اقتدار علمی در سایه اقتدار فرهنگی ماندگار است
معاون فرهنگی جهاددانشگاهی قم با بیان اینکه اقتدار علمی در افق مقاومت صرفاً با توسعه زیرساختهای علمی یا افزایش تولیدات پژوهشی محقق نمیشود، گفت: اگر علم، پشتوانه و اقتدار فرهنگی و هویتی نداشته باشد، نهتنها ماندگار نخواهد بود، بلکه ممکن است از مسیر اصلی خود فاصله بگیرد و نتواند در خدمت پیشرفت و حل مسائل جامعه قرار گیرد.
هر ساله شانزدهم مرداد، سالروز تأسیس جهاددانشگاهی، یادآور عزم و اراده جوانانی است که با تلفیق روحیه جهادی و تخصص دانشگاهی، گام در مسیر تحول علمی و فرهنگی کشور نهادند. این نهاد انقلابی طی بیش از چهار دهه فعالیت، همواره کوشیده است میان ظرفیتهای علمی و نیازهای فرهنگی جامعه پل بزند. در همین راستا خبرنگار ایکنا از قم در آستانه این مناسبت با علی حسینی معاون فرهنگی جهاددانشگاهی قم گفتوگو کرده است که مشروح آن را در ادامه میخوانیم:
ایکنا – با توجه به انتخاب شعار «اقتدار علمی در افق مقاومت» برای چهلوششمین سالگرد تأسیس جهاددانشگاهی، جایگاه این نهاد را در تحقق این شعار چگونه ارزیابی میکنید؟
شعار امسال جهاددانشگاهی، یعنی «اقتدار علمی در افق مقاومت»، صرفاً یک شعار مناسبتی نیست، بلکه بیانگر هویت، مأموریت و فلسفه وجودی این نهاد انقلابی است. جهاددانشگاهی از نخستین روزهای شکلگیری خود، تلاش کرده است علم را با تعهد، نوآوری را با مسئولیت اجتماعی و پژوهش را با حل مسائل واقعی کشور پیوند بزند. همین ویژگی باعث شده است که امروز، پس از بیش از چهار دهه فعالیت، بهعنوان یکی از موفقترین الگوهای اتصال دانشگاه به عرصه عمل شناخته شود.
بیشتر بخوانید:
- جهادگران جهاددانشگاهی در مسیر اقتدار علمی ایران گام بردارند
- جهاد دانشگاهی بازوی علمی، پژوهشی و فرهنگی دانشگاههاست
- جهاددانشگاهی؛ نماد پیوند دانش و تعهد در حل مسائل کشور
- تلفیق علم و جهاد؛ رمز تمایز جهاددانشگاهی از سایر نهادهای علمی
- جهاددانشگاهی؛ مجموعهای مسئلهمحور با پیوند میان علم و اجرا
- جوانان جهاددانشگاهی توان خنثیسازی تحریمها را دارند
رهبر شهید ایران بارها تأکید کردهاند که علم، قدرتآفرین است و اقتدار حقیقی هر کشوری بر پایه تولید علم، فناوری و سرمایه انسانی شکل میگیرد. از همین منظر، اقتدار علمی تنها به معنای افزایش تولیدات علمی یا انتشار مقاله نیست، بلکه زمانی محقق میشود که دانش بتواند به حل مسائل کشور، ارتقای کیفیت زندگی مردم، افزایش تابآوری ملی و تقویت استقلال و خودباوری منجر شود. در این نگاه، مقاومت نیز صرفاً یک مفهوم نظامی یا سیاسی نیست، بلکه به معنای ایستادگی هوشمندانه بر ظرفیتهای درونی، اعتماد به توان ملی و تبدیل تهدیدها به فرصتهای پیشرفت است.
