رسالت جوانان در روایت معنویت و همدلی اربعین

مجتبی نوروزی، استادیار دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم مشهد در یادداشتی که در اختیار ایکنای خراسان‌‌‌رضوی قرار داده است، نوشت: اربعین امسال رنگ و بویی متفاوت دارد و نخستین اربعینی است که عاشقان اباعبدالله الحسین(ع) در فراق امام شهید حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای قدم در این مسیر نورانی می‌گذارند. بی‌تردید جای آن دارد که زائران حسینی، این سفر معنوی را به نیابت از آن عبد صالح خدا، آن مجاهد خستگی‌ناپذیر و آن خادم صدیق مکتب اهل‌بیت(ع) نیز انجام دهند و هر قدم خود را هدیه‌ای به روح بلند او قرار دهند و زیارت، دعا و مناجات خویش را به نیابت از آن شهید بزرگوار تقدیم کنند. این سنت دیرینه شیعه که زیارت به نیابت از مؤمنان، شهیدان و عزیزان انجام می‌شود، امسال می‌تواند جلوه‌ای تازه بیابد و نشانی از وفاداری امت به پیشوای شهید خود و استمرار پیوند با آرمان‌های حسینی باشد.

 

اربعین تنها یک راهپیمایی میلیونی نیست، بلکه تجلی یک حقیقت زنده است؛ حقیقتی که در آن، ایمان، محبت، ایثار و همبستگی انسانی در گستره‌ای کم‌نظیر به نمایش درمی‌آید. هر سال میلیون‌ها انسان از ملیت‌ها، زبان‌ها و فرهنگ‌های گوناگون با یک مقصد مشترک و یک آرمان واحد در مسیر عشق به سیدالشهدا(ع) گام برمی‌دارند و صحنه‌ای را رقم می‌زنند که در جهان امروز، کمتر می‌توان نمونه‌ای برای آن یافت. امروز این رویداد به بزرگ‌ترین جریان روایت‌گری مردمی در فضای مجازی تبدیل شده است. اگر روزگاری تنها خبرنگاران و رسانه‌های رسمی، روایتگر این حماسه بودند، اکنون هر زائر با یک تلفن همراه، می‌تواند پیام‌آور فرهنگ حسینی برای هزاران مخاطب در سراسر جهان باشد. امروز شبکه‌های اجتماعی، اربعین را از یک اجتماع جغرافیایی به یک پدیده جهانی تبدیل کرده‌اند و اکنون هر زائر می تواند راوی این حماسه و سفیر فرهنگ حسینی برای هزاران مخاطب در سراسر جهان باشد.

 

از سوی دیگر فضای مجازی میدان رقابت روایت‌هاست. در کنار میلیون‌ها محتوای ارزشمند، گاهی اخبار ناقص، شایعات یا برداشت‌های نادرست نیز منتشر می‌شود که در چنین شرایطی جوانان زائر می‌توانند با تولید محتوای مستند، اخلاق‌مدار و هنرمندانه، سهمی مؤثر در معرفی چهره واقعی اربعین داشته باشند. در دنیای امروز، روایت‌ها بیش از واقعیت‌ها بر ذهن انسان‌ها اثر می‌گذارند. بسیاری از کسانی‌که هرگز توفیق حضور در اربعین را نداشته‌اند، شناخت خود را از این حرکت عظیم، از طریق تصاویر، فیلم‌ها و نوشته‌هایی به دست می‌آورند که زائران در فضای مجازی منتشر می‌کنند، از این رو، هر تصویر و هر جمله تنها یک پست ساده نیست، بلکه پنجره‌ای است که مخاطب از آن اربعین را می‌بیند و درباره آن قضاوت می‌کند.

 

از همین‌جا مسئولیت جوانان آغاز می‌شود. جوان مؤمن و آگاه، اگر دوربین تلفن همراهش را به دست می‌گیرد، پیش از آنکه به‌دنبال ثبت تصاویر شخصی و جذاب باشد باید در جست‌وجوی حقیقت اربعین باشد؛ حقیقتی که در جلوه‌های باشکوه انسانیت نهفته است. چه زیباست که به‌جای ثبت ده‌ها تصویر تکراری و ظواهر پر زرق و برق از مهمانی و سفره‌های رنگین و ازدحام جمعیت و ...، لحظه‌ای را روایت کنیم که پیرمردی عراقی با دستان پینه‌بسته کفش‌های زائران را جفت می‌کند و این خدمت را افتخار زندگی خود می‌داند و یا مادری که در گرمای سوزان، کودک خردسال خود را در آغوش گرفته و با شوق از زائران پذیرایی می‌کند، یا نوجوانی که ساعت‌ها ویلچر سالمندی را در مسیر هل می‌دهد، بی‌آنکه او را بشناسد یا انتظار تشکری داشته باشد.

 

این‌ها تنها تصاویر زیبا نیستند، بلکه ترجمان عملی فرهنگ عاشورا هستند. اربعین مدرسه‌ای است که درس‌های آن در هیچ کتابی نوشته نشده است؛ درس ایثار، مواسات، کرامت، تواضع، صبر، برادری و محبت و اگر قرار است جوانان در فضای مجازی از اربعین سخن بگویند، باید این ارزش‌ها را روایت کنند، نه صرفاً مسیرها، غذاها و خاطرات شخصی سفر را.

