جهاد دانشگاهی، زیست‌بوم نوآوری با هویت انقلابی

سالروز جهاددانشگاهی به‌عنوان یکی از نخستین رویش‌های انقلاب اسلامی در عرصه علمی و فرهنگی، طی بیش از چهار دهه فعالیت خود تلاش کرده است میان ظرفیت‌های دانشگاهی و نیاز‌های واقعی جامعه پیوند برقرار کند. این نهاد با فعالیت در حوزه‌های علمی، پژوهشی، فناوری، فرهنگی و آموزشی، دستاورد‌های متعددی را به ثبت رسانده و همواره بر استفاده از توان جوانان و نخبگان داخلی تأکید داشته است.

در آستانه ۱۶ مرداد، سالروز تأسیس جهاددانشگاهی، بررسی نقش این نهاد در تقویت روحیه خودباوری، تحقق شعار سال، توسعه علمی کشور و جایگاه آن در نظام حکمرانی اهمیت ویژه‌ای دارد.

خبرنگار ایکنا به مناسبت چهل‌وششمین سالروز تشکیل جهاددانشگاهی به گفت‌و‌گو با حجت‌الاسلام والمسلمین مجتبی فرهنگیان، مدیر کل توسعه همکاری‌های علمی مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه پرداخت که مشروح این گفت‌و‌گو را در ادامه می‌خوانیم:

ایکنا - مهمترین نقاط قوت جهاد دانشگاهی در مسیر خدمت به ایران چیست؟ 

جهاد دانشگاهی به عنوان یکی از نهاد‌های نوپا و پیشرو در عرصه مرجعیت علمی و اثرگذاری اجتماعی، الگویی ممتاز از خدمت‌رسانی متعهدانه و انقلابی را به‌نمایش گذاشته است.

آنچه این نهاد را در میان نهاد‌های علمی و اجرایی کشور متمایز می‌سازد، تداوم روحیه انقلابی و پایبندی به رسالتی فراتر از کارویژه‌های متعارف است؛ ویژگی‌ای که انقلاب اسلامی را از دیگر انقلاب‌های بزرگ جهان جدا می‌کند.

تجربه نشان داده بسیاری از انقلاب‌ها با گذشت زمان یا به انحراف کشیده شده‌اند یا در تضاد با آرمان‌های اولیه خود قرار گرفته‌اند؛ اما انقلاب اسلامی با تکیه بر نهادسازی مبتنی بر فرهنگ بومی، منابع انسانی متعهد و رسالت‌های اجتماعی معطوف به محرومان، توانسته است ماهیت انقلابی خود را پس از دهه‌ها حفظ کند.

نمونه‌های عینی این دستاورد را هم در عرصه دفاعی و هم در فضای علمی می‌توان مشاهده کرد که جهاد دانشگاهی، یکی از بارزترین مصادیق آن است.

ایکنا - جهاد دانشگاهی با بهره‌مندی از نیرو‌های انقلابی چه نقشی ایفا می‌کند؟

جهاد دانشگاهی، با بهره‌مندی از نیرو‌های جوان و انقلابی، ضمن حرکت بر لبه‌های دانش، مانیفست مأموریتی خود را بر خدمت به مردم و طبقات محروم استوار ساخته است. این نهاد، برخلاف بسیاری از نهاد‌های آکادمیک مرسوم، بر سه‌ضلعی راهبردی نیروی انسانی متعهد و متخصص، نوآوری و خودکفایی علمی و جامعه‌گرایی مسئله‌محور استوار است که آن را در جایگاهی منحصر‌به‌فرد قرار داده است.

نخست تلفیق علم و دین، تخصص و تعهد؛ در نظام‌های علمی غربی، نزاع علم و دین امری مفروض تلقی می‌شود؛ اما جهاد دانشگاهی با به‌کارگیری نیرو‌های متخصص و متعهد، امکان عینی هم‌پوشانی علم و دین را به‌نمایش گذاشت. این نهاد نشان داد که می‌توان میان معرفت دینی و دانش روز، پیوندی استوار برقرار کرد و الگویی بومی و کارآمد برای جامعه علمی ایران و جهان اسلام ارائه داد.

دوم نوآوری و خودکفایی علمی است. جهاد دانشگاهی، در راستای منویات مقام معظم رهبری مبنی بر توسعه دانش در لبه‌های علم و پر کردن فاصله علمی با جهان غرب، گام‌های عملی و پراگماتیکی برداشته است. دستاورد‌های چشم‌گیر آن در حوزه‌های فناوری‌های راهبردی، از جمله سلامت و پزشکی، گواهی بر این مدعاست؛ به‌گونه‌ای که در عرصه‌هایی همچون درمان سرطان، جهش‌های علمی امیدوارکننده‌ای به‌ثبت رسیده که نویدبخش تحقق قله‌های مورد اشاره امام شهید (ره) است.

سوم جامعه‌گرایی و مسئله‌محوری است. یکی از وجوه تمایز جهاد دانشگاهی، پیوند وثیق آن با جامعه و مسئله‌محوری جدی است. این نهاد، به جای گرفتارشدن در ساختار‌های فرسایشی بوروکراتیک جهان سوم، همواره بر اساس نیاز‌های واقعی جامعه، اولویت‌های علمی و اجرایی خود را تنظیم کرده و از این رهگذر، همواره پیشرو و پویا باقی مانده است.

ایکنا - جهاد دانشگاهی در حوزه‌های دانش‌بنیان چه نقشی ایفا کرده است؟

جهاد دانشگاهی در حوزه‌های دانش‌بنیان و فناوری‌های آینده‌ساز، از جمله هوش مصنوعی، به عنوان یکی از پیشگامان نظام علمی کشور شناخته می‌شود و با شکل‌دهی به زیست‌بوم این فناوری‌ها، می‌تواند به تقویت حکمرانی خوب، ارتقای بهره‌وری و کاهش شکاف‌های اجتماعی کمک کند. همچنین در عرصه علوم انسانی و اسلامی، با رویکردی حکمرانانه و طرح‌هایی نظیر سلامت اداری و سامانه جامع شفافیت، سهمی مؤثر در بهینه‌سازی نظامات علمی و اداری کشور ایفا کرده است.

از منظر الگوسازی مدیریتی، جهاد دانشگاهی توانسته است پارادایمی هدفمند از مدیریت جهادی را به‌عنوان یک الگوی عینی و عملیاتی ارائه دهد که در دل مأموریت‌های انقلاب اسلامی قابل فهم و اجراست. این الگو، با تأکید بر ایثار، تعهد و تخصص، می‌تواند برای سایر کشور‌های در حال توسعه نیز راهگشا باشد.

بی‌شک، موفقیت‌های جهاد دانشگاهی، نافی ضرورت آسیب‌شناسی و ارزیابی درونی مستمر در حوزه‌های راهبردی، منابع انسانی و پارادایم‌های علمی نیست؛ اما در سالگرد این نهاد مقدس، برجسته‌سازی نقاط قوت و مزیت‌های نسبی آن، گامی ضروری در مسیر تعالی و توسعه همه‌جانبه است. امید است با نگاه نقادانه و سازنده، بتوانیم در آینده بر پل‌های توسعه و پیشرفت این نهاد انقلابی بیفزاییم و روحیه جهاد علمی را در میان نسل‌های آینده نیز تداوم بخشیم.