بازتعریف جایگاه پایتخت نهجالبلاغه بهعنوان منشور جامع حکمرانی و تمدنساز
نشست شورای راهبری معرفی و انتخاب پایتخت نهجالبلاغه با بررسی دستاوردهای دوره نخست در کاشان و تبیین شاخصهای انتخاب پایتخت جدید، در مرکز عالی قرآن و عترت برگزار شد. در این نشست مسئولان بر نیاز مبرم جامعه و ساختار حکمرانی به مفاهیم نهجالبلاغه تأکید کردند.
به گزارش ایکنا، جلسه شورای راهبری معرفی و انتخاب پایتخت نهجالبلاغه، صبح امروز ۱۸ مردادماه در مرکز عالی قرآن و عترت با حضور حجتالاسلام والمسلمین حمیدرضا ارباب سلیمانی رئیس مرکز عالی قرآن و عترت، میثم نمکی رئیس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی کاشان، حجتالاسلام والمسلمین سیدحسن طیب حسینی و جمعی از مدیران و کارشناسان این حوزه برگزار شد.
از احیای سنتهای علوی تا نمادهای شهری؛ نقشه راه کاشان برای تداوم پایتختی نهجالبلاغه
در این نشست، میثم نمکی رئیس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی کاشان، با اشاره به شکلگیری و تداوم این جریان فرهنگی، از جناب آقای خدمتکار بهعنوان پیشران، مبدع و مبتکر این حرکت تقدیر و همچنین از حجتالاسلام ارباب سلیمانی و جناب آقای مجیدی به دلیل نقشآفرینی مؤثر در تثبیت و استمرار این اقدام ارزشمند قدردانی کرد.
وی با اشاره به پیشینه تاریخی کاشان در حوزه نهجالبلاغه گفت: کاشان به واسطه سابقه علمی و فرهنگی خود و تلاشهای علمای بزرگی از قرون پنجم و ششم هجری، از جمله سیدرضا راوندی و قطب راوندی در شرح و تبیین نهجالبلاغه، از جایگاه ممتازی در این عرصه برخوردار است. این پیشینه در قرون بعد نیز استمرار یافته و در دوران معاصر نیز با فعالیت مؤسسات تخصصی، به ویژه در تربیت حافظان نهجالبلاغه، جلوهای برجسته پیدا کرده است.
نمکی افزود: یکی از شاخصههای مهم کاشان، تربیت بیش از ۷۰ تا ۸۰ حافظ کل نهجالبلاغه در یک مؤسسه تخصصی است که این ظرفیت، در سطح کشور کمنظیر و ممتاز به شمار میرود. همچنین در سالهای اخیر، بیش از سه ترجمه منظوم نهجالبلاغه توسط شاعران کاشانی عرضه شده که این نیز اتفاقی متمایز در کشور است.
رئیس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی کاشان با اشاره به روند تدوین آییننامه انتخاب پایتخت نهجالبلاغه بیان کرد: پس از برگزاری نشستهای متعدد کارشناسی در معاونت مربوطه، نخستین آییننامه این طرح با وجود دیدگاههای مختلف و چالشهای اولیه تدوین شد. در این آییننامه، اهداف، سیاستها، راهبردها، اقدامات کلان و نیز ارکان اجرایی طرح تعریف شد.
وی ادامه داد: در ساختار پیشبینیشده، ستاد راهبری در سطح وزارتخانه و معاونت، شورای علمی برای پشتیبانی علمی و کارشناسی، دبیرخانه دائمی برای تدوین شیوهنامهها و شاخصها، شورای هماهنگی استان با ریاست نماینده ولیفقیه و امام جمعه مرکز استان و استاندار و نیز ستاد اجرایی شهرستان منتخب طراحی و برای هر یک وظایف مشخصی تعیین شد.
نمکی افزود: در نخستین دوره، کاشان بهعنوان شهرستان منتخب پایتخت نهجالبلاغه معرفی شد و در ادامه، با پیگیریهای انجامشده و همکاری معاونت قرآن و عترت، تفاهمنامهای میان این معاونت و استانداری اصفهان منعقد شد که براساس آن، ۵۰۰ میلیون تومان از سوی معاونت و ۵۰۰ میلیون تومان نیز از سوی استانداری اصفهان برای اجرای برنامهها پیشبینی شد.
