زیارت اربعین؛ تحول وجودی در پرتو معرفت و تسلیم آگاهانه

حجت‌الاسلام محمدباقر پورامینی، مدیر گروه کلام اسلامی و الهیات جدید پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در گفت‌وگو با ایکنا، به بیان مهم‌ترین ویژگی‌های یک زائر برای داشتن زیارت مقبول اربعین پرداخت و گفت: زیارت اربعین، در حقیقت یک «بایسته‌ ایمانی» است و نه صرفاً یک مناسک عبادی.

وی تشریح کرد: شرط مقبولیت زیارت اربعین، در کنار شمار گام‌ها و اشک لحظه‌ای، در «تحول وجودی» زائر نهفته است. این تحول، در چند رکن اساسی جلوه‌گر می‌شود: نخست، «معرفت حقیقی امام»؛ یعنی زائر بداند که حسین بن علی (ع) «وارث تمام انبیا»، «حجت خدا بر خلایق» و «میزان حق» در همیشه تاریخ است. این معرفت، او را از نگاه احساسی صرف، به درک عقلانی ولایت می‌رساند.

این محقق و پژوهشگر دینی ادامه داد: رکن دوم داشتن زیارت مقبول، «تسلیم آگاهانه» است؛ جمله‌ «قلبی لقلبکم سلم» یعنی من، با همه‌ هستی‌ام، در برابر نظام ولایت سر تسلیم فرود می‌آورم؛ نه از روی تقلید، بلکه از سر یقین که امر تو، همان حق محض است.

وی افزود: رکن سوم «آمادگی اعلان‌شده» است؛ «نصرتی لکم معدة» یعنی این آمادگی، یک حالت درونی پنهان نیست، بلکه باید در عرصه‌ اجتماعی و سیاسی، خود را به عنوان یاور دائمی امام خویش معرفی و تا لحظه‌ اذن الهی، این آمادگی را حفظ کند.

حجت‌الاسلام پورامینی رکن چهارم زیارت مقبول را، «تبرّی و تولّیِ عقلانی» عنوان کرد و گفت: «تبرّی و تولّیِ عقلانی» مرزبندی قاطع با جبهه‌ باطل، فارغ از هرگونه مصلحت‌اندیشی دنیوی و پیوستن بی‌چون‌وچرا به جبهه‌ حق است؛ همان که در «فمعکم معکم لا مع عدوکم» تجلی یافته است.

وی افزود: رکن پنجم زیارت مقبول اربعین، «درک نجات‌بخشی خون امام» است؛ زائر واقعی، می‌داند که فلسفه‌ این شهادت، رهایی بندگان خدا از «جهالت نظام‌یافته» و «حیرت گمراه‌کننده» است، پس خود را نیز موظف به روشنگری، بصیرت‌افزایی و مبارزه با هرگونه جهل ساختاری می‌بیند.

بانوان زائر اربعین؛ میراث‌داران خطابه‌های زینب کبری(س)

مدیر گروه کلام اسلامی و الهیات جدید پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در پاسخ به این سؤال که با توجه به حضور گسترده بانوان زائر در اربعین، بهترین توصیه ویژه بانوان برای داشتن زیارت مقبول اربعین چیست؟ گفت: بانوان زائر، فقط یک زائر عادی نیستند؛ آنان، راویان زنده‌ مکتب عاشورا و میراث‌داران خطابه‌های آتشین زینب کبری(س) هستند. بنابراین، زیارت مقبول ایشان، در گرو درک رسالت خویش است.

وی تشریح کرد: از یک سو، بانوان باید «رسالت تبیین و روشنگری» را در این سفر جهانی، درونی کنند؛ همان‌گونه که زینب(س) در اوج اسارت، نه تنها از حق دفاع کرد، بلکه تاریخ را بازنویسی و چهره‌ کریه‌ ستمگران را برملا کرد. پس بانوی زائر، با هر گفتار و رفتار خود، به نوعی روایت‌گر حقیقت عاشورا در میان فرهنگ‌ها و زبان‌های مختلف است. این بُعد از حضور اجتماعی زنان را ما در ایام بعد از شهادت رهبر شهید دیدیم و زنان امت مبعوث حضور حماسی‌تر در روند ماه‌های اخیر در صیانت از انقلاب و روشنگری و همچنین دفاع از آرمان انقلاب داشتند که بی‌شک تبلور عینی توان زن ایرانی در پیروی از روح عاشورا و اربعین بود و این بُعد نیز در زیارت اربعین تکرار خواهد شد.

حجت‌الاسلام پورامینی اضافه کرد: از سوی دیگر، «حجاب زینبی» به معنای حفظ عزت انسانی زن مسلمان در هیاهوی این سفر شلوغ و بین‌المللی است. همان‌گونه که زینب(س) در برابر یزید، از هتک حرمت خاندان وحی به خشم آمد، بانوان زائر نیز با پوشش کامل و رفتار متین، خود را به عنوان سفیر کرامت اسلامی معرفی می‌کنند.

«صبر راهبردی زینبی»

وی ادامه داد: مسئله سوم «صبر راهبردی زینبی» است؛ این سفر، با همه‌ خستگی‌ها، فرصتی است برای تمرین «استقامت عاقلانه»؛ بدان معنا که بانوان، احساسات پرشور خود را در خدمت حفظ آرامش جمعی، دلجویی از کودکان و ارتقای فضای معنوی کاروان به کار گیرند؛ چراکه حضرت زینب(س) در میان آن همه مصیبت، مرکز ثبات و امید کاروان اسرا بود.

آنچه باید به کودکان آموخت

این پژوهشگر دینی در بخش پایانی سخنان خود به تشریح جایگاه کودکان در زیارت اربعین پرداخت و در تبیین این مسئله که اربعین و هدف این زیارت را چگونه برای کودکان تبیین کنیم، گفت: کودکان، قلب تپنده‌ کاروان اربعین هستند و برای آنان، این سفر باید به «زبان قصه، عاطفه و مشارکت عملی» ترجمه شود.

وی ادامه داد: اربعین، برای یک کودک، یعنی روزی که به دیدار «پدربزرگ مهربانی» می‌رویم که جان خود را داد تا مردم از ظلم نجات پیدا کنند. او مانند یک قهرمان واقعی، به همراه دوستانش جنگید تا به همه یاد بدهد که در برابر زور و ستم نباید سکوت کرد و باید به ضعیفان کمک کرد.

حجت‌الاسلام پورامینی با اشاره به اینکه روایت کودکانی مثل حضرت رقیه(س) و علی‌اصغر(ع)، برای کودکان قابل درک و لمس است، گفت: می‌توانیم به کودکان بگوییم که کودکان کربلا، با همان سن کوچک، در سخت‌ترین شرایط، صبر کردند و به امامشان عشق ورزیدند. در اربعین به دیدار کسی می‌رویم که این کودکان را دوست داشت و به آنان عشق می‌ورزید.

وی در پایان گفت: اربعین برای یک کودک، یعنی «قولی که به امام می‌دهیم»؛ قول مهربانی، راست‌گویی، دستگیری از فقرا و ایستادگی در برابر هر چه که زشت و نارواست و این بهترین روش برای آن است که کودک، نه فقط یک زائر منفعل، بلکه یک سفیر کوچک مکتب حسینی در نسل آینده باشد.