چرا تنگه هرمز به کانون توجهات راهبردی ایران تبدیل شد
تنگه هرمز طی ماههای اخیر بیش از گذشته به یکی از موضوعات مهم در معادلات منطقهای تبدیل شده است؛ مهدی شکیبایی، کارشناس مسائل غرب آسیا، در گفتوگو با ایکنا ضمن تشریح جایگاه این آبراه، بر ضرورت اعمال حاکمیت ایران در چارچوب حقوق بینالملل، استفاده از ظرفیت دیپلماسی منطقهای و پیشبینی ضمانتهای اجرایی تأکید کرد.
مهدی شکیبایی، کارشناس مسائل غرب آسیا، در گفتوگو با ایکنا با اشاره به ضرورت توجه به «ترتیبات ایرانی برای مدیریت تنگه هرمز» اظهار کرد: تنگه هرمز یکی از ظرفیتهای استثنایی جغرافیای ایران و جمهوری اسلامی ایران است که طی سالهای گذشته، به دلایل مختلف و از جمله نجابت ملت ایران، کمتر برای تأمین منافع ملی کشور مورد استفاده قرار گرفته است.
وی افزود: تحولات ماههای اخیر، بهویژه آنچه از «جنگ تحمیلی سوم» میگذرد و همچنین رفتارهای تجاوزکارانه و قلدرمآبانه آمریکا و رژیم صهیونیستی با هدف ضربه زدن به ملت و دولت ایران، نشان داد که جمهوری اسلامی باید از همه ظرفیتهای موجود در داخل و پیرامون کشور برای تأمین منافع ملی استفاده کند.
تنگه هرمز؛ یک ظرفیت راهبردی در اختیار ایران
این کارشناس مسائل غرب آسیا ادامه داد: در کنار حضور منطقهای جمهوری اسلامی ایران، توانمندی هستهای، ظرفیت موشکی و اقتدار نظامی کشور، تنگه هرمز نیز یک ظرفیت مهم و راهبردی در اختیار ایران است که میتواند در راستای تأمین منافع ملی مورد توجه قرار گیرد.
شکیبایی با بیان اینکه تحولات اخیر موجب توجه جدیتر افکار عمومی به ظرفیت تنگه هرمز شده است، گفت: در طول سالهای گذشته، به دلیل رویکرد و نجابت ملت ایران، هیچگاه به شکل جدی به سمت استفاده از این ظرفیت برای تأمین منافع ملی نرفته بودیم اما شرایط ایجادشده ضرورت بازنگری در این رویکرد را نشان داد.
وی تصریح کرد: اهمیت تنگه هرمز از این جهت دوچندان است که جمهوری اسلامی ایران میتواند از این ظرفیت در راستای تأمین منافع ملی استفاده کند، بدون آنکه الزاماً همان حساسیتهایی را که در سطح جهانی نسبت به موضوع هستهای یا توانمندی موشکی ایران وجود دارد، ایجاد کند.
این کارشناس مسائل غرب آسیا با اشاره به نگاه جامعه جهانی به امکان اعمال حاکمیت ایران بر تنگه هرمز اظهار کرد: در حال حاضر نیز بسیاری از کشورهای جهان این واقعیت را پذیرفتهاند که جمهوری اسلامی ایران از ظرفیت و امکان اعمال حاکمیت خود در تنگه هرمز برخوردار است و همین مسئله میتواند زمینه توجه جدیتر به «ترتیبات ایرانی برای تنگه هرمز» را فراهم کند.
آمریکا نهایتاً در برابر مقاومت ایران تسلیم میشود
کارشناس مسائل غرب آسیا با بیان اینکه فشارهای آمریکا مانع پذیرش ظرفیت ایران در تنگه هرمز شده است، اظهار کرد: آنچه امروز مانع پذیرش کامل این ظرفیت از سوی برخی کشورها شده، فشارهای آمریکا است اما در نهایت واشنگتن نیز در برابر مقاومت ملت ایران ناگزیر به پذیرش این واقعیت خواهد شد.
