نهادینه‌سازی فرهنگ نماز از مسیر جذب جوانان به مسجد می‌گذرد

حجت‌الاسلام ابوالفضل مرادی، مدیر ستاد اقامه نماز البرز، روز سه‌شنبه، 20 مرداد در حاشیه نخستین اجلاسیه مساجد که به میزبانی ماهدشت کرج برگزار شد، در گفت‌وگو با ایکنا از البرز با اشاره به جایگاه بی‌بدیل مسجد در فرهنگ اسلامی اظهار کرد: مسجد از ابتدا در جامعه اسلامی تنها محل اقامه نماز نبوده است، بلکه مدرسه تربیت، محل شکل‌گیری روابط اجتماعی، مرکز همدلی مردم و بستری برای رشد فکری و اخلاقی جامعه بوده است و امروز نیز اگر بخواهیم با مسائل فرهنگی و تربیتی نسل جدید مواجهه‌ای مؤثر داشته باشیم، باید این کارکردها را دوباره فعال کنیم.

 

وی افزود: یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که باید در برنامه‌ریزی‌های فرهنگی مورد توجه قرار گیرد، نحوه ارتباط مسجد با نسل نوجوان و جوان است. نمی‌توان انتظار داشت جوان به صورت خودکار و بدون اینکه زمینه ارتباط مؤثر با مسجد فراهم شده باشد، حضور مستمر در مسجد داشته باشد. نسل امروز نیازمند گفت‌وگو، اقناع، مشارکت و دیده‌شدن است و مسجد باید بتواند پاسخ مناسبی به این نیازها بدهد.

 

مدیر ستاد اقامه نماز البرز با بیان اینکه نباید مسئله نماز را به توصیه و تذکر تقلیل داد، تصریح کرد: نماز یک رفتار تربیتی است و رفتار تربیتی در یک فرآیند شکل می‌گیرد. اگر کودک و نوجوان از خانواده، مدرسه و مسجد تجربه مثبتی از معنویت، اخلاق، محبت و مسئولیت اجتماعی دریافت کند، زمینه برای شکل‌گیری ارتباط عمیق‌تر او با نماز فراهم می‌شود.

 

مرادی ادامه داد: گاهی تصور می‌کنیم برای افزایش حضور جوانان در نماز جماعت باید برنامه‌های بیشتری برگزار کنیم، در حالی که اصل مسئله، کیفیت ارتباط است. ممکن است مسجد برنامه‌های متعددی داشته باشد، اما اگر نوجوان احساس کند در آنجا فقط مخاطب یک برنامه است و نقشی در تصمیم‌گیری، اجرا و فعالیت‌ها ندارد، ارتباطش پایدار نخواهد بود.

 

این مسئول توضیح داد: جوان باید مسجد را متعلق به خود بداند. باید بتواند در آن مسئولیت بپذیرد، ایده ارائه کند، فعالیت فرهنگی و اجتماعی داشته باشد، با امام جماعت گفت‌وگو کند و حتی پرسش‌های جدی و گاه انتقادی خود را مطرح کند. مسجدی که امکان گفت‌وگو را فراهم می‌کند، می‌تواند به شکل مؤثرتری بر ذهن و شخصیت نسل جوان اثر بگذارد.

 

مرادی با تأکید بر ضرورت توجه به کارکردهای چندگانه مسجد اظهار کرد: مسجد باید محل تربیت انسان باشد. اقامه نماز مهم‌ترین مأموریت مسجد است، اما تحقق این مأموریت با فعال‌کردن سایر ظرفیت‌های مسجد منافاتی ندارد؛ اتفاقاً فعالیت‌های فرهنگی، اجتماعی و تربیتی می‌تواند زمینه‌ساز حضور بیشتر مردم و به‌ویژه جوانان در نماز جماعت شود.

 

وی افزود: وقتی جوان برای یک فعالیت فرهنگی، آموزشی، اجتماعی یا گروهی وارد مسجد می‌شود، در حقیقت یک فرصت ارتباطی ایجاد شده است. در چنین شرایطی اگر امام جماعت و فعالان مسجد بتوانند ارتباطی صحیح و محترمانه با او برقرار کنند، این حضور می‌تواند از یک ارتباط مقطعی به یک پیوند عمیق‌تر تبدیل شود و در نهایت به ارتباط با نماز و معارف دینی منجر شود.

 

مدیر ستاد اقامه نماز استان البرز خاطرنشان کرد: نباید مسجد را فقط در ساعات اقامه نماز ببینیم. مسجد می‌تواند از صبح تا شب محل حضور اقشار مختلف مردم باشد و هر گروه سنی متناسب با نیاز خود در آن نقش داشته باشد. این نگاه، مسجد را از یک ساختمان به یک نهاد زنده اجتماعی تبدیل می‌کند.

 

 

مرادی نقش امام جماعت را در این میان بسیار مهم دانست و گفت: امام جماعت باید راهبر فکری و اخلاقی مسجد و نقطه اتصال میان مسجد، خانواده و نسل جوان باشد. امام جماعتی که نوجوانان و جوانان محله را می‌شناسد، با آنها ارتباط دارد و مسائل آنان را دنبال می‌کند، ظرفیت بسیار بزرگی برای تربیت دینی در اختیار دارد.

