آیین تشییع قائد شهید؛ استمرار فرهنگ عاشورا و نماد روح مقاومت
یک پژوهشگر علوم سیاسی گفت: تشییع میلیونی رهبر شهید، نمایش شکوه ایمان عدالتخواهان کشور و جهان بود که قدرت اجتماعی و پیام انسجام و توان همگرایی جامعه را به افکار عمومی داخلی و خارجی منتقل کرد.
حضور میلیونی مردم در آیین بدرقه رهبر شهید انقلاب اسلامی، از نگاه بسیاری از تحلیلگران، فراتر از یک مراسم سوگواری، به رخدادی راهبردی در عرصه سیاسی، اجتماعی و بینالمللی تبدیل شد. این حضور گسترده، علاوه بر نمایش انسجام و همبستگی ملی، پیامهایی در حوزه قدرت اجتماعی، بازدارندگی، سرمایه نمادین و جایگاه جبهه مقاومت به همراه داشت؛ پیامهایی که میتواند در معادلات منطقهای و جهانی نیز قابل تأمل باشد. خبرنگاه ایکنا از همدان برای بررسی ابعاد مختلف این رویداد، با محمدجواد بیات استاد دانشگاه و تحلیلگر مسائل سیاسی گفتوگو کرده است که در ادامه مشروح آن را میخوانیم:
ایکنا _ از دیدگاه شما، تشییع میلیونی رهبر شهید انقلاب اسلامی را چگونه میتوان از منظر سیاسی تحلیل کرد و این حضور گسترده چه پیامهایی برای داخل کشور و جامعه بینالملل به همراه داشت؟
بنا به اذعان ناظران سیاسی و مشاهدات میدانی آیین تشییع در پایتخت، قم، عراق، عتبات عالیات و مشهدالرضا(ع) که با حضور گسترده مردم برگزار شد، دارای ویژگی خاص و رابطه معقول امام و امت است که تاکنون نظیر آن در دنیا دیده نشده است.
چنانچه این مراسم را تشییع دهها میلیونی آقای شهید ایران بلکه جهان اسلام و دنیای بشریت در نظر بگیریم به گزاف سخن نگفتهایم. حضور برخی سران، نمایندگان سیاسی، اندیشمندان فرهیختگان، نخبگان، قریب 100 کشور از قارههای گوناگون مصداق بارز این ادعا، نمایش شکوه ایمان و نگرش عدالتخواهان و عدالتجویان از سراسر وطن و جهان است.
بیتردید واکاوی آن نیز صرفاً به یک آیین سوگواری محدود نمیشود؛ بلکه باید آن را از منظر هویتی، معرفتی، راهبردی و در چارچوب قدرت اجتماعی دینپایه ایرانیان و عدالتطلبی جهانیان تحلیل کرد. تحقیقات نشان میدهد در ادبیات جدید سیاسی، قدرت ملی در کنار قدرت سخت، قدرت نرم و قدرت هوشمند، مفهوم قدرت اجتماعی یا ظرفیت بسیج اجتماعی نیز اهمیت یافته است. ظرفیتی که بیانگر آن است که یک جامعه تا چه اندازه توان همگرایی، انسجام و حضور داوطلبانه حول یک آرمان دینی یا نماد مشترک هویتی را دارد. از این منظر چنین مراسمی میتواند پیامهای فراتر از مرزهای داخلی داشته باشد که در چند رویکرد قابل مطالعه و بررسی نظریاتی چند حائز اهمیت است.
بیشتر بخوانید:
اولین نظریه «نمایش قدرت اجتماعی دینمحور» است. حضور گسترده مردم، نمایش ظرفیت بسیج اجتماعی یک کشور حول محور دین است. همانگونه که قدرت نظامی در رزمایشها و قدرت اقتصادی در شاخصهای کلان نمایان میشود، قدرت اجتماعی نیز در چنین رخدادهایی آشکار میشود و پیام انسجام و توان همگرایی جامعه را به افکار عمومی داخلی و خارجی منتقل میکند.
دومین نظریه «سرمایه نمادین تمدنی دینی» است. چنین رخدادی میتواند به سرمایهای نمادین تبدیل شود، سرمایهای که در حافظه تاریخی، فرهنگ عمومی، رسانه، هنر و گفتمان سیاسی و دینی باز تولید شده و به بخشی از هویت ملی و تاریخی یک جامعه تبدیل میشود.
