تحرکات ضدشیعی در افغانستان نتیجه فشارهای عربستان و آمریکاست
رئیس نمایندگی خبرگزاری اطلس افغانستان در ایران اظهار کرد: فشارها و محدودیت‌ها علیه شیعیان در افغانستان، بخشی از مطالبات عربستان سعودی و آمریکا از طالبان است و هم‌زمانی انعقاد قرارداد بزرگ نفتی طالبان با عربستان با واسطه‌گری چهره‌های آمریکایی با تعطیلی مراکز نزدیک به ایران، این گمانه را تقویت کرده است.
طالبان در ۲۴ مرداد ۱۴۰۰ با تصرف کابل، اداره افغانستان را پس از ۲۰ سال دوباره به دست گرفت. نخستین پیامد روی‌کارآمدن دوباره طالبان برای شیعیان افغانستان که عمدتاً متشکل از هزاره‌ها هستند، حذف این جامعه از قدرت بود.
در حال حاضر سهم هزاره‌ها و شیعیان از قدرت، تنها دو کرسی معاونت وزیر است. نه در بخش نظامی حضور دارند و نه در رأس ادارات مرکزی و محلی. حتی ولایت‌ها و ولسوالی‌های هزاره و شیعه‌نشین نیز از سوی پشتون‌ها اداره می‌شوند. همچنین در شوراهای علما در ولایت‌های شیعه‌نشین، هیچ عالم شیعه‌ای حضور ندارد.
به نظر می‌رسد هدف طالبان از این سیاست، فراتر از اعمال فشار مقطعی، وادارکردن بخشی از جامعه شیعه به مهاجرت و همزمان تضعیف تدریجی نهادهای مذهبی، فرهنگی و علمی و در نهایت استحاله هویت مذهبی آنان باشد.
برای روشن‌تر شدن ابعاد این موضوع با سیدمحمد موسوی، رئیس نمایندگی خبرگزاری اطلس افغانستان در ایران گفت‌و‌گو کردیم، مشروح آن را در ادامه می‌خوانیم:
ایکنا ـ با توجه به اخباری که درباره تعطیلی واحد کابل جامعةالمصطفی(ص) منتشر شده و همزمان شاهد فشارهایی بر دانشگاه‌های خصوصی دیگر مثل دانشگاه سلام هستیم، آیا این اقدام را باید یک «تصمیم موردی» علیه یک نهاد خاص بدانیم یا بخشی از یک پروژه کلان‌تر برای حذف مؤسسات آموزشی غیرهمسو با ایدئولوژی طالبان؟»
با توجه به مجموعه‌ای از تصمیمات طالبان که به طور مرحله به مرحله انجام شده، اینکه تعطیلی مراکز آموزش عالی را یک اقدام موردی بدانیم، ساده‌انگارانه است به نظر می‌رسد که جریان سلفی حاکم بر نظام فکری طالبان به دنبال یکدست‌سازی نظام آموزشی و انهدام تمام صداهای غیر همسو با این گروه است. اما در خصوص المصطفی(ص) و سایر مراکز همسو و نزدیک با ایران، یک رويکرد ویژه‌تر و دارای حساسیت بیشتری هم از سوی طالبان تعقیب می‌شود. طالبان، اين مراکز را ظرفیت‌های وابسته با ایران می‌دانند که در راستای مبانی فکری انقلاب اسلامی در سطح منطقه به تربیت نیروی تحصیل کرده مشغول هستند و تعطیلی این مراکز، ظرفیت‌های مربوط به ایران را هدف قرار می‌دهد.
برخی شنیده‌ها حاکی از این است که این فشارها، بخشی از مطالبات عربستان سعودی و آمریکا از طالبان است. هم‌زمانی انعقاد قرارداد بسیار بزرگ نفتی طالبان با عربستان با واسطه‌گری چهره‌های آمریکایی با تعطیلی مراکز نزدیک به ایران، این گمانه را تقویت کرده است.