وی افزود: امروز در داخل کشور و حتی بسیاری از کشورهای خارجی روشن شده است که تنگه هرمز در آبهای سرزمینی ایران قرار دارد و جمهوری اسلامی ایران بر اساس حقوق بینالملل میتواند نسبت به اعمال حاکمیت در این آبراه اقدام کند.
شکیبایی ادامه داد: همانطور که مسئله دانش هستهای سالها به عنوان «حق مسلم» ملت ایران مطرح بوده، امروز در داخل کشور نیز مطالبه اعمال حاکمیت بر این ظرفیت جغرافیایی و راهبردی بیش از گذشته مطرح است؛ ظرفیتی که میتواند در تأمین منافع ملی کشور نقش مهمی ایفا کند.
اعمال حاکمیت قانونی بر تنگه هرمز در چارچوب حقوق بینالملل
این کارشناس مسائل غرب آسیا در پاسخ به این پرسش که آیا بنابر برخی تحلیلها استفاده از تنگه هرمز به عنوان یک اهرم فشار در بلندمدت به زیان ایران تمام خواهد شد، تأکید کرد: موضوع اعمال حاکمیت بر تنگه هرمز نباید با مفهوم راهزنی یا ایجاد اختلال در یک گلوگاه جهانی اشتباه گرفته شود. وقتی از اعمال حاکمیت سخن میگوییم، منظور اعمال حاکمیت قانونی در چارچوب مقررات و حقوق بینالملل است.
وی با اشاره به نمونههایی همچون کانال سوئز و کانال پاناما اظهار کرد: این آبراهها نیز تحت ترتیبات و قوانین مشخص اداره میشوند و اعمال قانون در آنها امری پذیرفتهشده است. بنابراین اگر جمهوری اسلامی ایران نیز در چارچوب حقوق بینالملل نسبت به تنگه هرمز اعمال حاکمیت کند، بسیاری از مسائل میتواند در مسیر عادی خود قرار گیرد.
شکیبایی با تأکید بر اینکه اعمال حاکمیت ایران الزاماً به معنای بسته نگه داشتن تنگه هرمز نیست، گفت: جمهوری اسلامی ایران در چنین شرایطی وظیفه دارد امنیت تنگه و زیرساختهای لازم برای عبور و مرور کشتیهای جهان را تأمین کند و طبیعتاً میتواند در ازای ارائه این خدمات، هزینه دریافت کند.
وی ادامه داد: مسئله امروز این نیست که ایران به دنبال بسته نگه داشتن دائمی تنگه هرمز باشد؛ هیچکس از طولانی شدن وضعیت بسته بودن تنگه استقبال نمیکند. مسئله اصلی، تعیین تکلیف شرایط موجود و تثبیت حقوق ایران در این آبراه است.
این کارشناس مسائل غرب آسیا با اشاره به محدودیتهای اعمالشده علیه صادرات نفت ایران تصریح کرد: نمیتوان از جمهوری اسلامی ایران انتظار داشت که اجازه دهد کشورهای دیگر از این مسیر و آبهای سرزمینی ایران نفت خود را صادر کنند اما خود ایران از صادرات نفتش محروم باشد و دست روی دست بگذارد.
شکیبایی بیان کرد: طولانی شدن وضعیت فعلی مطلوب نیست، اما وقتی شرایطی ایجاد شده که باید درباره آن تعیین تکلیف شود، جمهوری اسلامی ایران نیز بر موضع خود ایستاده است. طرف مقابل تلاش میکند با طولانی کردن روند موجود، ایران را خسته و در نهایت از حقی که برای خود قائل است، دور کند اما جمهوری اسلامی ایران بر ضرورت تعیین تکلیف این وضعیت تأکید دارد و پس از آن، مسیر برای بازگشت شرایط به وضعیت عادی فراهم خواهد شد.
توجه ایران به اصل حسن همجواری به کشورهای پیرامونی
کارشناس مسائل غرب آسیا درباره رویکرد ایران برای مدیریت تنگه هرمز و مذاکرات با عمان، اظهار کرد: جمهوری اسلامی ایران از ابتدای انقلاب اسلامی همواره بر اصل حسن همجواری با کشورهای پیرامونی تأکید داشته و تلاش کرده است با کشورهای شمال، غرب، جنوب و شرق خود تعامل سازندهای داشته باشد.
