وظیفه زائران اربعین به عنوان «کنشگران محیط زیست»
به قلم حجتالاسلام سلمان بهجتی اردکانی، مدیر کارگروه فقه و حقوق محیط زیست در مرکز فقهی ائمه اطهار(ع):
اربعین حسینی در کنار اینکه یک آیین سوگواری است، مانور عظیم قدرت نرم جهان اسلام و خاستگاه تمدنسازی نوین اسلامی است. در این میان، پیادهروی اربعین به عنوان بزرگترین اجتماع مسالمتآمیز بشری، بستر بینظیری برای تمرین و تجلی آرمانهای جامعه مهدوی است. یکی از مهمترین ابعاد این تمدنسازی که کمتر به آن توجه شده، نگاه مترقی دین مبین اسلام به «محیط زیست» و پاکیزگی است.
عاشقان اباعبدالله الحسین علیه السلام در سفر اربعین نه تنها زائران حرم عشق، بلکه «سفیران سبزِ» عصر ظهورند که با پاسداری از طبیعت و پاکی و زیبایی آن، گامی عملی در جهت تجلی زمین موعود برمیدارند.
در روایات ظهور آمده که در زمان حکومت حضرت مهدی عجل الله فرجه الشریف، زمین سرسبز است. امیرالمؤمنین علی علیه السلام در توصیف گستره آبادانی در زمان ظهور میفرماید: «هنگامی که قائم ما قیام کند، آسمان بارانش را فرو میریزد و زمین گیاهانش را میرویاند ... تا آنجا که یک زن میتواند با امنیت و آرامش کامل از عراق به سمت شام پیادهروی کند در حالیکه هر کجا قدم میگذارد، سبزه و گیاه است». (علامه مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج ۵۲، ص ۳۱۶: «وَ لَوْ قَدْ قَامَ قَائِمُنَا لَأَنْزَلَتِ السَّمَاءُ قَطْرَهَا وَ لَأَخْرَجَتِ الْأَرْضُ نَبَاتَهَا وَ لَذَهَبَتِ الشَّحْنَاءُ مِنْ قُلُوبِ الْعِبَادِ وَ اصْطَلَحَتِ السِّبَاعُ وَ الْبَهَائِمُ حَتَّى تَمْشِي الْمَرْأَةُ بَيْنَ الْعِرَاقِ إِلَى الشَّامِ لَا تَضَعُ قَدَمَيْهَا إِلَّا عَلَى النَّبَاتِ وَ عَلَى رَأْسِهَا زَبِيلُهَا لَا يُهَيِّجُهَا سَبُعٌ وَ لَا تَخَافُه»
این نوع روایات به ما میفهمانند که شرایط در زمان ظهور با راهبری امام معصوم و همکاری عمومی به گونهای میشود که زمین، برکات و اندوختهها و قابلیتهای خود را آشکار میکند. بیشک این شرایط به یکباره و بدون مقدمه ایجاد نمیشود و نیاز به زمینهچینی دارد. در زمان غیبت، مسئولان مواکب با رعایت پاکیزگی، جلوگیری از هرگونه آلودگی و ایجاد فضای سبز مفید، در حال زمینهچینی برای ظهور هستند. چه مناسب است که اگر بتوانند، مشارکت عمومی را در تقویت فضای سبز به کار گیرند و برای ایجاد فضایی خرّم و نزدیک به فضای ظهور تلاش کنند. چه خوب است که این فعالیتها را با این نیّت عالی انجام دهیم که محیط زیستی سبزتر و پاکتر را به امام زمان علیه السلام تقدیم کنیم.
راهپیمایی اربعین؛ معماری پیادهروی امن در عصر ظهور
تعبیر «قدم نهادن بر مسیر سبز از عراق تا شام» که در حدیث فوق و در وصف زمان ظهور آمده، گویی پیوندی مستقیم با پیادهروی زائران در مسیر پیادهروی اربعین دارد. این یعنی خدمتگزاران اربعین در زمینه سازی برای ظهور باید مسیری را آماده کنند که زائر بتواند در فضایی سبز، پاکیزه، زیبا و همراه با امنیت و آرامش حرکت کند. روشن است که تنها با مشارکت عموم عزاداران، زائران و شرکت کنندگان در چنین اجتماع بین المللی است که هیچ مسیر و محلی آلوده به پسماند، پساب و زباله نخواهد بود.
چشمانداز سبز مهدوی در اربعین
در اربعین، جلوهای از حکومت مهدوی را تمرین و تماشا میکنیم. اگر در عصر ظهور، زائر امام در سراسرِ زمین جز بر زمین سبز و پاک گام نمیگذارد، خادمانِ موکب در اربعین وظیفه خود میدانند با تفکیکِ زباله، حذفِ پلاستیک تا حد امکان و حفاظت از محیط، جلوهای از «زمینِ عصر ظهور» را به نمایش بگذارند. بر این اساس از یادمان نمیرود که ارتقای تدریجی و پیوسته سیما و چهره محیط زیست، یک برنامه درازمدت برای هر شیعه منتظر است. از این رو، سال به سال در صدد ارتقای آبادانی، پاکی و زیباییِ طبیعی مسیرهای پیادهروی برمیآییم.
