4 شباهت حضرت موسی(ع) و امام زمان(عج) در روایات
حجت‌الاسلام والمسلمین علیرضا یوسفی راستگو با اشاره به شباهت‌های حضرت موسی(ع) و امام زمان(عج) در روایات اسلامی، گفت: خفای ولادت، طول غیبت، دوام خوف و رنج پیروان، از جمله چهار وجه شباهت میان این دو بزرگوار است.
به گزارش ایکنا از همدان، راه و روش انبیا و اولیای الهی در مسیر تحقق اراده خداوند، با وجود تفاوت در شرایط و زمانه، وجوه مشترکی دارد. از این رو، در روایات اسلامی به شباهت‌هایی میان زندگی و سیره پیامبران پیشین و امام زمان(عج) اشاره شده است. یکی از پیامبرانی که در روایات، شباهت‌های متعددی میان او و امام مهدی(عج) بیان شده، حضرت موسی(ع) است. در همین راستا، خبرنگار ایکنا از همدان، برای بررسی ابعاد این شباهت‌ها و آموزه‌های آن با حجت‌الاسلام والمسلمین علیرضا یوسفی راستگو، پژوهشگر حوزه مهدویت در همدان، گفت‌وگو کرده است که مشروح آن را در ادامه می‌خوانیم:
ایکنا ـ چه شباهت‌هایی میان حضرت موسی(ع) و امام زمان(عج) وجود دارد؟
بر اساس روایات اسلامی، میان حضرت موسی(ع) و امام زمان(عج) شباهت‌های متعددی وجود دارد که در منابع حدیثی شیعه و اهل سنت به آن‌ها تصریح شده است. این شباهت‌ها عمدتاً در چهار محور اصلی «خفای ولادت»، «غیبت»، «خوف و رنج شیعیان» و «پیروزی نهایی» قابل دسته‌بندی هستند.
در مورد وجوه شباهت حضرت موسی(ع) و امام زمان(عج)، بر اساس روایتی که محمد بن مسلم از امام باقر(ع) نقل کرده است، در وجود مبارک قائم آل محمد(ع) سنتی از پنج پیامبر الهی وجود دارد و شباهت آن حضرت به حضرت موسی(ع) در چهار ویژگی خلاصه می‌شود: «دوام خوف، طول غیبت، خفای ولادت و رنج شیعیانش پس از وی».
بیشتر بخوانید:
همان‌گونه که دوران بارداری مادر حضرت موسی(ع) و ولادت او به‌صورت مخفیانه و دور از چشم فرعون انجام شد که در سوره قصص آیات ۷ الی ۱۳ آمده است «وَأَوْحَيْنَا إِلَىٰ أُمِّ مُوسَىٰ أَنْ أَرْضِعِيهِ ۖ فَإِذَا خِفْتِ عَلَيْهِ فَأَلْقِيهِ فِي الْيَمِّ وَلَا تَخَافِي وَلَا تَحْزَنِي ۖ إِنَّا رَادُّوهُ إِلَيْكِ وَجَاعِلُوهُ مِنَ الْمُرْسَلِينَ و به مادر موسی الهام کردیم که او را شیر بده، پس هنگامی که (از سوی فرعونیان) بر او بترسی به دریایش انداز، و مترس و غمگین مباش که ما حتماً او را به تو باز می‌گردانیم، و او را از پیامبران قرار می‌دهیم ﴿٧﴾ فَالْتَقَطَهُ آلُ فِرْعَوْنَ لِيَكُونَ لَهُمْ عَدُوًّا وَحَزَنًا ۗ إِنَّ فِرْعَوْنَ وَهَامَانَ وَجُنُودَهُمَا كَانُوا خَاطِئِينَ پس خاندان فرعون او را (از آب) گرفتند تا سرانجام، دشمنشان و مایه اندوهشان شود. مسلماً فرعون و هامان و سپاهیان آن دو خطاکار بودند؛ (۸) وَقَالَتِ امْرَأَتُ فِرْعَوْنَ قُرَّتُ عَيْنٍ لِي وَلَكَ ۖ لَا تَقْتُلُوهُ عَسَىٰ أَنْ يَنْفَعَنَا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًا وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ و همسر فرعون گفت: (این نوزاد) برای من و تو مایه شادمانی و خوشحالی است، او را نکشید، امید است ما را سود دهد، یا وی را به فرزندی خود بگیریم. ولی آنان آگاه نبودند (که دشمنشان را به دست خود می پرورند.) ﴿٩﴾ وَأَصْبَحَ فُؤَادُ أُمِّ مُوسَىٰ فَارِغًا ۖ إِنْ كَادَتْ لَتُبْدِي بِهِ لَوْلَا أَنْ رَبَطْنَا عَلَىٰ قَلْبِهَا لِتَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ و قلب مادر موسی (از هر چیز جز یاد فرزندش) تهی شد (و در اضطراب و نگرانی فرو رفت). اگر قلبش را محکم و استوار نکرده بودیم تا از باورکنندگان وعده ما باشد، به درستی که نزدیک بود آن را فاش کند، ﴿10﴾ وَقَالَتْ لِأُخْتِهِ قُصِّيهِ ۖ فَبَصُرَتْ بِهِ عَنْ جُنُبٍ وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ و به خواهر موسی گفت: (اوضاع و احوال) او را پیگیری کن. پس او موسی را از دور (در آغوش فرعونیان) دید در حالی که خاندان فرعون (پیگیری او را) درک نمی‌کردند. ﴿١١﴾ وَحَرَّمْنَا عَلَيْهِ الْمَرَاضِعَ مِنْ قَبْلُ فَقَالَتْ هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَىٰ أَهْلِ بَيْتٍ يَكْفُلُونَهُ لَكُمْ وَهُمْ لَهُ نَاصِحُونَ و ما پیش از آن همه زنان شیردهنده را بر او حرام کردیم (تا پستان هیچ زنی را نگیرد،) پس (خواهرش پیش آمد و) گفت: آیا می‌خواهید شما را به خانواده‌ای راهنمایی کنم که سرپرستی او را برای شما به عهده گیرند و خیرخواه او باشند؟ ﴿١٢﴾ فَرَدَدْنَاهُ إِلَىٰ أُمِّهِ كَيْ تَقَرَّ عَيْنُهَا وَلَا تَحْزَنَ وَلِتَعْلَمَ أَنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ پس او را به مادرش برگردانیم تا خوشحال و شادمان شود و اندوه نخورد و بداند که حتماً وعده خدا حق است، ولی بیشتر مردم (که محروم از بصیرت‌اند این حقایق را) نمی‌دانند. (۱۳)»
ولادت امام زمان(عج) نیز به دلیل جو خفقان و ترس از دشمنان، به‌صورت پنهانی صورت گرفت. در روایات، این هر دو ولادت به‌عنوان نمونه‌ای از تدبیر الهی برای حفظ حجت خود در برابر ظالمان معرفی شده است.
همچنین حضرت موسی(ع) دو دوره غیبت داشت؛ یکی غیبت بیست‌وهشت‌ساله از مصر و دیگری غیبت چهل‌شبه در میقات. امام زمان(عج) نیز دو غیبت دارند که یکی (غیبت کبری) بسیار طولانی‌تر از دیگری است. در روایت امام صادق(ع) نیز به‌صراحت به «سنتی از موسی بن عمران» در وجود قائم(ع) اشاره شده که همان «مخفی بودن ولادتش و غیبت از قومش» است.
حضرت موسی(ع) به دلیل تهدیدهای فرعون، همواره در حالت خوف و تقیه به سر می‌برد و از ترس دشمن از مصر خارج شد. امام زمان(عج) نیز در دوران غیبت، به دلیل دشمنی ظالمان و طاغوت‌های زمانه، در خوف و پنهان‌زیستی به سر می‌برند. این «دوام خوف» یکی از وجوه تصریح‌شده در روایات است.