 

 

امروز یکی از خلأهای فضای رسانه‌ای، کم‌رنگ بودن روایت‌های معنوی از اربعین است. بسیاری از محتواها، ظاهر این اجتماع را به نمایش می‌گذارند، اما کمتر به روح آن می‌پردازند، در حالی‌که جذاب‌ترین سوژه‌های اربعین نه در قاب‌های پر زرق‌ و برق، بلکه در لحظه‌های ناب بندگی و اخلاص نهفته است، جوانی که نیمه‌شب بی‌هیاهو مشغول راز و نیاز با معبود خویش است، پزشکی که خدمت به زائران را بر تعطیلات خود ترجیح داده است، خانواده‌ای که تمام دارایی خود را برای برپایی یک موکب کوچک وقف کرده‌اند و یا زائری که بی‌آنکه زبان همراهش را بداند، تنها با لبخند و محبت با او ارتباط برقرار می‌کند.

 

از سوی دیگر اربعین نمایشگاه بزرگ همبستگی اجتماعی است. در این مسیر، تفاوت‌های قومی، نژادی، اقتصادی و حتی زبانی رنگ می‌بازد. ثروتمند و فقیر، استاد دانشگاه و کارگر، پزشک و کشاورز، پیر و جوان، همه در یک مسیر گام برمی‌دارند، از یک سفره غذا می‌خورند و در کنار یکدیگر استراحت می‌کنند و این تجربه، پاسخی عملی به جهانی است که روز به‌ روز از فردگرایی، رقابت‌های فرساینده و شکاف‌های اجتماعی رنج می‌برد.

 

یکی از رسالت‌های مهم جوانان در فضای مجازی همین است که این سرمایه اجتماعی را به تصویر بکشند. جهان امروز بیش از آنکه به تصاویر تکراری از جمعیت نیاز داشته باشد، مشتاق دیدن جلوه‌های همدلی، خدمت و کرامت انسانی است؛ جلوه‌هایی که در اربعین به وفور یافت می‌شود، اما کمتر روایت می‌شود، البته روایت اربعین، پیش از آنکه یک مهارت رسانه‌ای باشد، یک تعهد اخلاقی است. راوی اربعین باید امانت‌دار حقیقت باشد. نباید برای جلب مخاطب به اغراق، احساسات‌گرایی افراطی یا انتشار اخبار تأییدنشده روی آورد، همچنین حفظ حرمت زائران، پرهیز از نمایش لحظات خصوصی عبادت و احترام به کرامت انسان‌ها، بخشی از اخلاق رسانه‌ای است که باید در این مسیر رعایت شود و شاید به همین دلیل بتوان گفت که اربعین بیش از هر زمان دیگری به راویان صادق نیاز دارد؛ جوانانی که دوربین خود را نه برای نمایش خویش، بلکه برای نمایش حقیقت به دست می‌گیرند؛ حقیقتی که نامش حسین(ع) است و پیامش، محبت، آزادگی، خدمت و کرامت انسان. اگر چنین نگاهی بر تولید محتوای اربعین حاکم شود، فضای مجازی دیگر تنها محل انتشار تصاویر سفر نخواهد بود، بلکه امتداد همان جاده نورانی نجف تا کربلا خواهد شد؛ جاده‌ای که هر قدم در آن دعوتی است به ایمان، همدلی و ساختن جهانی انسانی‌تر.

 

سخن پایانی آنکه اربعین، مخاطب خود را تنها در میان فارسی‌زبانان جست‌وجو نمی‌کند، بلکه پیام آن، پیامی جهانی و خطاب به همه آزادگان عالم است، از این‌رو، هر تصویر، هر روایت و هر ویدئوی کوتاه که با زبان‌های بین‌المللی مانند انگلیسی، عربی، اردو و دیگر زبان‌های زنده دنیا منتشر شود، می‌تواند دریچه‌ای برای آشنایی میلیون‌ها انسان با حقیقت نهضت حسینی و فرهنگ اربعین باشد. بهره‌گیری هوشمندانه از ظرفیت شبکه‌های اجتماعی، استفاده از هشتگ‌های مناسب، زیرنویس‌های چندزبانه و روایت‌های کوتاه، صادقانه و اثرگذار، دامنه نفوذ این پیام آسمانی را به‌مراتب گسترده‌تر خواهد کرد. از این‌رو شایسته است مبلغان، فعالان فرهنگی و به‌ویژه جوانان حاضر در این حماسه عظیم، این فرصت بی‌بدیل را مغتنم بشمارند و با تولید محتوایی فاخر، مستند و الهام‌بخش، پیام معنویت، آزادگی، همدلی و کرامت انسانیِ اربعین را به گوش جهانیان برسانند، چراکه امروز هر زائر می‌تواند نه‌تنها یک رهرو، بلکه رسانه‌ای امین برای تبیین پیام جاودانه عاشورا باشد.