 

این  مسئول ابراز کرد: اگر امام جماعت بتواند با جوان ارتباط برقرار کند، بسیاری از مسائل فرهنگی و اجتماعی از مسیر گفت‌وگو و اعتماد قابل حل خواهد بود. در مقابل، اگر فاصله‌ای میان جوان و مسجد ایجاد شود، پرکردن این فاصله در سال‌های بعد بسیار دشوارتر خواهد بود.

 

مدیر ستاد اقامه نماز البرز همچنین بر ضرورت فعال‌تر شدن هیئت امنای مساجد تأکید کرد و گفت: هیئت امنا نیز باید نگاه خود را نسبت به جوان تغییر دهد. جوان نباید فقط مخاطب برنامه‌های مسجد باشد؛ باید بخشی از بدنه مدیریتی و اجرایی فعالیت‌های مسجد باشد و فرصت تجربه مسئولیت پیدا کند.

 

مرادی با بیان اینکه مسجد به تنهایی نمی‌تواند بار تربیت دینی جامعه را بر دوش بکشد، اظهار کرد: خانواده، مدرسه و مسجد سه ضلع مهم در تربیت نسل جدید هستند. اگر این سه مجموعه در کنار یکدیگر حرکت کنند، می‌توان انتظار داشت که تربیت دینی از یک برنامه مقطعی به یک جریان مستمر تبدیل شود.

 

وی افزود: نمی‌توان در خانواده نسبت به نماز بی‌تفاوت بود و انتظار داشت مدرسه یا مسجد به تنهایی این خلأ را جبران کند. همان‌طور که مدرسه نیز اگر ارتباط خود را با خانواده و مسجد از دست بدهد، نمی‌تواند به همه ابعاد تربیتی دانش‌آموز پاسخ دهد.

 

مدیر ستاد اقامه نماز البرز با اشاره به ضرورت بازنگری در شیوه‌های ترویج فرهنگ نماز گفت: امروز باید از روش‌های کلیشه‌ای فاصله بگیریم و به این پرسش پاسخ دهیم که چگونه می‌توانیم نماز را در ذهن و زندگی جوان به یک باور تبدیل کنیم.

 

مرادی تصریح کرد: نوجوانی که معنای نماز را درک نکرده باشد، ممکن است با تذکر و اجبار برای مدتی نماز بخواند، اما استمرار این رفتار نیازمند ایجاد باور و ارتباط قلبی است. بنابراین باید از دوران کودکی و نوجوانی روی مفهوم نماز، آثار فردی و اجتماعی آن و نقش نماز در آرامش، خودسازی، مسئولیت‌پذیری و ارتباط انسان با خدا کار کنیم. فرهنگ نماز زمانی در جامعه ماندگار خواهد شد که نماز از یک وظیفه تحمیلی به یک نیاز درونی تبدیل شود و مسجد می‌تواند مهم‌ترین بستر برای شکل‌گیری این نگاه باشد.

 

مرادی در بخش دیگری از سخنان خود اظهار کرد: اگر امروز درباره آینده مسجد صحبت می‌کنیم، در واقع درباره آینده فرهنگ دینی جامعه سخن می‌گوییم. مسجد بدون حضور نسل جوان نمی‌تواند در بلندمدت پویایی لازم را حفظ کند و از سوی دیگر، جامعه‌ای که جوانان خود را از مسجد و معارف دینی دور ببیند، با یک خلأ جدی تربیتی مواجه خواهد شد.

 

این مسئول ابراز کرد: راهکار، تنه دعوت جوان به مسجد نیست؛ باید مسجد را به محیطی تبدیل کنیم که جوان خواستن حضور در آن را تجربه کند. این تفاوت بسیار مهمی است. دعوت ممکن است حضور ایجاد کند، اما جذابیت، اعتماد و احساس تعلق است که حضور را پایدار می‌کند.

 

مدیر ستاد اقامه نماز استان البرز تأکید کرد: امروز باید به جوان اعتماد کنیم، مسئولیت بدهیم و اجازه دهیم در مسجد نقش‌آفرین باشد. اگر جوان در مسجد تجربه موفق مشارکت اجتماعی داشته باشد، همین تجربه می‌تواند زمینه‌ساز ارتباط عمیق‌تر او با ارزش‌های دینی شود.

 

مرادی در پایان گفت: مسجد آینده باید مسجد همه نسل‌ها باشد؛ مسجدی که کودک در آن احساس امنیت و شادی کند، نوجوان در آن پاسخ پرسش‌هایش را بیابد، جوان در آن فرصت نقش‌آفرینی داشته باشد و خانواده آن را پناهگاه فرهنگی و اخلاقی خود بداند. تقویت فرهنگ نماز از مسیر دستور و بخشنامه اتفاق نمی‌افتد؛ این فرهنگ زمانی در جامعه ریشه می‌دواند که مسجد، خانواده و مدرسه دست به دست هم دهند و نسلی تربیت کنند که نماز را نه فقط به عنوان یک تکلیف شرعی، بلکه به عنوان نیاز روحی و عامل تعالی خود بشناسد.