وی با اشاره به اقدامات انجامشده پس از ابلاغ رسمی این انتخاب گفت: پس از مراسم رسمی معرفی کاشان بهعنوان پایتخت نهجالبلاغه با حضور وزیر وقت فرهنگ و ارشاد اسلامی، برنامهریزی برای اجرای ۸۰ برنامه در سطح ملی، استانی و منطقهای آغاز شد. با وجود محدودیتهای مالی و شرایط اولین سال، در نهایت ۲۵ برنامه اجرایی در سطح معاونت به تصویب رسید و تفاهمنامههایی نیز با مجریان برنامهها که عمدتاً مؤسسات قرآنی بودند، منعقد شد.
وی افزود: از جمله اقدامات مهم انجامشده میتوان به راهاندازی صفحه اختصاصی در خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) برای پوشش اخبار و رویدادهای مرتبط، طراحی نشان پایتختی نهجالبلاغه، برگزاری سلسله سخنرانیهای تخصصی نهجالبلاغه در رادیو کاشان با سخنرانی مرحوم آیتالله سلیمانی، پیگیری خواهرخواندگی کاشان با نهجالبلاغه، ایجاد کتابخانه تخصصی امام علی(ع) و راهاندازی خانههای نهجالبلاغه اشاره کرد.
نمکی تصریح کرد: با همکاری مؤسسه امیرالمؤمنین(ع) کاشان، تاکنون بیش از ۵۰ خانه نهجالبلاغه در کشور راهاندازی شده که دستاوردی قابل توجه است. همچنین رونمایی از کتابهای مختلف با موضوع نهجالبلاغه، برگزاری مسابقات فرهنگی در حوزه شهرداری و نهاد کتابخانهها، نصب بنرها و استندهای شهری با محوریت شارحان و مفسران نهجالبلاغه، و تولید مستندهایی درباره مفاخر این حوزه از دیگر اقدامات انجامشده است.
وی با اشاره به فعالیتهای آموزشی و هنری در این حوزه اظهار کرد: پویشهای خودجوش در مدارس و کانونهای فرهنگی هنری مساجد، اجرای طرح «یکشنبههای نهجالبلاغه» با همکاری آموزشوپرورش و مشارکت بیش از ۱۱۰ رابط نهجالبلاغه در مدارس، از جمله برنامههای موفق در این زمینه بوده است. همچنین رویداد هنری «بچههای غدیر» با موضوع حضرت علی(ع)، غدیرخم و نهجالبلاغه در حوزه هنرهای تجسمی برگزار شد که به خلق آثار هنری برگرفته از حکمتهای نهجالبلاغه انجامید.
رئیس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی کاشان همچنین از تعریف چند کارگروه تخصصی شامل کارگروههای تبلیغ و ترویج، فرهنگی و پژوهشی، آموزشی، رسانه و محتوایی - علمی خبر داد و گفت: این کارگروهها با هدف ساختارسازی برای استمرار برنامهها و الگوسازی برای سایر شهرهای متقاضی پایتختی نهجالبلاغه شکل گرفتند.
وی در ادامه به برخی برنامههای شاخص دیگر اشاره کرد و افزود: برگزاری جشنواره پایاننامههای دانشجویی با همکاری دانشگاه کاشان، انتشار الکترونیکی گلستان نهجالبلاغه، برگزاری کنگره بینالمللی نهجالبلاغه در اصفهان، تکریم فعالان و پیشکسوتان این عرصه در استان اصفهان و نیز فراخوان شعر نهجالبلاغه با موضوعاتی همچون سبک زندگی، جایگاه نهجالبلاغه و حکومت اسلامی، از جمله اقدامات اثرگذار این دوره بوده است.
نمکی با اشاره به موانع پیشروی اجرای کامل طرح گفت: بروز وقفههایی ناشی از شیوع کرونا، تغییرات مدیریتی در وزارتخانه و استان و نیز عملیاتی نشدن تعهدات مالی استانداری اصفهان از دلایل اصلی ناتمام ماندن بخشی از برنامهها بود.
وی افزود: در ماههای گذشته، با اختصاص اعتبار جدید از سوی مرکز عالی قرآن و عترت، ۱۵ برنامه برای تکمیل طرحهای نیمهتمام با همکاری ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی اصفهان و اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی کاشان طراحی و اجرا شد.