سومین نظریه «بازدارندگی اجتماعی دین محور» بوده است. نمایش انسجام اجتماعی در کنار بازدارندگی نظامی، میتواند در محاسبات امنیتی بازیگران خارجی اثرگذار باشد. جامعهای که توان بسیج گسترده با محوریت یک شخصیت بزرگ دینی را دارد. هزینه هرگونه فشار یا بیثباتسازی را برای رقیبان افزایش میدهد.
مراسم تشییع عبد صالح خدا، ولی امر مسلمین حضرت آیتالله العظمی امام خامنهای(قدس الله نفس الزکیه) با مشایعت دهها میلیون مردم فهیم، بصیر دشمنشناس را میتوان هم بهعنوان یک آیین سوگواری و هم یک رخداد راهبردی تحلیل کرد؛ رخدادی که در آن قدرت اجتماعی دین، سرمایه نمادین، هویت ملی، مشروعیت ادراک شده و بازدارندگی روانی همزمان به نمایش گذاشته میشود و میتواند در ثمرات و دستاوردهای آن بر معادلات داخلی، منطقهای و بینالمللی اثرگذار باشد.
ایکنا _ این رخداد چه تأثیری بر جبهه مقاومت و آینده جریان مقاومت در منطقه خواهد داشت و چه مسئولیتهایی را متوجه این جبهه میکند؟
تشییع قائد شهید پیام واضح و روشن چگونگی حکمرانی دینی در تسخیر دلها در چارچوب نظام دشمن برانداز ولایت فقیه را در مسیر ضد دیکتاتوری، زیادهخواهی، استکبارستیزی، صعود به قله در حفط کرامت ذاتی انسان و دفاع از حقوق مشروع بشر، رسیدن به تمدن اسلامی و دستیابی به حکومت مهدوی را در پهنه عالم ارسال کرد.
بنا به اثر تکثری مراسم دینی بر قدرت ملی پیامدهای چنین رخدادی محدود به یک حوزه نیست، بلکه زنجیرهای بر سرمایه اجتماعی، مشروعیت ادارک شده، امنیت ملی، رقابتهای رسانهای، سیاست خارجی، ژئوپلتیک منطقهای و حافظه تاریخی اثر میگذارد. هر چه این رخداد بیشتر در نهادهای فرهنگی، رسانهای و پژوهشی بازنمایی شود ظرفیت آن برای تبدیل شدن به یکی از نمادهای ماندگار قدرت ملی و منطقهای و سرمایه راهبردی کشور و نیز جبهه مقاومت افزایش خواهد یافت.
تأکید بر پیمودن مقصد و تحقق شعار محوری «باید برخاست»، میتواند در بعد مقاومت نماد توانمندی و ایستادگی و تثبیت جایگاه اسلام و مسلمانان در توانستن و ماندگاری در جبهه متحد و یکپارچه با آرم مقاومت شود و جلال، شوکت، قدرت و عظمت آنان را در توان بسیج و بهکارگیری تودهها در اجرای نقشه مقصد نشان دهد. بازخوانی مقصد و اقدام عملیاتی درعمل به فرمایش حضرت امام خمینی(ره) بنیانگذار نظام مقدس جمهوری اسلامی که فرمودند: «مقصد یک مقصد است و آن شکست ابرقدرتهاست، بازشناسی شود.»
هر چند این تشییع وظایف و رسالتی خطیر هم برای مسلمانان و جبهه مقاومت قائل است، حسب فرمایش امام امت وظیفه ماست که در مقابل ابرقدرتها بایستیم، و قدرت ایستادن هم داریم. دیگر اثر این آیین شکوهمند میتواند بر جبهه مقاومت افزایش سرعت پیمایش مسیر مطالبه حق و خودباوری بیشتر باشد، جامه عمل پوشاندن به فرمایش امام راحل عظیمالشأن مبنی بر حق گرفتنی است، استمرار قیام در برابر ابرقدرتها، در سایه اتحاد و برانداختن آنان از صحنه تاریخ و روزگار، ایجاد انگیزش در تداوم عملیات غرورآفرین طوفانالاقصی و تقاص خون بیش از 70 هزار شهید حوادث غزه، هزاران مصدوم و شهید سوری، جنوب لبنان، عراق، یمن، ایران، خونخواهی رهبر محور مقاومت امام خامنهای و خانواده محترم ایشان، سید مقاومت حسن نصرالله، سپهبد شهید قاسم سلیمانی، ابومهدی المهندس، اسماعیل هنیه، یحیی سنوار و... نهادینهسازی و تقویت عرصه جهاد تبیین در سطح بینالملل در برابر اغوا، غوغاسالاری، لجنپراکنی و سیاهنمایی دشمن در تنویر افکار عمومی در این برهه و پیچ تاریخی را میتوان نام برد.
