جامعه
مدیر مرکز اسناد و کتابخانه ملی ایران منطقه جنوب کشور با اشاره به تعاریف یونسکو ذیل برنامه حافظه جهان اظهار کرد: میراث مکتوب، آینه هویت بشری و هر آن چیزی است که بتواند رد پای اندیشه، زبان، حافظه و تجربه زیسته یک جامعه را حفظ کند.
وی افزود: در همین راستا، نشریات محلی به مثابه اسناد زنده هستند؛ زیرا برخلاف اسناد دولتی که با فاصله زمانی توسط دیوانسالاران تولید میشوند، این نشریات همزمان با رخدادها و توسط کنشگران متن جامعه منتشر شدهاند.
یزدانپناهی ادامه داد: به تعبیر موریس هالبواکس، فیلسوف و جامعهشناس فرانسوی، مطبوعات محلی جایگاههای حافظه هستند که در صورت حذف آنها، بخش بزرگی از روایت مردم از خویشتن برای همیشه از دست خواهد رفت.
نقد نگاه مرکزگرایانه در تاریخنگاری مطبوعات
دبیر همایش ملی «تاریخ مطبوعات محلی ایران از آغاز تا انقلاب اسلامی» با بیان اینکه تاریخنگاری مطبوعات در ایران تاکنون تحت تأثیر رویکردی مرکزگرا قرار داشته است، گفت: این نگاه، ناخواسته سایر مناطق کشور را در حاشیه قرار داده است.
وی افزود: با اتکا به رویکرد تاریخنگاری از پایین، مطبوعات محلی دریچهای مهم برای مشاهده خُردتاریخ ایران هستند؛ زیرا برخلاف بیانیههای سیاسی مرکز، بازتابدهنده مطالبات روزمره، چالشهای ساختاری و تکاپوی حوزه عمومی محلیاند.
یزدانپناهی تصریح کرد: برای شناخت دقیق ساختار طبقاتی، تحولات زبانی و پیوندهای پیچیده میان نخبگان محلی و نهاد قدرت، گریزی از این منابع نداریم و پژوهش درباره مطبوعات محلی میتواند تصویر کاملتری از تاریخ معاصر ایران ارائه دهد.
چالشهای پژوهش در حوزه مطبوعات محلی
وی درباره وضعیت دادهها و اطلاعات مربوط به مطبوعات محلی نیز اظهار کرد: یکی از دلایل اصلی برگزاری این همایش، وجود برخی چالشها و کاستیهای پژوهشی در این حوزه است.
مدیر مرکز اسناد و کتابخانه ملی ایران منطقه جنوب کشور ادامه داد: بر پایه تجربه چندینساله خود در مرکز اسناد و کتابخانه ملی شیراز، همچنان با برخی چالشهای ساختاری روبهرو هستیم که یکی از مهمترین آنها پراکندگی آرشیوی و نبود یک شبکه متصل و یکپارچه میان آرشیوهای عمومی و مجموعههای خصوصی است.
وی افزود: مسئله دیگر، نقص در فهرستنویسی متناسب با استانداردهای کتابشناختی معاصر است؛ موضوعی که میتواند پژوهشگران را در میان حجم زیادی از اطلاعات خام رها کند.
یزدانپناهی گفت: از سوی دیگر، کمبود پژوهشهای تطبیقی و روشمند در برابر فراوانی مطالعات توصیفی و غیرتحلیلی باعث شده است بسیاری از پژوهشها به فهرستخوانی نشریات محدود بمانند و از تحلیل محتوایی و تحلیل گفتمان فاصله بگیرند.
وی با اشاره به ضرورت حفاظت از منابع تاریخی اظهار کرد: نباید روند زوال فیزیکی نسخههای نادر را نادیده گرفت، زیرا اگر دیجیتالسازی فوری آنها انجام نشود، ممکن است به فراموشی بخشی از حافظه جمعی کشور منجر شود.
دبیر همایش ملی «تاریخ مطبوعات محلی ایران از آغاز تا انقلاب اسلامی» تأکید کرد: این همایش تلاشی برای مواجهه نظاممند با این کاستیها و گذار از وضعیتی صرفاً توصیفی به سمت یک پارادایم تحلیلی و روشمند است.
اقدامات مرکز اسناد در حوزه مطبوعات محلی
یزدانپناهی درباره اقدامات مرکز اسناد و کتابخانه ملی منطقه جنوب کشور در حوزه مطبوعات محلی اظهار کرد: این مرکز همزمان با اهتمام جدی و مستمر به گردآوری حداکثری مطبوعات و منابع محلی و تلاش برای دسترسیپذیرسازی این دادهها برای پژوهشگران و علاقهمندان، نسبت به فهرستنگاری جامع مطبوعات استان فارس اقدام کرده و حاصل این فعالیت را در قالب یک کتاب راهنما منتشر کرده است.