ایکنا ـ با توجه به فشار برای واگذاری یا تعطیلی این مراکز، آیا اصلاً می‌توان از مفهوم «استقلال نهادهای آموزشی» در افغانستان امروز سخن گفت، یا آموزش در این کشور کاملاً به ابزاری در دست دستگاه‌های امنیتی ـ ایدئولوژیک طالبان تبدیل شده است؟
در نظام حاکمیتی طالبان، همه چیز در اختیار و تحت سلطه طالبان است و تنها نظام آموزشی نیست که در خدمت اهداف توتالیتاریستی(تمامیت‌خواهی) این گروه قرار دارد. تجربه مدارس دینی سلفی در مناطق قبایلی به طالبان این نکته را آموخته است که در یک سیستم آموزشی بسته و تحت کنترل، این گروه می‌تواند انسان‌هایی تربیت کند که برای اهداف انها انتحار کنند و زنان و کودکان بی‌گناه را به قتل برسانند. بنابراین در حاکمیت طالبان، همه چیز در اختیار و تحت سلطه این گروه باید باشد و نظام آموزشی هم از این رویکرد، مستثنی نیست.
ایکنا ـ تعطیلی پی‌درپی مراکز آموزشی چه ضربه‌ای به بدنه تخصصی و نیروی انسانی افغانستان می‌زند؟ آیا طالبان جایگزینی برای این خلأهای آموزشی دارد یا هدف، «انقباض» فضای آموزشی است؟
طبيعتاً در شرایطی که افغانستان درگیر کاستی‌های فراوانی در سیستم آموزشی خود است، تعطیلی پی‌درپی مراکز آموزشی، ضربات جبران ناپذیری را در میان‌مدت و بلندمدت در خصوص تربیت نیروی انسانی متخصص به افغانستان وارد خواهد کرد. طالبان کوشیده است با توسعه مدارس حوزوی که با رویکردی سلفی دیوبندی به مباحث آموزشی می‌نگرند، به زعم خود، نیروی انسانی تربیت کند، اما این مدارس به طور قطع نمی‌تواند پاسخگوی نیازهای روزافزون جامعه به‌ویژه در زمینه تخصص‌های فنی و نیز تخصص‌های علوم انسانی باشد. بنابراین با حفظ شرایط فعلی، باید آینده نیروی انسانی متخصص در افغانستان را فاجعه‌بار بدانیم.
ایکنا ـ با این روند فشار بر نهادهای خصوصی و آموزشی، آینده «آموزش عالی» در افغانستان را چطور پیش‌بینی می‌کنید؟ آیا شاهد مهاجرت بیشتر نخبگان و مؤسسات خواهیم بود یا طالبان به دنبال بومی‌سازی کامل متون و ساختار آموزشی (مدل مدارس دینی) است؟
براساس شواهد موجود، طالبان اساساً هیچ توجهی به آموزش عالی ندارد و به سرمایه‌گذاری در این حوزه نیز اعتقاد ندارد. از اين منظر، مسئله بومی‌سازی متون در ساختار آموزش عالی در دستور کار نیست و مسئله توسعه آموزش با مدل مدارس دینی هم فی الواقع آموزش عالی نیست تا توسعه آن، بومی‌سازی آموزش عالی به حساب بیاید. ما با یک انسداد آموزشی در افغانستان مواجهیم که تداوم آن قطعا به تعطیلی بیشتر مراکز آموزش عالی منجر خواهد شد و این امر، مهاجرت بخشی از نخبگان و از بین‌رفتن ظرفیت بخش دیگری از نخبگان را در پی خواهد داشت. در نهايت امر، جامعه نخبه افغانستان، در فضای تجریدی(تفکیکی) ایجاد‌شده توسط طالبان از ارائه هرگونه خدماتی به مردم افغانستان دور خواهند ماند.
