ایمان و شایستگی، معیار همراهی با جبهه حق است

قرآن کریم صرفاً کتاب هدایت به‌واسطه احکام نیست؛ در پرتو روایات اهل‌ بیت(ع)، افق‌های تازه‌ای از معارف آن، از جمله حقیقت ولایت و مهدویت آشکار می‌شود. بسیاری از آیات قرآن در تفسیر و تأویل معصومان(ع)، با وجود مقدس حضرت ولی‌ عصر(عج) پیوند یافته‌اند و تصویری عمیق‌تر از فرهنگ انتظار ارائه می‌کنند. خبرنگار ایکنا از اصفهان در سلسله‌گفت‌وگوهای «در پرتو آیات مهدوی» با علی‌اکبر توحیدیان پژوهشگر قرآن، این آیات و روایات را از ابتدای قرآن، جزءبه‌جزء بررسی می‌کند تا نسبت قرآن با آخرین حجت الهی، روشن‌تر و دقیق‌تر تبیین شود.

ایکنا ـ تابوت عهد که در آیه ۲۴۸ سوره مبارکه «بقره» آمده، چه جایگاهی در ماجرای طالوت دارد و چه ارتباطی میان آن و دوران ظهور امام مهدی(عج) بیان شده است؟

موضوع مهم دیگر در مجموعه آیات مربوط به طالوت و جالوت، تابوت عهد یا تابوت سکینه است که در آیه ۲۴۸ سوره مبارکه «بقره» به آن اشاره شده است. خداوند متعال در این آیه می‌فرماید: «وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ آيَةَ مُلْكِهِ أَنْ يَأْتِيَكُمُ التَّابُوتُ فِيهِ سَكِينَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَبَقِيَّةٌ مِمَّا تَرَكَ آلُ مُوسَىٰ وَآلُ هَارُونَ تَحْمِلُهُ الْمَلَائِكَةُ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَةً لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ؛ و پیامبرشان به آنان گفت: «نشانه فرمانروایی او این است که تابوتی برای شما آورده شود که در آن آرامشی از جانب پروردگارتان و بازمانده‌ای از آنچه خاندان موسی و خاندان هارون بر جای گذاشته‌اند، وجود دارد و فرشتگان آن را حمل می‌کنند. اگر مؤمن باشید، بی‌گمان در این امر نشانه‌ای برای شماست.»

بیشتر بخوانید:

• درس‌های ماجرای طالوت و جالوت برای منتظران ظهور
• رجعت در قرآن و روایات؛ شواهد قرآنی و دیدگاه علمای شیعه
• رجعت؛ حلقه‌ای میان ظهور و قیامت
• انتظار واقعی؛ از خودسازی تا زمینه‌سازی برای حاکمیت حق
• انتظار در میدان آزمون؛ حفظ ایمان در سختی‌ها
• انتظار بدون استقامت معنا ندارد
• یاران حضرت مهدی(عج)؛ از اجتماع ۳۱۳ نفر تا برخورداری از بصیرت و فراست
• تحقق کامل ثقلین در حکومت جهانی حضرت مهدی(عج)
• «وجه‌‌ الله»؛ کلید فهم جایگاه حضرت ولی‌‌ عصر(عج) در آیات قرآن
• حکمت تکرار «إِيَّاكَ نَعْبُدُ» در نماز منسوب به حضرت ولی‌ عصر(عج)

درباره این صندوق و محتویات آن، نقل‌ها و روایت‌های گوناگونی وجود دارد. با توجه به تصریح آیه، می‌توان گفت که در این تابوت، آثاری از خاندان حضرت موسی(ع) و حضرت هارون(ع) قرار داشته است؛ آثاری که از قداست و جایگاه ویژه‌ای برخوردار بوده‌اند.

از معروف‌ترین دیدگاه‌ها درباره محتویات تابوت، وجود الواح تورات، زره و عصای حضرت موسی(ع)، عصای حضرت هارون(ع) و تعدادی از آثار دیگر پیامبران الهی(ع) است. همچنین، گفته شده که این تابوت همان صندوقی است که مادر حضرت موسی(ع) در دوران کودکی آن حضرت، او را در آن قرار داد و بر رود نیل رها کرد.

براساس روایات شیعه، این صندوق از ودایع امامت به‌شمار می‌رود و اکنون نزد امام مهدی(عج) است. بر پایه این روایات، همان‌گونه که حضور تابوت، نشانه‌ای برای تأیید حقانیت طالوت بود، در دوران ظهور نیز این صندوق می‌تواند نشانه‌ای از حقانیت امام زمان(عج) باشد و زمینه گرایش برخی یهودیان پاک‌طینت به آن حضرت را فراهم کند.

در این زمینه، بار دیگر می‌توان به بخش پایانی آیه ۲۴۸ سوره مبارکه «بقره» توجه کرد: «إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَةً لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ؛ اگر مؤمن باشید، بی‌گمان در این امر نشانه‌ای برای شماست.» این عبارت به‌طور کلی بر نشانه‌بودن ماجرای تابوت دلالت دارد. در چارچوب روایات مهدوی نیز می‌توان آن را با موضوع همراهی تابوت با امام مهدی(عج) و نقش آن در آشکارشدن حقانیت آن حضرت مرتبط دانست. البته باید توجه داشت که ارتباط این آیه با تابوت در عصر ظهور، بر پایه تفسیر روایی مطرح می‌شود و نباید آن را معنای صریح و مستقل آیه معرفی کرد.

