فقر او بېعدالتي؛ د نیجریه د مسلمانانو د ټولنې اساسي ستونزې دي
د ایکنا د راپور له مخې، چې د الجزیرې له قوله ئې خپور کړی راغلي دي، مسلمانان د نایجریه له نیمایي څخه زیات نفوس جوړوي، خو بیا هم په ښکاره ډول له مهمو او اساسی حکومتي او ټولنیزو مقامونو څخه لیرې ساتل شوي او په ځانګړې توګه د هېواد په شمالي سیمو کې د فقر او بې وزلئ له ستونزې سره مخ دي.
همدې وضعیت د وسلهوالو ډلو لکه Boko Haram د پراختیا لپاره زمینه برابره کړې ده.
اسلام په لسمې پېړۍ کې د نیجریه شمال ته ورسېد، په داسې حال کې چې مسیحیت د شلمې پېړۍ پر مهال د بریتانیا د استعمار له لارې هېواد ته داخل شو او زیاتره ئې په جنوبي سیمو کې خور شو.
د نایجریه تاریخ د مذهبي او فرقهییزو شخړو شاهد پاتې شوی، چې لاملونه ئې جغرافیایي اختلافات، له استعماري قدرتونو سره همکاري او یا د هغوی پر وړاندې مقاومت و. خو د یوویشتمې پېړۍ په پیل کې د بوکوحرام او ورته وسلهوالو ډلو راڅرګندېدو خلک دې ته اړ کړل چې د تاوتریخوالي د وېرې له امله یو له بل سره ګډ ژوند وکړي.
محمد ګاربا، چې د کانو ایالت د پارلمان استازی دی، وویل: «د دغو ډلو له خوا د خلکو په نښه کول، د امریکایانو د ادعا خلاف، د مذهب پر بنسټ نه وو. داسې مسیحیان هم شته چې د هېواد په مرکزي او شمالي سیمو کې مسلمانان وژني.»
د هغه په وینا، کله چې د بورنو ایالت د چیبوک د ښوونځي نجونې وتښتول شوې، ډېری یې مسلمانانې وې. هغه ټینګار وکړ چې په نیجریه کې پاڅون او تاوتریخوالی د کوم ځانګړي دین له پیروانو سره ځانګړی تړاو نه لري.
بروزګاري او فقر
په نیجریه کې مسلمانان او مسیحیان د ټاکنو له لارې د ولسمشرۍ مقام ترلاسه کوي، او د هېواد تر ټولو شتمن کس، بلکې د ټولې افریقا تر ټولو شتمن سړی Aliko Dangote دی، چې یو مسلمان دی او د شمالي ښار Kano اوسېدونکی دی.
خو له بلې خوا، د نیجریه تر ټولو ډېر بې وزله او بېکاره مسلمانان هم د هېواد په شمال کې ژوند کوي، چې یو مهم لامل ئې د رسمي تعلیمي نظام پر سر اختلافات دي.
شیخ ابراهیم المقري، د Abuja National Mosque امام، وائي: «مسلمانان په حقیقت کې په نیجریه کې تر ټولو لوی نفوس جوړوي، خو په حکومتي او خصوصي ادارو کې تر ټولو لږ نفوذ او استازیتوب لري، او لا هم نه د ټولنې په ډګر کې د مسیحیانو تر څنګ په مساوي توګه شتون نشي درلودلی.
نیجریه، چې له ۲۴۰ میلیونو څخه زیات نفوس لري، له ۱۰۰ میلیونو څخه ډېرو مسلمانانو سره د افریقا تر ټولو لوی مسلمان اکثریت لرونکی هېواد ګڼل کېږي.
په شمال کې له ځوانانو سره د نالوستو کسانو په توګه چلند کېږي، ځکه چې د نیجریه رسمي تعلیمي نظام یوازې د انګریز استعماري نصاب پر بنسټ ولاړ دی، داسې نصاب چې د مسلمانانو د لویې برخې له خوا نه منل کېږي. دوی لومړی خپلې سیمهییزې ژبې او بیا عربي ژبې ته، چې د قرآن کریم ژبه ده، ارزښت ورکوي.
له همدې فکره بوکوحرام راټوکېدلی، چې نوم ئې د لوېدیځې زده کړې او د هغې له اړوندو ارزښتونو سره د مخالفت څرګندونه کوي.
په داسې حال کې چې حکومت د افراطیت پر ضد د مبارزې لپاره پر دیني علماوو تکیه کوي، مسلمانان له حکومت څخه تمه لري چې د هېواد د ټولو وګړو ترمنځ د سولهییز ګډ ژوند فضا رامنځته کړي.
د دوي په باور، اصلي ستونزه افراطي ایډیالوژي نه، بلکې فقر دی، او بېکاري یوازې ناامیدي او ناهیلي زیاتوي.
https://iqna.ir/fa/news/4357413