ایکنا ـ گزارش‌ها حاکی از تضاد نظر بین وزارت عدلیه و وزارت تحصیلات عالی طالبان است. این تضاد ناشی از چیست؟ آیا ما شاهد یک «دوقطبی» در تصمیم‌گیری‌های کلان طالبان هستیم یا این صرفاً یک ناهماهنگی اداری است؟
به نظر نمی‌رسد که اختلاف وزیر عدلیه طالبان با وزیر تحصیلات عالی این گروه واقعی باشد. هر دوی آنها در جناح‌بندی‌های داخلی طالبان در یک جناح قرار دارند و از نظر مبانی فکری هم کاملاً به هم نزدیک هستند. این دو، تعارض منافع جدی و نیز تداخل حوزه کاری قابل توجهی هم با هم ندارند که منجر به دو قطبی در تصمیم‌گیری‌های طالبان شود.
همچنين بسیار بعید است که آنچه رخ می‌دهد، ناهماهنگی اداری باشد چون با توجه به نزدیکی دو وزیر با یکدیگر، ناهماهنگی‌ها به‌سادگی قابل حل هستند. قرائن نشان می‌دهد که تظاهر به اختلاف، یک روش کار برای تسهيل اجرای محدودیت است. طالبان قبلاً در موارد دیگری هم از این روش، با نمایش اختلافات و دعوای زرگری، برنامه‌های حاشیه‌ساز خود را اجرایی کرده و اکنون هم بعید نیست که همين اتفاق در حال روی‌دادن باشد.
ایکنا ـ آیا تعطیلی واحد کابل جامعة المصطفی(ص) العالمیه را می‌توان یک «کارت بازی» سیاسی از سوی طالبان در مواجهه با جمهوری اسلامی ایران دانست یا باید آن را صرفاً در چارچوب سیاست‌های سخت‌گیرانه داخلی این گروه تحلیل کرد؟
تعطیلی واحد کابل المصطفی(ص) اولین مورد از اقدامات ضد ایرانی طالبان نیست. پیش از این، حتی فعالیت کمیته امداد امام خمینی(ره) هم توسط طالبان ممنوع اعلام و در مورد زلزله‌زدگان هرات صرفاً کمک‌های مالی اهل سنت ایران پذیرفته شد.
در موارد دیگر، مراکز فرهنگی افغانستانی که ارتباط نزدیکی با جمهوری اسلامی ایران داشتند به تعداد زیاد و به کرات تعطیل شده‌اند و در برخی موارد به متولیان آنها صراحتاً گفته شده که چرا با ایرانی‌ها همکاری دارید.
طالبان تمام کتاب‌‌های چاپ ایران را از کتابخانه‌ها جمع‌آوری و ضبط کرده و بردن کتاب از ایران به افغانستان، امکان‌پذیر نیست. با توجه به این حجم از اقدامات به علاوه کارشکنی طالبان در مواردی همچون پرداخت حقابه ایران یا کارشکنی در مسیر تجارت اقلام ساخت ایران و... کدام عقل سلیمی می‌تواند بپذیرد که تعطیلی نمایندگی المصطفی(ص) در کابل، صرفاً یک اقدام سخت‌گیرانه طالبان در حوزه آموزش عالی باشد.
از روز هم روشن‌تر است که طالبان، رويکرد خصمانه اما نرم را علیه ایران در دستور کار قرار داده است. به همين دليل هم هست که حتی در زمینه مسائل تجاری هم با اینکه با برخی کشورها وارد تعهدات و قراردادهای بسیار مهمی شده؛ اما تاکنون هیچ توافقنامه مهمی که ضمانت اجرایی بلندمدت داشته باشد، امضا نکرده و رفتار خود با ایران را صرفاً براساس تأمین منافع لحظه‌ای برگشت‌پذیر تنظیم کرده است.
در مجموع، رفتار طالبان نسبت به ایران را می‌توان یک رفتار هدفمند و هوشیارانه تلقی کرد که قدم به قدم در حال تضعيف ظرفیت‌های وابسته به این کشور در افغانستان است.
انتهای پیام