وی افزود: متأسفانه حضور نیروهای خارجی در منطقه و تلاش آمریکا برای تحریک و تحت فشار قرار دادن کشورهای پیرامونی ایران، همواره یکی از زمینههایی بوده که واشنگتن از طریق آن تلاش کرده به جمهوری اسلامی ایران ضربه وارد کند، با این حال ایران در قبال کشورهای همجوار خود اصل حسن همجواری را رعایت کرده است.
شکیبایی با اشاره به روابط ایران و عمان گفت: عمان بهطور معمول به دلیل ملاحظات و مسائل داخلی خود از ورود به تنش با کشورهای دیگر پرهیز کرده و همین رویکرد نیز در مناسبات این کشور با جمهوری اسلامی ایران وجود داشته است. روابط تهران و مسقط نیز سابقهای طولانی دارد و حتی پیش از پیروزی انقلاب اسلامی برقرار بوده و پس از انقلاب نیز ادامه پیدا کرده است.
این کارشناس مسائل غرب آسیا ادامه داد: به همین دلیل طبیعی است که جمهوری اسلامی ایران، با وجود آگاهی از حضور نیروهای خارجی و حتی نیروهای متخاصم در عمان، در وهله نخست تلاش کند مسائل مربوط به تحولات تنگه هرمز را از مسیر حسن همجواری و گفتوگو با کشورهای منطقه حلوفصل کند.
وی تصریح کرد: قوه عاقله در جمهوری اسلامی ایران تلاش دارد دستکم با کشورهای همجوار وارد تنش نشود و مسائل موجود را از طریق دیپلماسی و مذاکره حل کند. این رویکرد بهویژه در قبال عمان اهمیت دارد و ایران تلاش میکند از ظرفیت روابط تاریخی و مناسبات مناسب دو کشور برای مدیریت شرایط موجود استفاده کند.
ضمانت اجرایی؛ ضرورت حفظ اقتدار ایران در تنگه هرمز
شکیبایی در پاسخ به پرسشی درباره ضرورت پیشبینی ضمانت اجرایی برای برخورد با تخلفات احتمالی در چارچوب توافقات مربوط به مدیریت تنگه هرمز با توجه به دخالت بازیگر متخاصمی همچون آمریکا، در تصمیمات عمان، گفت: بدون شک وجود ضمانت اجرایی ضروری است؛ چراکه در این تفاهمنامه، جمهوری اسلامی ایران ناظر اصلی و تعیینکننده محسوب میشود و این ایران است که باید تشخیص دهد کدام کشور یا کشتی مرتکب تخلف شده است.
وی افزود: در صورت نقض تفاهمنامه یا توافق، جمهوری اسلامی ایران حق پاسخ به تخلف را برای خود محفوظ میداند و این مسئله باید در چارچوب جایگاه ایران بهعنوان حاکم اصلی این آبراه مورد توجه قرار گیرد.
این کارشناس مسائل غرب آسیا با اشاره به تجربه توافقات گذشته ایران اظهار کرد: در مواردی که طرف مقابل برداشت ناصحیحی از یک تفاهمنامه داشته، آن را نقض کرده یا تلاش کرده مسیر جداگانهای برای دور زدن ایران ایجاد کند، جمهوری اسلامی ایران از ظرفیتهای خود برای پاسخ به این اقدام استفاده کرده است.
شکیبایی ادامه داد: در چنین شرایطی، ایران نمیتواند صرفاً به یک توافق مکتوب اکتفا کند و باید سازوکار مشخصی برای برخورد با نقض تعهدات وجود داشته باشد. تجربه اخیر در توافق ایران و آمریکا نیز نشان داد که هرگاه طرف مقابل به تعهدات خود پایبند نبوده، ایران از ظرفیتهای خود استفاده کرده و این اقدام در عمل نیز نتیجهبخش بوده است.
وی تأکید کرد: بنابراین دیپلماسی و مذاکره با کشورهای منطقه باید در کنار حفظ اقتدار و امکان واکنش ایران دنبال شود؛ به این معنا که گفتوگو به معنای کنار گذاشتن ابزارهای اعمال حاکمیت و تضمین اجرای توافقات نباشد.
انتهای پیام