حفظ هوشمندی و تکلیفگرایی در عمل به وظیفه در لایههای آشکار و پنهان جبهه مقاومت اجتنابناپذیر و ضروری نمود پیدا میکند. بنابراین، میتوان آیین وداع و تشییع قائد شهید امت را استمرار فرهنگ عاشورا و نماد روح مقاومت پنداشت.
ایکنا _ برخی این مراسم را از بزرگترین تشییعهای تاریخ معاصر میدانند. این آیین از نظر گستره حضور مردمی و پیام سیاسی چه تفاوتی با تشییع شخصیتهای برجسته جهان دارد؟
گفته شده برای مراسم تشییع جنازه مائوتسه تونگ رهبر انقلاب چین، سه میلیون نفر به خیابان آمدند. پیکر مهاتما گاندی رهبر استقلال هند را دو میلیون نفر تا مزارش بدرقه کردند. جنازه شاهزاده دایانا که به مرگ مشکوک درگذشت را هم حدود یک میلیون نفر در خیابانهای لندن همراهی کردند. در تشییع پاپ ژان پل دوم، دو تا چهار میلیون نفر در روم حضور داشتند. تشییع ویکتور هوگو در پاریس دو تا سه میلیون نفر حضور داشتند. ولادیمیر لنین را در مسکو ۵۰۰ هزار نفر تشییع کردند.
مصطفی آتاتورک با مشایعت ۸۰ هزار نفر در آنکارا روانه گور شد. استالین در مسکو با حضور دو میلیون نفر راهی جهان پس از مرگ شد. برژنف را بیش از یک میلیون نفر به جایگاه ابدی منتقل کردند. برای مراسم محمدعلی جناح یک میلیون نفر در پاکستان، جواهر لعل نهرو یک میلیون و 500 هزار نفر در هند و جمال عبدالناصر رئیسجمهور محبوب مصر نیز چهار میلیون نفر در قاهره شرکت کردند.
بنا به نوشته گینس ۱۰ میلیون و 200 هزار نفر که حدود یک ششم کل جمعیت ایران در سال ۱۳۶۸ بهشمار میآمدند در مراسم تشییع و خاکسپاری امام خمینی(ره) شرکت کردند که بهعنوان بزرگترین و شلوغترین تشییع در طول تاریخ ثبت شد.
مراسم جهان پهلوان غلامرضا تختی با حضور ۴۰۰ هزار نفر در تهران و ری، اکبر هاشمی رفسنجانی ۳۳۰ هزار نفر، تخمینزده شد، سیدحسن نصرالله با حضور یک میلیون و 400 هزار نفر در بیروت، آیتالله سیدابراهیم رئیسی با بدرقه ۱۲ میلیون نفر در تبریز، تهران، بیرحند، مشهد برگزار شد.
اما در ژانویه ۲۰۲۰ میلادی اتفاق دیگری در تاریخ اینگونه مراسم افتاد و بنا بر آمار مستند حدود ۲۵ میلیون نفر در شهرهای ایران و عراق (کاظمین، بغداد، نجف، کربلا، اهواز، مشهد، تهران، قم، کرمان) پیکر سرباز وطن حاج قاسم سلیمانی و یارانش از جمله ابومهدی المهندس را بدرقه کردند و این عظیمترین بدرقه جهان تا آن روز بود.
در بررسی تقویم چنین مناسبتی، 13 تا 18 تیرماه ۱۴۰۵ دنیا شاهد رستاخیز انسانی و اجتماع میلیونی مردم مبعوثشدهای بود که در بدرقه فقیه، مجتهد، مفسر، حکیم، ادیب، عالم، قائد، خطیب، بصیر، زعیم، فرمانده در خلق شگفتانهای حیرتانگیز و غیرقابل تصور که مانند آن را تجربه نکرده بود و همگان از ابناء بشر را در چهار سوی جهان مات و مبهوت از این شیفتگی و دلدادگی کرد. شاهکاری در نوع خود بینظیر، آمیختگی بعثت با بیعت بعثت در خونخواهی و بیعت با صالح بعد از صالح، ارسال پیام ثبت دوباره رشد اعتقادی و سیاسی ملت امام حسین(ع) بود.
انتهای پیام