ایکنا ـ ماجرای انتخاب طالوت چه معیارهایی برای گزینش زمامداران ارائه می‌کند و این موضوع چه ارتباطی با حکومت مهدوی دارد؟

در مجموعه آیات مربوط به طالوت و جالوت، نکته مهم دیگری نیز وجود دارد و آن، شرایط انتخاب طالوت و نحوه معرفی او در مقام پادشاه، فرمانده و زمامدار است. در این داستان، مردم از پیامبر خود درخواست می‌کنند که فرمانده‌ای برای آنان تعیین کند تا در راه خدا جهاد کنند. پیامبر نیز به فرمان الهی، فردی را معرفی می‌کند که شایستگی‌های لازم را دارد. این شیوه انتخاب، از جنبه‌های گوناگون می‌تواند برای حکومت‌های دینی الگو باشد.

در حکومت مهدوی نیز در جایگاه برترین مصداق حکومت دینی و الهی، زمامداران و مسئولان براساس شایستگی‌ها و معیارهای مورد تأیید امام(عج) تعیین می‌شوند. براساس این نگاه، دانایی و توانایی از مهم‌ترین معیارهای انتخاب افراد برای مسئولیت‌های اجتماعی و حکومتی هستند؛ نه وابستگی‌های فامیلی و قبیله‌ای، نه ثروت و دارایی و نه صرفاً جایگاه اجتماعی.

در ماجرای طالوت، بزرگان قوم به پیامبر خود اعتراض کردند که چرا فردی فاقد ثروت فراوان به فرمانروایی انتخاب شده است. قرآن کریم اعتراض آنان را چنین نقل می‌کند: «قَالُوا أَنَّىٰ يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِنَ الْمَالِ؛ گفتند: چگونه ممکن است او بر ما حکومت کند، در حالی‌که ما برای حکومت از او سزاوارتریم و به او ثروت فراوانی داده نشده است؟» 

پاسخ پیامبر آنان روشن بود: معیار انتخاب طالوت، برخورداری از دانش و توانایی محسوب می‌شد و این انتخاب براساس فرمان الهی صورت گرفته بود. بنابراین، این ماجرا یادآور می‌شود که در نظام الهی، ملاک اصلی برای تصدی مسئولیت، شایستگی واقعی افراد است؛ شایستگی‌ای که باید در دانش، توانایی، صلاحیت مدیریتی و آمادگی برای انجام مسئولیت‌ها جلوه‌گر شود.

ایکنا ـ با توجه به مجموعه آیات مربوط به طالوت و جالوت، مهم‌ترین پیام این داستان برای منتظران ظهور چیست؟

داستان طالوت و جالوت صرفاً روایتی از نبردی تاریخی نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از درس‌های مهم درباره اطاعت از فرماندهی و رهبری، صبر و تحمل مشکلات، آزمایش الهی، شایسته‌سالاری و پیروزی گروهی اندک اما مؤمن و استوار بر سپاهی بزرگ‌تر و به ظاهر مجهزتر است.

نخستین درس این داستان، ضرورت پایبندی عملی به ایمان است. در این ماجرا، بسیاری از کسانی که در ابتدا آمادگی خود را برای جهاد اعلام کرده بودند، هنگام مواجهه با دشواری‌ها عقب‌نشینی کردند. در مقابل، گروه اندکی که در آزمون الهی ایمان و پایداری نشان دادند، به همراهی با طالوت ادامه دادند.

درس دوم، اهمیت صبر و استقامت است. قرآن کریم در پایان آیه ۲۴۹ سوره مبارکه «بقره» می‌فرماید: «وَاللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ؛ و خداوند با شکیبایان است.» این عبارت، یکی از پیام‌های محوری داستان است. پیروزی در مسیر حق، همواره به امکانات ظاهری و شمار نیروها وابسته نیست؛ بلکه صبر، ایمان و اعتماد به خداوند نیز نقشی اساسی دارند.

درس سوم، توجه به شایستگی‌ها در واگذاری مسئولیت‌هاست. خداوند، طالوت را براساس معیارهایی همچون دانش و توانایی برگزید، نه بر پایه ثروت یا جایگاه خانوادگی. این موضوع نشان می‌دهد که مسئولیت‌های اجتماعی و حکومتی باید به افراد شایسته سپرده شوند و ضوابط حاکم بر روابط باشند.

درس چهارم، ضرورت تدبر در سرگذشت امت‌های پیشین است. قرآن کریم این حوادث را بیان می‌کند تا انسان‌ها از آن‌ها عبرت بگیرند و اشتباهات گذشته را تکرار نکنند.

در نهایت، این آموزه‌ها در بحث مهدویت نیز اهمیت دارند؛ زیرا انتظار ظهور فقط به معنای امید به آینده نیست، بلکه مستلزم آمادگی، پایداری و تلاش برای قرار گرفتن در مسیر حق است. کسی که خود را منتظر امام مهدی(عج) می‌داند، باید در زندگی فردی و اجتماعی در مسیر ایمان، مسئولیت‌پذیری، صبر و عمل به وظیفه حرکت کند.

از این منظر، ماجرای طالوت و جالوت به ما یادآوری می‌کند که همراهی با جبهه حق، بیش از هر چیز به ایمان استوار، بصیرت، اطاعت از رهبری، پایداری، استقامت و تاب‌آوری نیاز دارد؛ ویژگی‌هایی که در شمار مهم‌ترین شرایط آمادگی برای ظهور و یاری امام مهدی(عج) قرار می‌گیرند.