ویژگی ممتاز جهاددانشگاهی این است که علم، فرهنگ و فناوری را سه حوزه مستقل از یکدیگر نمیبیند، بلکه آنها را اضلاع یک منظومه واحد برای پیشرفت کشور میداند. تجربههای موفق این نهاد در حوزههای پژوهش، فناوری، پزشکی، آموزش، فرهنگ و رسانه، نشان داده است که میتوان با تکیه بر دانش بومی، روحیه جهادی و نیروی انسانی متخصص، حتی در دشوارترین شرایط نیز مسیر پیشرفت را ادامه داد و از دل محدودیتها، فرصت ساخت.
در حوزه فرهنگی نیز معتقدیم اقتدار علمی بدون اقتدار فرهنگی، ماندگار نخواهد بود. به همین دلیل، در جهاددانشگاهی قم تلاش کردهایم برنامههای فرهنگی را بر پایه شناخت دقیق نیازها و دغدغههای نسل جوان طراحی کنیم. باور ما این است که هر برنامه فرهنگی زمانی اثرگذار خواهد بود که از دل نیازهای واقعی جامعه دانشگاهی، با مشارکت دانشجویان و با بهرهگیری از شیوههای نوین، خلاقانه و مسئلهمحور شکل بگیرد.
در همین راستا، شبکهسازی فرهنگی و دانشجویی را بهعنوان یکی از رویکردهای اصلی خود دنبال میکنیم. هدف ما صرفاً اجرای برنامههای فرهنگی نیست، بلکه ایجاد هستههای فعال دانشجویی است که بتوانند نقش ایدهپرداز، مسئلهشناس و کنشگر فرهنگی را در دانشگاهها ایفا کنند. هر چه مشارکت دانشجویان در طراحی و اجرای برنامهها بیشتر باشد، میزان اثرگذاری و ماندگاری فعالیتهای فرهنگی نیز افزایش خواهد یافت.
از سوی دیگر، هویت دانشجویی را صرفاً یک عنوان آموزشی نمیدانیم، بلکه آن را یکی از ارکان شکلگیری سرمایه انسانی آینده کشور تلقی میکنیم. از اینرو، مطالعات فرهنگی و سبک زندگی دانشجویان را با توجه به زیستبوم ایرانی ـ اسلامی و در ابعاد مختلف فردی، اجتماعی، خانوادگی، فرهنگی، حرفهای، اقتصادی، عبادی و مسئولیتپذیری اجتماعی دنبال میکنیم تا برنامههای فرهنگی، متناسب با واقعیتهای زندگی نسل جوان طراحی شوند.
امروز تحقق اقتدار علمی در افق مقاومت بیش از هر زمان دیگری نیازمند همافزایی میان دانشگاه، صنعت، نهادهای فرهنگی، رسانهها و دستگاههای اجرایی است. اگر این ظرفیتها در کنار یکدیگر قرار گیرند، دانش دانشگاهی میتواند به راهکارهای عملی برای حل مسائل کشور تبدیل شود و این دقیقاً همان رسالتی است که جهاددانشگاهی طی سالهای گذشته دنبال کرده است.
در جهاددانشگاهی قم نیز با الهام از بیانیه گام دوم انقلاب، برنامهای برای توانمندسازی سرمایه انسانی، ارتقای مهارتهای تخصصی، تقویت روحیه مسئولیتپذیری، نوآوری و جهادگری تدوین کردهایم. باور داریم که امروز بیش از هر زمان دیگری، کشور به نیروهای متخصص، خلاق، امیدوار و مسئلهمحور نیاز دارد؛ نیروهایی که بتوانند در میدان عمل، دانش را به راهحل و ایده را به خدمت تبدیل کنند.