وی ادامه داد: از جمله این برنامهها میتوان به استمرار طرح «یکشنبههای علوی» با محوریت حکمتهای نهجالبلاغه، راهاندازی ۲۰ خانه نهجالبلاغه جدید، تولید و آمادهسازی تئاتر فاخر برگرفته از نهجالبلاغه، تکمیل جشنواره دانشجویی، نصب المان و نماد شهری نهجالبلاغه در ورودی کاشان، نامگذاری یک بوستان و رونمایی از تندیس کتاب نهجالبلاغه اشاره کرد.
نمکی همچنین از ساخت مستند سیدگلزار، تجلیل از حافظان نهجالبلاغه کاشان و کشور، برگزاری مسابقه «میراث پدری»، پیگیری بزرگداشت نهجالبلاغه با همکاری انجمن مفاخر و نیز مشارکت در بخش نهجالبلاغه جشنواره آیات خبر داد.
وی در پایان تأکید کرد: مستندسازی جامع طرحها و برنامههای اجراشده در حوزه پایتخت نهجالبلاغه، پس از تکمیل نهایی، در قالب کتاب منتشر و در اختیار علاقهمندان و مسئولان قرار خواهد گرفت.
نهجالبلاغه؛ راهکار برونرفت از بحران انسان امروز و سند حکمرانی نظام
حجتالاسلام والمسلمین حمیدرضا ارباب سلیمانی، رئیس مرکز عالی قرآن و عترت، در ادامه این نشست با قدردانی از تلاشهای صورتگرفته، به تشریح پیشینه، اهداف و چشمانداز طرح پایتختی نهجالبلاغه پرداخت.
وی با اشاره به آغاز این حرکت از سال ۱۳۹۹ اظهار کرد: طرح انتخاب پایتخت نهجالبلاغه و صحیفه سجادیه از سال ۱۳۹۹ و در دوره مسئولیت آقای فقهیزاده در معاونت قرآن و عترت پایهگذاری شد. همکاریهای خوبی با قوت آغاز گردید، اما در ادامه مسیر با موانعی مواجه شد که از آن جمله میتوان به شرایط حاد کرونایی کشور و تغییرات مدیریتی اشاره کرد؛ عواملی که متأسفانه روند حرکت این طرح را کند و با وقفه مواجه ساخت.
رئیس مرکز عالی قرآن و عترت افزود: با ورود به سال ۱۴۰۳ تصمیم بر این شد که زحمات مدیران گذشته مرور و ارج نهاده شود و هر جا کار یا طرحی با قابلیت استمرار وجود دارد، مورد حمایت قرار گیرد. بر همین اساس، در سال ۱۴۰۳ به این جمعبندی رسیدیم که طرحهای نیمهتمامِ پایتختی نهجالبلاغه با قوت پیگیری و به سرانجام برسد؛ لذا از آقای نمکی دعوت شد تا برنامههای خود را در این حوزه دنبال کنند که در پی آن، سال ۱۴۰۴ به دوره اوج فعالیتها و تلاشها در این زمینه تبدیل شد.
ارباب سلیمانی ضمن تشکر از مسئولان و فعالان استان اصفهان و شهرستان کاشان تصریح کرد: باید از تلاشهای ارزشمند آقایان نمکی و حسنزاده، همچنین فرماندار، شهردار و مسئولان محترم کاشان تشکر کنم. به ویژه یاد و خاطره امامجمعه فقید کاشان، شهید آیتالله سلیمانی و همچنین تلاشهای آقای حسینی که محور این حرکت در منطقه بودند را گرامی میداریم. اقدامی که با یک جرقه آغاز شد، امروز به یک جریان فرهنگی تبدیل شده است.
وی با تأکید بر لزوم چرخش این عنوان در سراسر کشور گفت: کاشان در اجرای این طرح خوش درخشید، اما ما نباید در یک ایستگاه متوقف شویم. ضرورت دارد سایر شهرهای کشور نیز از این ظرفیت بهرهمند شوند. به همین منظور، تشکیل «شورای راهبری نهجالبلاغه» در دستور کار قرار گرفت تا علاوه بر آسیبشناسی اقدامات گذشته، ایدهها و رویکردهای جدید را بررسی کند.