وی افزود: همچنین گفتوگو با شاخصترین چهرهها و پیشکسوتان فعال مطبوعاتی و رسانهای استان در قالب طرح تاریخ شفاهی در دستور کار قرار گرفته است.
مدیر مرکز اسناد و کتابخانه ملی ایران منطقه جنوب کشور ادامه داد: برگزاری این همایش نیز از طریق واکاوی مسائل و مشکلات موجود در این حوزه، میتواند گام مؤثری در استمرار حفاظت از این بخش از حافظه جمعی و هویت ملی به شمار آید.
چرایی انتخاب بازه زمانی از آغاز تا انقلاب اسلامی
دبیر همایش ملی «تاریخ مطبوعات محلی ایران از آغاز تا انقلاب اسلامی» درباره علت انتخاب بازه زمانی این همایش گفت: این بازه هم از نظر تاریخی و هم از منظر روششناختی معنادار است و به نوعی مسیر تکوین و تحول رسانه در جامعه در حال گذار ایران را ترسیم میکند؛ دورهای که در آن مطبوعات شکل گرفتند و تا آستانه انقلاب اسلامی مسیر پرفرازونشیبی را پیمودند.
وی افزود: در این بازه، چهار مقطع متمایز قابل شناسایی است که شامل دوره مشروطه بهعنوان طلوع آگاهیبخشی و نقش مطبوعات در بسیج تودهها، دوره پهلوی اول و مواجهه با سیاستهای تمرکزگرا، دوره پهلوی دوم و تنش میان توسعه رسانهای و کنترل دولتی و در نهایت آستانه انقلاب اسلامی و بازتاب رادیکال شدن فضای سیاسی است.
یزدانپناهی تصریح کرد: بنابراین، عنوان «از آغاز تا انقلاب اسلامی» صرفاً یک قید زمانی نیست، بلکه چارچوبی تحلیلی برای واکاوی تطور یک نهاد رسانهای در بستر تاریخ معاصر ایران است و این امکان را فراهم میکند تا تغییرات فرم و محتوا در نسبت با تحولات سیاسی و ساختار قدرت در ایران مطالعه شود.
همایش با رویکردی میانرشتهای برگزار میشود
وی درباره محورهای همایش نیز گفت: با نگاهی به محورهای مختلف و تنوع موضوعی این رویداد، بیش از هر چیز با رویکردهای میانرشتهای مواجه هستیم.
مدیر مرکز اسناد و کتابخانه ملی ایران منطقه جنوب کشور افزود: محورهای تاریخی ـ سیاسی با هدف واکاوی نسبت رسانه با قدرت و قانون، محورهای جامعهشناختی برای بررسی جایگاه زنان، گویشها و تحولات فرهنگی، محورهای اقتصادی ـ حقوقی در راستای تحلیل اقتصاد سیاسی، حقوق و نقش آگهیها و تبلیغات در شناخت زیست اقتصادی مناطق و همچنین محورهای فنی برای مطالعه تاریخ تحول چاپ و صفحهآرایی در این همایش پیشبینی شده است.
یزدانپناهی ابراز امیدواری کرد که خروجی علمی این همایش تنها در کتابخانهها باقی نماند، بلکه مبنایی برای سیاستگذاری در حوزه پاسداشت حافظه جمعی، هویت ملی و بازنگری در تاریخنگاری معاصر ایران قرار گیرد.
وی تأکید کرد: امیدواریم این رویداد بتواند زمینهساز توجه بیشتر به مطبوعات محلی بهعنوان بخشی از میراث مکتوب کشور و منبعی ارزشمند برای مطالعات تاریخی و اجتماعی باشد.
اطلاعات اجرایی همایش
بنابر این گزارش، همایش ملی «تاریخ مطبوعات محلی ایران (از آغاز تا انقلاب اسلامی)» ۲۵ آذرماه ۱۴۰۵ برگزار خواهد شد.
براساس اعلام دبیرخانه، ۳۱ مردادماه ۱۴۰۵ آخرین مهلت ارسال چکیده مقالات و ۲۰ مهرماه ۱۴۰۵ آخرین مهلت ارسال اصل مقالات است.
پژوهشگران و علاقهمندان میتوانند آثار خود را از طریق رایانامه Localpress-shiraz-conference@nlai.ir به دبیرخانه همایش ارسال کنند و برای دریافت اطلاعات بیشتر نیز با شماره ۰۷۱-۳۲۲۶۳۵۱۱ تماس بگیرند.
این همایش با همکاری مدیریت اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، مدیریت منطقه جنوب کشور، مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام (ISC)، ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان فارس و دانشگاه شیراز برگزار میشود.
انتهای پیام
