شعر ایرانی در بزنگاه‌های بحران، روایتگر مقاومت و همبستگی است

به گزارش خبرنگار ایکنا از اصفهان، محمدتقی آزاد ارمکی استادتمام دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران در چهارمین شب شعر «هم‌نوا با اربعین؛ کنگره ملی شعر محتشم سرآمد عاشوراسرایان» که شامگاه جمعه، ۱۶ مردادماه با حضور جمعی از ادیبان و شاعران کشور و با همکاری خانه سنتی کوهدشت ارمک در این دهستان برگزار شد، با طرح این پرسش که آیا شعر اندیشه دارد و شاعر اندیشه‌ورز است، اظهار کرد: آیا شاعر در فرآیند سرودن شعر، تفکر را صورت‌بندی می‌کند یا شعر صرفاً تکرار مجموعه‌ای از دغدغه‌ها و گفته‌های پیشینیان است؟ این پرسش مهمی است که فیلسوفان بزرگ جهان معاصر نیز درباره آن تأمل کرده‌اند.

وی افزود: شعر و شاعری براساس یک سازه مفهومی و اندیشه، این ساحت را صورت‌بندی و در بسیاری از موارد در کنار فلسفه زیست می‌کند. شاعر نیز در بسیاری از مواقع شأنی فیلسوفانه دارد. به تعبیر دیگر، آنجا که شعر تمام می‌شود، فلسفه آغاز می‌شود و آنجا که فیلسوف به پایان می‌رسد، شاعر با صدای بلند کار خود را شروع می‌کند.

عضو هیئت علمی دانشگاه تهران تصریح کرد: میان شعر و فلسفه و همچنین شعر و تاریخ و فرهنگ و دین، درهم‌تنیدگی بنیادینی وجود دارد. اگر به محتشم کاشانی و دیگر شاعران بزرگ ایرانی همچون حافظ، سعدی، سنایی، رودکی و فردوسی نگاه کنیم، درمی‌یابیم که آنان پیش و بیش از آنکه صرفاً شعر بگویند، اندیشه‌ورزی کرده و به صورت‌بندی اندیشه پرداخته‌اند.

شعر؛ روایتگر خرد، عشق و ساختن جهان

وی با بیان اینکه یکی از کانونی‌ترین عناصر شعر و شاعری، عشق است، گفت: شاعران چه در حوزه دین و چه در حوزه زیست اجتماعی، روایتگر عشق‌اند و از محبت، زندگی، جدایی، عمل‌کردن، ساختن و در نهایت تاریخ، تمدن و فرهنگ سخن گفته‌اند.

آزاد ارمکی ادامه داد: این دیدگاه که ایرانیان ملتی صرفاً احساسی هستند و خرد و اندیشه ندارند، فرضی غلط است. اگر به ندای شعرای خود به‌دقت گوش کنیم، می‌بینیم که آنان از نوعی خرد خاص سخن می‌گویند؛ خردی که در آن معنا، فرهنگ، عشق، وفاداری و سازگاری وجود دارد و در نهایت به برپاشدن و ساختن جهان منجر می‌شود.

وی با اشاره به کتاب تازه منتشرشده خود درباره ساختن جهان بیان کرد: ایرانیان هر جای جهان که وارد می‌شوند، ساختن را پیشه می‌کنند و دغدغه ساختن و برپاکردن کشور و جامعه را دارند. شاعران، شاهراه‌های اصلی این خرد ایرانی و روایتگران و صورت‌بندگان آن هستند و فیلسوفان نیز در این مسیر به کمک آمده‌اند.

شاعران؛ پیشگامان همبستگی در شرایط بحران

این جامعه‌شناس و نویسنده در پاسخ به پرسشی درباره نقش فرهنگ، هنر، ادبیات و شعر در حفظ پیوندهای اجتماعی ایرانیان در شرایط بحران و جنگ گفت: کسانی که در حوزه اندیشه در ایران فعالیت داشته‌اند، در دو موقعیت طبیعی و بحرانی ظهور کرده‌اند؛ اما در موقعیت‌های بحران، شعرا و نجواگران فرهنگ و تاریخ به میدان آمده‌اند و عناصر پیونددهنده جامعه را موضوعیت بخشیده‌اند.

وی افزود: همین خرد، پیونددهنده ایرانی در بحران‌هاست. اگر زندگی فارابی را با سعدی مقایسه کنیم، می‌بینیم که در شرایط طبیعی، فیلسوفانی همچون فارابی و ابن‌سینا ظهور می‌کنند، اما در نقطه بحران، شاعر به میدان می‌آید و از تنگناها و گرفتاری‌های نظام فرهنگی سخن می‌گوید و مردم را به مقاومت، زیستن و عمل‌کردن دعوت می‌کند.

آزاد ارمکی با اشاره به تجربه جنگ ۱۲ روزه اظهار کرد: در این دوره، شاعران، نویسندگان، هنرمندان و اهل سخن بیش از فیلسوفان صدای همبستگی و همگرایی سر دادند، زیرا در چنین شرایطی جای شاعر است؛ جایی که دغدغه فرهنگ و عناصر پیوندزننده و پیوست‌دهنده جامعه وجود دارد. شاعران و اهالی فرهنگ، ماندن، مقاومت، ماندگاری و همبستگی را ممکن می‌کنند تا بعدها فیلسوفان و مورخان بتوانند این تجربه را معنا و منطق آن را تبیین کنند.

یادآور می‌شود، این مراسم با شعرخوانی شاعران برگزیده، تجلیل از آنان، تجلیل از سه پیرغلام حسینی و جمعی از خبرنگاران همراه بود. همچنین، از کتاب «محتشم، سرآمد عاشوراسرایان» به قلم عباس اخوان ارمکی در ۱۴۰ صفحه و پنج فصل، چاپ انتشارات ادبستان رونمایی شد.