رئیس مرکز عالی قرآن و عترت درباره فرآیند انتخاب پایتخت جدید توضیح داد: با توجه به کثرت شهرهای متقاضی، باید با دقت نظر و بر اساس شاخصهای علمی و دقیق، گزینه برتر را انتخاب کنیم و این مأموریت را برای یک دوره ۲ ساله به استان یا شهرستان منتخب واگذار نماییم. گزارش ارائهشده از سوی آقای نمکی به خوبی نشان داد که وقتی فضای یک شهر به نام نهجالبلاغه معطر میشود، چه برکات عظیمی به همراه دارد.
ارباب سلیمانی در پایان با اشاره به نیاز مبرم جامعه به معارف علوی اظهارکرد: در شرایط وانفسای امروز، بیش از هر زمان دیگری به نهجالبلاغه نیازمندیم. اگر پیش از انقلاب اسلامی برای مبارزه به نهجالبلاغه محتاج بودیم، امروز و در دوران استقرار نظام اسلامی، نیاز ما به این کتاب برای حکمرانی، اخلاق و خودسازی فردی بسیار بیشتر است؛ چرا که نهجالبلاغه صرفاً یک کتاب اعتقادی یا اخلاقی نیست، بلکه منشور جامع حکمرانی است که باید با کمک همه دوستداران حضرت امیرالمؤمنین(ع) در داخل و خارج از کشور، از آن پاسداری و بهرهبرداری شایسته شود.
بازآفرینی مفهوم «پایتخت نهجالبلاغه»: از رویدادمحوری به جریانسازی ملی
حجتالاسلام والمسلمین سیدحسن طیبحسینی در ادامه جلسه شورای راهبری پایتخت نهجالبلاغه، با انتقاد از نگاههای صرفاً مناسبتی به این رویداد ملی، خواستار تغییر پارادایم از شهر برگزارکننده همایش به شهر الگوی زیست علوی شد.
وی با طرح این پرسش کلیدی که «چرا باید نهجالبلاغه را بهعنوان یک ضرورت تمدنساز، در قالبهای محدودِ مناسبتی یا همایشهایِ مقطعی تعریف کرد؟» اظهار کرد: پایتخت نهجالبلاغه نباید صرفاً یک عنوان افتخاری برای میزبانی جشنوارهها باشد، بلکه باید به یک پروژه ملی احیای میراث علوی تبدیل شود که هدف آن، حضور ملموس آموزههای نهجالبلاغه در زندگی روزمره مردم و نهادهای حاکمیتی است.
طیبحسینی «جریانسازی» را حلقه مفقوده برنامههای فعلی دانست و ۵ مأموریت عملیاتی را برای پایتختهای نهجالبلاغه پیشنهاد کرد: ۱. گفتمانسازی: ترویج مفاهیم بنیادین نهجالبلاغه در بطن جامعه. ۲. شبکهسازی: اتصال جزایر فرهنگی به یک شبکه ملی هماهنگ. ۳. کاربردیسازی: تبدیل آموزهها به تجربیات ملموس و عملی در زندگی. ۴. بینالمللیسازی: معرفی نهجالبلاغه بهعنوان ابزار دیپلماسی فرهنگی و گفتگو با جهان معاصر. ۵. ماندگاریسازی: تولید میراث مکتوب و دیجیتال ماندگار.
وی تأکید کرد: شورای راهبری باید شهر منتخب را نه بهعنوان میزبانِ رویدادها، بلکه بهعنوان «آزمایشگاه عملی آموزههای نهجالبلاغه» بشناسد. شهری که در آن کرامت انسانی، اخلاق کارگزاران، عدالت در دسترسی و مسئولیت اجتماعی در مقیاس کوچک تمرین شود تا الگویی واقعی برای سایر نقاط کشور باشد.
وی با تأکید بر اینکه برگزاری صدها برنامه بدون خروجیِ ملموس، فاقد ارزش راهبردی است، تصریح کرد: موفقیت یک شهر در دوران پایتختی باید با شاخصهای دقیق و پیشدستانه سنجیده شود. شاخصهایی نظیر افزایش نرخ مراجعه به نهجالبلاغه، میزان مشارکت واقعی جوانان، کیفیت آثار علمی و هنری تولید شده و میزان تأثیرگذاری این آموزهها در حل مسائل شهری.