اقتدار علمی زمانی به معنای واقعی کلمه محقق میشود که ثمره آن در زندگی مردم دیده شود، امید اجتماعی را تقویت کند، اعتماد عمومی را افزایش دهد و زمینهساز پیشرفت پایدار کشور باشد. جهاددانشگاهی نیز با اتکا به سرمایه ارزشمند نیروی انسانی جوان، مؤمن، متخصص و نوآور خود، تلاش میکند همین مسیر را ادامه دهد و همچنان یکی از پیشرانهای اصلی توسعه علمی، فرهنگی و فناورانه کشور باقی بماند.
ایکنا - این شعار چه نسبتی با مأموریتهای معاونت فرهنگی دارد و راهبردهای کلان شما برای تحقق آن چیست؟
از نگاه ما، «اقتدار علمی در افق مقاومت» صرفاً با توسعه زیرساختهای علمی یا افزایش تولیدات پژوهشی محقق نمیشود؛ بلکه پیشنیاز آن، شکلگیری سرمایه فرهنگی، هویت علمی، خودباوری و روحیه مسئولیتپذیری در میان نسل جوان است. اگر علم، پشتوانه فرهنگی و هویتی نداشته باشد، نهتنها ماندگار نخواهد بود، بلکه ممکن است از مسیر اصلی خود فاصله بگیرد و نتواند در خدمت پیشرفت و حل مسائل جامعه قرار گیرد.
بر همین اساس، معاونت فرهنگی جهاددانشگاهی، تحقق این شعار را بخشی از مأموریت ذاتی خود میداند. رسالت ما، صرفاً اجرای برنامههای فرهنگی نیست؛ بلکه کمک به تربیت نسلی از دانشجویان و نخبگان است که علاوه بر برخورداری از دانش تخصصی، دارای هویت، روحیه امید، خودباوری، مسئولیتپذیری اجتماعی و توان حل مسئله باشند. معتقدیم مقاومت، پیش از آنکه یک مفهوم سیاسی یا امنیتی باشد، یک فرهنگ است؛ فرهنگی که بر استقلال فکری، اعتماد به ظرفیتهای داخلی، امید به آینده و تلاش مستمر برای پیشرفت کشور استوار است.
در همین چارچوب، یکی از مهمترین رویکردهای ما «تبیین جهاد علمی» است. مقصود از این مفهوم، صرفاً برگزاری نشستها یا همایشهای علمی نیست، بلکه ایجاد فضایی برای گفتوگو، تضارب آرا، نظریهپردازی و پرسشگری در محیط دانشگاه است؛ فضایی که دانشجو تنها مصرفکننده دانش نباشد، بلکه نسبت علم با نیازهای جامعه، تحولات جهانی و آینده کشور را نیز درک کند و برای حل مسائل واقعی، ایده و راهکار ارائه دهد.
در کنار این رویکرد، شبکهسازی نخبگان فرهنگی و دانشجویی را یکی از مهمترین سرمایههای جهاددانشگاهی میدانیم. تجربه نشان داده است که بسیاری از ایدههای اثرگذار، حاصل تعامل و همافزایی میان دانشجویان، استادان، پژوهشگران و فعالان فرهنگی است. از اینرو، تلاش داریم با تقویت هستههای دانشجویی، حلقههای اندیشهورز و شبکههای تخصصی، زمینه مشارکت مؤثر نسل جوان و دانشجویان را در فرآیند تولید فکر، فرهنگ و راهحل فراهم کنیم.
راهبرد دیگر ما، تولید محتوای فاخر، معتبر و مسئلهمحور در حوزه فرهنگ، علوم انسانی و رسانه است. امروز بخش مهمی از رقابتها در عرصه افکار عمومی و جنگ روایتها شکل میگیرد. از اینرو، لازم است علاوه بر تولید دانش، در حوزه روایتسازی، تبیین و اقناع افکار عمومی نیز حضوری فعال و اثرگذار داشته باشیم. استفاده از ظرفیت رسانههای جهاددانشگاهی، بهویژه ایسنا و ایکنا، در کنار بهرهگیری از ابزارهای نوین ارتباطی و فناوریهای جدید، میتواند نقش مهمی در ترویج گفتمان علمی و فرهنگی انقلاب اسلامی ایفا کند.