اربعین؛ مانور بینالمللی زیست پاک
اگر بگوییم هر زائر و عزادار در مسیر پیادهروی اربعین باید یک «کنشگر محیطزیست» یا یک «سفیر سبز» باشد، این تنها یک شعار نیست؛ وظیفه تاریخی و اخلاقی مسلمانان است؛ زیرا پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در کلامی ماندگار، اساس این دین را بر پاکیزگی بنا نهادهاند: «خداوند متعال پاک است و پاکیزگی را دوست دارد؛ نظیف است و نظافت را دوست دارد؛ کریم است و کرامت را دوست دارد؛ سخاوتمند است و سخاوت را دوست دارد؛ پس محل سکونت و اطراف خود را نظیف نگه دارید و همانند یهودیان کثیف نباشید.» (پاینده، ابوالقاسم، نهج الفصاحة، ص 296، حدیث 703: «إنّ اللَّه تعالى طيّب يحبّ الطّيب نظيف يحبّ النّظافة، كريم يحبّ الكرم، جواد يحبّ الجود فنظّفوا أفنيتكم و لا تشبّهوا باليهود.») اجتماعات و راهپیماییهای اربعین، ویترین نمایش چنین خدا و دین و آیینی است؛ پس شایسته است که پاکیزهترین تجمع و گردهمایی جهان باشد.
عملگرایی مؤمن در زیست پاک
در روایتی از امام جعفر صادق علیه السلام آمده است: «مؤمن، نیکوکار است و معدنِ خیر و نیکی است» ( کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۲، ص ۲۴۱: «المُؤمِنُ حَسَنُ العَمَلِ، مَعدِنُ الخَیرِ...») لازمه «معدن خیر» بودن، این است که هر جا مؤمن حضور دارد، آثار خیر و آبادی از او بر جای میماند. وقتی جمعیت عظیم عزاداران در پیادهروی اربعین حرکت میکنند، اگر هر یک از آنها تنها «یک پسماند» را از مسیر بردارد، زمینه خوبی برای نظم و پاکی در مسیر ایجاد میشود؛ این، نه تنها نیکوکاری است، بلکه عین ترویج و پیادهسازی عملی تعالیم الهی است. بزرگان شیعه، دعوت با عمل و تبلیغ رفتاری را مؤثرترین روشِ ترویج دین میدانند.
اساسا رفتار ما در کنار سخن و ادعا و رسانههای تبلیغی ما، بهترین ابزار فرهنگسازی در عرصه جهانی است؛ همان طور که امام جعفر صادق علیه السلام تأکید دارد که رفتار شیعیان، حرفهایشان را تأیید کند؛ آنجا که میفرماید: «مردم را با غیر زبان به حق دعوت کنید؛ اما نه با زبان خودتان؛ بلکه با رفتارتان تا آنها در شما پشتکار، راستگویی و پارسایی را ببینند». (طبرسی، علی بن حسن، مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار، ص 46: كُونُوا دُعَاةَ النَّاسِ بِغَيْرِ أَلْسِنَتِكُمْ لِيَرَوْا مِنْكُمُ الِاجْتِهَادَ وَ الصِّدْقَ وَ الْوَرَعَ). نظم، پشتکار، صداقت، مهربانی، سخاوت، محبت در کنار حفظ محیط زیست، بازتابی جهانی دارد و توجهات را از سراسر جهان به اربعین و درونمایههای غنی حسینی و مهدوی آن جلب میکند.
انعکاس جهانی قدرت نرم زیست حسینی
وقتی عمل صالح حتی در حد پاکسازی یک مسیر و خودداری از انواع آلایندگی به یک «هنجار جمعی» در اربعین تبدیل شود، آن اجتماع دیگر یک گردهمایی ساده نیست؛ بلکه یک «جامعهسازیِ مهدوی» است. وقتی دنیا میبیند میلیونها انسان بدون اجبار دولتی، خودجوش محیط را پاک نگه میدارند، قدرت نرم فرهنگ حسینی را لمس میکند و به سوی آن جذب میشود. اسلام، دین برتر است و باید برتریاش را در آثار و نتایج اعمال پیروانش در عرصههای نظم، علم، بهداشت و اخلاق نشان دهد. در مقابل، بیتفاوتی نسبت به این امور، ناخودآگاه چهرهای مخدوش از آیین اسلام به جهان مخابره میکند؛ در حالی که مشکل از عدم پیوند تعالیم دین با سبک زندگی است نه از خود دین. قطعا سلوک مناسب و رفتار مسئولانه عزاداران اربعین نسبت به محیط زیست، به گونهای است که نگاهها را از سراسر جهان به درونمایههای حکیمانه و کریمانهی حسینی و مهدوی جذب میکند.
انتهای پیام