طیبحسینی در پایان با تأکید بر لزوم تحویل «بسته میراث ماندگار» توسط هر شهر به شهر بعدی، بیان کرد: هر دوره پایتختی باید در پایانِ خود، دستاوردهایی همچون دانشنامه ملی نهجالبلاغه، اطلسهای موضوعی یا سامانههای دیجیتال جامع به جای بگذارد تا شهر بعدی، کار را از نقطه بالاتری آغاز کند. هدف نهایی این است که در پایان دوره، بتوان نشان داد بخشی از جامعه ایران، نهجالبلاغه را نه فقط خوانده، بلکه «زیسته» است.
پایتخت نهجالبلاغه نباید «ویترینِ گزارشدهی» باشد
حجتالاسلام محیالدین بهرام محمدیان در ادامه نشست شورای راهبری پایتخت نهجالبلاغه، با انتقاد صریح از رویدادزدگی و تکیه بر آمارسازیهای نمایشی در برنامههای فرهنگی، تأکید کرد: پایتخت نهجالبلاغه باید آزمایشگاه زیست علوی باشد و خروجی آن پیش از آغاز هر برنامه، با شاخصهای دقیق و قابلسنجش تعریف شود.
محمدیان با اشاره به اینکه موفقیتها باید پیش از اجرا ترسیم شوند، اظهار کرد: ما باید پیش از آغاز دوره پایتختی، وضع موجود را دقیقاً بسنجیم؛ اینکه روابط اجتماعی، خدمات اداری، رضایتمندی مردم و شاخصهای عدالت در آن شهر چگونه است؟ پس از دو سال، باید با همان ابزارِ اندازهگیری ارزیابی کنیم که آیا برنامههای ما اثرگذار بوده است یا خیر؟ اگر بدون شاخصِ قبلی حرکت کنیم، هر کاری بکنیم «خوب» به نظر میرسد، اما آیا «هدف» محقق شده است؟ خیر.
وی ادامه داد: رویکرد فعلی در خوانش نهجالبلاغه را ناکافی دانست و گفت: «نهجالبلاغه کتابِ زندگی است» اما این شعار زمانی محقق میشود که ما از رویکرد شرحنویسیِ خطبهخط، به سمت «موضوعشناسیِ نیازمحور» حرکت کنیم. وی افزود: نهجالبلاغه باید برای موضوعاتی همچون حکمرانی و دستورالعملهای اداری، تأملات تربیتی و اخلاقِ زیستِ اجتماعی دستهبندی شود. ما باید برای خانواده، تربیت فرزند و روابط همسایگی، از دلِ نهجالبلاغه پیامهای استخراجشده و کاربردی استخراج کنیم.
محمدیان در بخش پایانی سخنان خود با بیان دو تجربه تلخ از مواجهه با مدیران و مسئولان در گذشته، نسبت به هزینهدار بودن اجرای واقعی آموزههای امیرالمؤمنین(ع) هشدار داد: خاطره اول در دوره مجلس است، وقتی آموزههای حکمرانی علوی را برای نمایندگان بازخوانی کردم و از آنها پرسیدم «کدام یک از ما میتوانیم مثل علی(ع) بگوییم با دست پُر آمدیم و با دست پُر (بدون اضافه شدنِ اموال) برمیگردیم؟»، جلسات به سردی گرایید و دیگر تکرار نشد. خاطره دیگر در جلسه دیگری که تفسیر نهجالبلاغه میگفتم، به دلیل صراحتِ کلامِ حضرت در بابِ عدالت و حقوق مردم، به من اولتیماتوم دادند که این درس را تعطیل کنم و به تفسیر کلیات قرآن بپردازم. اگر میخواهیم نهجالبلاغه را به «کتاب زندگی» تبدیل کنیم، باید آمادگی شنیدن حقایق تلخ و اصلاح ساختارها را داشته باشیم. فعالیتهای پایتخت نهجالبلاغه باید بر این مدار بچرخد که چگونه باید «زندگی کرد» و این امر جز با صراحت در بیان و صداقت در عمل میسر نخواهد شد.
انتهای پیام