در جهاددانشگاهی قم تلاش کردهایم برنامههای فرهنگی را از رویکردهای صرفاً مناسبتمحور به سمت برنامههای مسئلهمحور، نیازمحور و مشارکتمحور سوق دهیم. برای ما، افزایش مشارکت دانشجویان یک هدف جانبی نیست، بلکه شاخص موفقیت برنامههای فرهنگی است. هر اندازه دانشجویان در طراحی، اجرا و ارزیابی برنامهها نقش بیشتری داشته باشند، میزان اثرگذاری و پایداری این فعالیتها نیز افزایش خواهد یافت.
در کنار این موارد، توجه به مطالعات فرهنگی و رصد مستمر نیازها، نگرشها و سبک زندگی دانشجویان را نیز یکی از الزامات سیاستگذاری فرهنگی میدانیم. باور داریم تصمیمگیری فرهنگی زمانی اثربخش خواهد بود که بر پایه شناخت دقیق مخاطب و دادههای معتبر صورت گیرد، نه صرفاً براساس پیشفرضها.
در نهایت تحقق شعار «اقتدار علمی در افق مقاومت» بیش از هر چیز نیازمند شکلگیری یک زیستبوم فرهنگی پویا در دانشگاههاست؛ زیستبومی که در آن علم، فرهنگ، رسانه، نوآوری، مسئولیت اجتماعی و امید به آینده در کنار یکدیگر قرار گیرند. جهاددانشگاهی به پشتوانه تجربه ارزشمند خود و با اتکا به سرمایه انسانی جوان و خلاق، میتواند در شکلدهی به این زیستبوم نقشآفرینی مؤثری داشته باشد و همچنان یکی از پیشرانهای اصلی توسعه فرهنگی و علمی کشور باقی بماند.
ایکنا – با وجود برنامههای گسترده در جهاددانشگاهی، معاونت فرهنگی در مسیر تحقق شعار «اقتدار علمی در افق مقاومت» با چه چالشها و موانعی روبهرو است؟
هر برنامه تحولی، در کنار فرصتهایی که ایجاد میکند، طبیعتاً با چالشهایی هم همراه است. به اعتقاد من، مهمترین نکته این است که این چالشها را بشناسیم و آنها را بخشی از فرآیند یادگیری و تکامل بدانیم، نه مانعی برای حرکت.
یکی از مهمترین چالشهایی که با آن روبهرو هستیم، تغییر سریع نیازها، دغدغهها و الگوهای فکری نسل دانشجو است. نسل امروز، نسلی پویا، مطالبهگر و برخوردار از دسترسی گسترده به منابع اطلاعاتی است. همین موضوع باعث میشود که نسخههای ثابت و برنامههای از پیش طراحیشده، پاسخگوی همه نیازهای فرهنگی نباشد. به همین دلیل، ما ناچاریم سیاستگذاری فرهنگی را همواره بر پایه نیازسنجی مستمر، گفتوگو با دانشجویان و بازنگری مداوم برنامهها پیش ببریم. اگر این پویایی وجود نداشته باشد، فاصله میان برنامههای فرهنگی و واقعیت زندگی دانشجویان به تدریج بیشتر خواهد شد.
چالش دوم، تبدیل ایدههای فرهنگی به جریانهای ماندگار دانشجویی است. اجرای یک برنامه فرهنگی یا برگزاری یک رویداد، نسبتاً امکانپذیر است؛ اما اینکه همان برنامه بتواند به یک جریان فکری، یک شبکه فعال یا یک حرکت خودجوش در دانشگاه تبدیل شود، نیازمند زمان، استمرار و اعتمادسازی است. به نظر من، یکی از مهمترین وظایف ما این است که از نگاه پروژهای فاصله بگیریم و به سمت جریانسازی فرهنگی حرکت کنیم؛ جریانی که پس از پایان یک برنامه نیز به حیات خود ادامه دهد.
