سفر الزیدی به تهران؛ سنجش میزان درک بغداد از واقعیتهای جدید منطقه
به قلم اشکان ممبینی؛ کارشناس مسائل بینالملل
سفر قریبالوقوع علی الزیدی، نخستوزیر جدید عراق، به تهران را باید نخستین آزمون مهم دیپلماتیک دولت جدید بغداد در قبال جمهوری اسلامی ایران و تحولات جاری منطقه دانست. این سفر در بحبوحه یکی از حساسترین و پیچیدهترین مقاطع تحولات غرب آسیا انجام خواهد شد؛ مقطعی که همچنان با تنشهای امنیتی، تحرکات دیپلماتیک و احتمال گسترش دامنه درگیریها همراه است.
از این رو، این سفر را نمیتوان صرفاً در چارچوب روابط دوجانبه ایران و عراق ارزیابی کرد، بلکه باید آن را بخشی از معادلات در حال شکلگیری منطقه و محک مهمی برای سنجش رویکرد دولت جدید عراق در قبال جایگاه و نقش مهم جمهوری اسلامی ایران در نظم جدید امنیتی منطقه دانست.
در چنین شرایطی، بررسی اهداف، پیامها و بهویژه زمانبندی این سفر، نیازمند نگاهی دقیق، واقعبینانه و مبتنی بر واقعیات ژئوپلیتیکی منطقه است.
۱. پیوندهای عمیق دو ملت و لزوم هوشیاری در برابر مداخلهگری آمریکا
ایران و عراق دارای روابط تاریخی، مذهبی و فرهنگی کمنظیری هستند و پیوندهای عمیق میان دو ملت، ریشه در اشتراکاتی دارد که در طول تاریخ بارها آزموده شده است. اتحاد و همگرایی هرچه بیشتر تهران و بغداد، مطمئنترین مسیر برای تحقق ثبات، امنیت و پیشرفت پایدار دو کشور به شمار میرود.
در مقابل، تجربه دهههای گذشته نشان داده است که سیاستهای مداخلهجویانه آمریکا و حضور نظامی آن در کشورهای منطقه، نهتنها کمکی به امنیت ملتهای مسلمان نکرده، بلکه در بسیاری موارد زمینهساز بیثباتی، تفرقه، ناامنی و غارت منابع و ظرفیتهای منطقه بوده است. از این رو، تقویت همکاریهای منطقهای و مقابله با مداخله قدرتهای فرامنطقهای، ضرورتی راهبردی برای آینده منطقه محسوب میشود.
۲. سفر به واشنگتن؛ زمانبندی بحثبرانگیز و آزمون اعتمادسازی در تهران
سفر علی الزیدی به واشنگتن و دیدار او با دونالد ترامپ، در مقطعی انجام شد که فضای منطقه تحت تأثیر تنشهای شدید و رویارویی مستقیم میان جمهوری اسلامی ایران و آمریکا قرار داشت. این سفر همزمان با شرایطی صورت گرفت که ایران در سوگ رهبر شهید (آقای شهید ایران) به سر میبرد و حملات نظامی آمریکا علیه ایران نیز در کانون توجه تحولات منطقه قرار داشت. از همین رو، زمانبندی این دیدار از نگاه بسیاری از ناظران و افکار عمومی، پرسشها و حساسیتهای قابلتوجهی را برانگیخت.
در چنین شرایطی، سفر پیشروی نخستوزیر عراق به تهران، صرفاً یک دیدار دیپلماتیک معمول نیست؛ بلکه فرصتی برای شفافسازی مواضع دولت جدید عراق و تأکید دوباره بر جایگاه روابط راهبردی تهران و بغداد است. انتظار میرود دولت عراق با درک حساسیتهای موجود و احترام به پیوندهای عمیق تاریخی، مذهبی و امنیتی دو کشور، پیام روشنی درباره استقلال تصمیمگیری خود و پایبندی به روابط راهبردی با جمهوری اسلامی ایران ارائه کند.
۳. غیرممکن بودن حذف یا نادیده گرفتن اقتدار ایران
هرگونه تصور مبنی بر امکان شکلدهی به ترتیبات جدید امنیتی یا سیاسی در منطقه بدون جمهوری اسلامی ایران، توهمی بیش نیست. مسئولان عراقی و سایر بازیگران منطقهای باید این واقعیت بنیادین را بپذیرند که هیچ معادله، توافق یا طرحی در سطح منطقه بدون نقشآفرینی مستقیم، محوریت و وزن تعیینکننده جمهوری اسلامی ایران به سرانجام نخواهد رسید. نادیده گرفتن این واقعیت ژئوپلیتیکی، هر ابتکار دیپلماتیک را از همان ابتدا با شکست و بنبست مواجه خواهد کرد.
جمعبندی
سفر نخستوزیر عراق به تهران، فراتر از یک دیدار تشریفاتی، آزمونی مهم برای سنجش میزان درک بغداد از واقعیتهای جدید و تحولات جاری منطقه است. دولت جدید عراق اگر به دنبال ایفای نقشی مؤثر در معادلات منطقهای و تأمین منافع ملی خود است، ناگزیر باید این واقعیت را بپذیرد که مسیر دستیابی به ثبات و امنیت پایدار، از رهگذر تعمیق همکاری با همسایه مقتدر خود، یعنی جمهوری اسلامی ایران، و احترام به واقعیات ژئوپلیتیکی منطقه میگذرد. هیچ پروژه مداخلهجویانه خارجی، از جمله طرحهای توسعهطلبانه آمریکا، قادر نخواهد بود جایگزین پیوندهای راهبردی، تاریخی و عمیق میان ایران و عراق شود.
انتهای پیام
