نظام داوری مسابقات قرآن، سنجش کیفیت باشد نه شمارش تکنیک‌ها

 

سیدمحمدهادی قاسمی، داور بخش لحن قرائت تحقیق و ترتیل چهل و چهارمین دوره مسابقات قرآن، عترت و نماز دانش‌آموزی آموزش و پرورش مازندران که این هفته در ساری برگزار شد، در گفت‌و‌گو با ایکنا از مازندران با اشاره به ضرورت نگاه جامع به ارزیابی تلاوت قرآن کریم اظهار کرد: ارزیابی تلاوت باید بر مبنای یک الگوی چندلایه انجام شود؛ به این معنا که میان «صحت قرائت»، «کیفیت اجرا» و «کارکرد معنایی و ارتباطی تلاوت» تفکیک قائل شویم.

 

وی افزود: در بخش ترتیل، شاخص‌هایی همچون اسلوب ترتیل، احکام تجویدی، وقف و ابتدا، تناسب سرعت تلاوت، وضوح ادای کلمات، پیوستگی و روانی تلاوت از اهمیت بنیادین برخوردارند.

 

قاسمی تصریح کرد: در قرائت تحقیق، افزون بر مؤلفه‌های پایه، شاخص‌های هنری و اجرایی اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند که از جمله آنها می‌توان به کیفیت صوت، تنغیم، تنوع و انسجام مقامی، جمله‌بندی لحنی، تناسب اوج و فرود، قفلات، تحریر‌ها و تکیه‌های صوتی اشاره کرد.

 

این داور بخش لحن با تأکید بر ضرورت تناسب عناصر هنری تلاوت با ساختار و معنای آیات بیان کرد: یکی از مؤلفه‌هایی که کمتر به‌صورت نظام‌مند مورد توجه قرار می‌گیرد، انسجام کلی تلاوت و ارتباط میان عناصر فنی با معناست. ممکن است قاری از نظر تکنیکی توانمند باشد، اما این تکنیک‌ها در یک ساختار منسجم و هدفمند قرار نگرفته باشند.

 

وی تصریح کرد: داور نباید صرفاً تکنیک‌ها را شمارش کند، بلکه باید کیفیت سازمان‌دهی آنها را نیز بسنجد؛ چراکه مسئله تنها این نیست که «چه چیزی اجرا شده است»، بلکه «چگونه و چرا اجرا شده است» نیز اهمیت دارد.

 

قاسمی در تشریح تفاوت‌های فنی و محتوایی داوری ترتیل و تحقیق اظهار کرد: در ترتیل، اصل بر وضوح، اتقان، تأنی و انتقال صحیح آیات است، در حالی که در قرائت تحقیق، فرصت بیشتری برای بروز ظرفیت‌های هنری و لحنی تلاوت فراهم می‌شود.

 

وی افزود: در داوری ترتیل، پرسش اصلی این است که آیا قاری آیات را به‌صورت صحیح، روشن، منضبط و متناسب با طبیعت تلاوت قرآن اجرا کرده است یا خیر؛ اما در تحقیق، افزون بر این موارد باید بررسی شود که آیا قاری توانسته است یک ساختار هنری و لحنی منسجم ایجاد کند و آن را در خدمت معنای آیات قرار دهد.

 

داور بخش لحن قرائت تحقیق و ترتیل درباره وضعیت فنی قاریان در سال‌های اخیر گفت: به نظر می‌رسد هر دو روند رشد فنی و تکرار الگو‌ها به‌صورت همزمان در حال وقوع است. از یک سو، سطح فنی بسیاری از قاریان نسبت به گذشته در شاخص‌های گوناگون ارتقا یافته است.

 

وی افزود: دسترسی به تلاوت‌های استادان برجسته، آموزش‌های تخصصی و گسترش فضای رسانه‌ای، موجب شده است قاریان با تکنیک‌های متنوع‌تری در حوزه صوت و لحن آشنا شوند، اما همین دسترسی گسترده، آسیب الگوبرداری یکسان و تکرار الگو‌های شنیداری را نیز به دنبال داشته است.

 

قاسمی اظهار کرد: گاهی چند قاری با وجود تفاوت در جنس و ظرفیت صوتی، از یک الگوی لحنی مشابه استفاده می‌کنند. مرحله بعدی رشد قاریان باید عبور از «تقلید» به «شناخت» و سپس رسیدن به «هویت» باشد. تقلید در آموزش بسیار مهم است، اما نباید به نقطه پایان مسیر تبدیل شود.

 

وی در بیان راه‌کار‌های ارتقای کیفیت مسابقات قرآن گفت: آموزش قاریان باید از آماده‌سازی صرف برای مسابقات فاصله بگیرد. قاری باید علاوه بر تجوید، صوت و لحن، با ساختار مقام‌ها، جمله‌بندی لحنی، کاربست وقف، وصل و ابتدا، معناشناسی آیات و مهارت‌های اجرایی نیز آشنا شود.

 

این داور قرآن افزود: بخشی از آموزش‌ها باید به شنیدن و تحلیل تلاوت اختصاص یابد و صرفاً بر تقلید ظاهری متمرکز نباشد؛ چراکه تحلیل صحیح تلاوت، به قاری کمک می‌کند تا با شناخت بیشتری از ظرفیت‌های صوتی و لحنی خود استفاده کند.

 

قاسمی توانمندسازی مستمر داوران را نیز ضروری دانست و بیان کرد: برگزاری کارگاه‌های تخصصی، تحلیل تلاوت‌های واقعی، تهیه نمونه‌های استاندارد و رسیدن به زبان مشترک در امتیازدهی، می‌تواند اختلاف برداشت‌ها در داوری را کاهش دهد.

 

وی با اشاره به نقش برگزارکنندگان مسابقات بیان کرد: مسابقه نباید تنها محلی برای اعلام رتبه باشد، بلکه باید به یک فرایند آموزشی تبدیل شود. اگر قاری پس از مسابقه فقط بداند چه رتبه‌ای کسب کرده است، بخش مهمی از ظرفیت تربیتی و آموزشی مسابقه از بین می‌رود.

 

قاسمی در پایان تأکید کرد: ارائه بازخورد تخصصی و قابل فهم به قاریان، استفاده از تحلیل‌های آماری نمرات داوری و برگزاری دوره‌های آموزشی پس از مسابقه، می‌تواند در ارتقای سطح تلاوت‌ها مؤثر باشد. بنابراین لازم است نظام داوری نیز به سمت سنجش کیفیت واقعی تلاوت حرکت کند، نه صرفاً ارزیابی تعداد تکنیک‌هایی که قاری اجرا می‌کند.