موضوع دیگر، جذب و حفظ نیروهای توانمند و دغدغهمند است. سرمایه اصلی فعالیتهای فرهنگی، نیروی انسانی است. امروز جوانان مستعد، فرصتهای متنوعی پیش روی خود دارند و طبیعی است که حفظ ارتباط با این سرمایه انسانی، نیازمند ایجاد فضای رشد، اعتماد، مسئولیتسپاری و فرصت نقشآفرینی واقعی باشد. هر اندازه بتوانیم میدان بیشتری برای حضور و ابتکار دانشجویان فراهم کنیم، امکان تداوم فعالیتهای فرهنگی نیز بیشتر خواهد شد.
یکی دیگر از چالشهای جدی، رقابت گسترده در عرصه روایت و تولید محتواست. فضای رسانهای امروز به شدت متراکم، متنوع و پرسرعت شده است. نسل جوان هر روز با حجم عظیمی از محتوا، روایت و تحلیل روبهروست. در چنین شرایطی، صرف تولید محتوا کافی نیست؛ محتوا باید دقیق، معتبر، مسئلهمحور، خلاقانه و متناسب با زبان و نیاز مخاطب باشد. به اعتقاد من، اگر نتوانیم روایتهای باورپذیر، امیدآفرین و مبتنی بر واقعیت تولید کنیم، طبیعتاً میدان را به روایتهای رقیب واگذار خواهیم کرد.
از سوی دیگر، تقویت مهارتهای فردی و اجتماعی دانشجویان نیز یکی از چالشهای پیش روی فعالیتهای فرهنگی است. ما بارها دیدهایم که دانشجویان از انگیزه و ایدههای ارزشمند برخوردارند، اما گاهی ضعف در مهارتهایی مانند کار تیمی، گفتوگو، مدیریت تعارض، ارتباط مؤثر یا مدیریت پروژه، مانع از تبدیل این ظرفیتها به اقدام مؤثر میشود. به همین دلیل توسعه این مهارتها باید در کنار برنامههای فرهنگی مورد توجه جدی قرار گیرد؛ زیرا بدون سرمایه انسانی توانمند، هیچ شبکه فرهنگی پایداری شکل نخواهد گرفت.
در نهایت، همافزایی میان نهادهای فرهنگی، دانشگاهی و رسانهای همچنان یکی از ضرورتهای مهم این حوزه است. خوشبختانه ظرفیتهای ارزشمندی در دانشگاهها، جهاددانشگاهی، حوزههای علمیه، رسانهها، دستگاههای اجرایی و مجموعههای مردمی وجود دارد؛ اما هرچه این ظرفیتها منسجمتر و هدفمندتر در کنار یکدیگر قرار گیرند، اثربخشی فعالیتهای فرهنگی نیز افزایش خواهد یافت. امروز بیش از هر زمان دیگری به همافزایی، تقسیم کار و استفاده از ظرفیتهای مشترک نیاز داریم.
در مجموع این چالشها را نشانه دشواری مسیر میدانم، نه نشانه بنبست. اتفاقاً تجربه سالهای گذشته نشان داده است که هر زمان به ظرفیت جوانان اعتماد کردهایم، از مشارکت واقعی آنان بهره گرفتهایم و میان دانشگاه، فرهنگ و رسانه پیوند مؤثرتری برقرار شده، نتایج ماندگارتری نیز بهدست آمده است. به همین دلیل، معتقدم تحقق «اقتدار علمی در افق مقاومت» بیش از هر چیز به یادگیری مستمر، انعطاف در سیاستگذاری، اعتماد به نسل جوان و تقویت سرمایه اجتماعی وابسته است؛ مسیری که اگرچه دشوار است، اما آیندهساز خواهد بود.
انتهای پیام