پس از غیبت حضرت موسی(ع)، بنی‌اسرائیل از سوی فرعون و اطرافیانش تحت آزار و اذیت و خواری قرار گرفتند تا اینکه خداوند اذن ظهور داد که در آیه 5 سوره قصص به آن اشاره شده است «وَنُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِينَ و ما می‌خواستیم به آنان که در آن سرزمین به ناتوانی و زبونی گرفته شده بودند، نعمت‌های باارزش دهیم، و آنان را پیشوایان مردم و وارثان (اموال، ثروت‌ها و سرزمین‌های فرعونیان) گردانیم.». شیعیان امام زمان(عج) نیز در دوران غیبت، به‌ویژه غیبت کبری، دچار رنج‌ها، آزارها و خواری‌های فراوانی می‌شوند تا آنکه خداوند اذن ظهور و نصرت آن حضرت را صادر فرماید.
ایکنا ـ آیا روایاتی در زمینه این شباهت‌ها وجود دارد؟
در مورد روایات و مستندات مربوط به این شباهت‌ها، علاوه بر روایت محمد بن مسلم، روایات دیگری نیز به شباهت‌های این دو بزرگوار اشاره دارند؛ روایت امام باقر(ع)، همان روایت محمد بن مسلم، که در منابع معتبر شیعه مانند کمال‌الدین و تمام‌النعمة شیخ صدوق جلد اول، صفححه ۳۲۷ و اعلام‌الوری طبرسی صفحه ۲۳۳ نقل شده و چهار وجه اصلی شباهت را برمی‌شمارد.
دیگری روایت امام صادق(ع) است که در آن به وجود «سنت موسی بن عمران» در قائم(ع) تصریح شده و مصداق آن را «مخفی بودن ولادت» و «غیبت از قوم» معرفی می‌کند.
روایت دیگر نیز از امام سجاد(ع) است که در آن، ضمن برشمردن سنت‌های پیامبران در وجود امام زمان(عج)، به «خوف و غیبت» به‌عنوان ویژگی برگرفته از حضرت موسی(ع) اشاره شده است.
ایکنا ـ چه درس‌ها و آموزه‌هایی می‌توان از این شباهت‌ها گرفت؟
این شباهت‌ها صرفاً یک گزارش تاریخی نیستند، بلکه حاوی درس‌های مهمی برای دوران غیبت هستند که اولین و مهم‌ترین آن، ضرورت تقیه و حفظ جان امام زمان(عج) است. همان‌گونه که خداوند با تدبیر خود، وحی به مادر موسی، جان او را از گزند فرعون حفظ کرد، در دوران غیبت نیز حفظ جان امام زمان(عج) و پرهیز از هر اقدامی که منجر به شناسایی و آسیب به ایشان شود، یک اصل اساسی است. این درس، بر اهمیت «تقیه» و «انتظار» به معنای آماده‌سازی و پرهیز از شتاب‌زدگی تأکید دارد.
دومین درس، صبر و استقامت در برابر سختی‌ها است. رنج‌ها و سختی‌های شیعیان در دوران غیبت، مشابه سختی‌های بنی‌اسرائیل پیش از ظهور موسی(ع) است. این امر نشان می‌دهد که دوران غیبت، دوران آزمون و صبر است و پیروان واقعی باید با استقامت و امید به وعده الهی، از این مرحله عبور کنند.
علاوه بر این، همان‌گونه که وعده الهی درباره نجات بنی‌اسرائیل و هلاکت فرعون حتمی بود و با تمام تدابیر امنیتی فرعون تحقق یافت، وعده ظهور امام زمان(عج) نیز قطعی است و تمام تلاش دشمنان برای جلوگیری از آن بی‌نتیجه خواهد ماند وَنُمَكِّنَ لَهُمْ فِي الْأَرْضِ وَنُرِيَ فِرْعَوْنَ وَهَامَانَ وَجُنُودَهُمَا مِنْهُمْ مَا كَانُوا يَحْذَرُونَ و برای آنان در آن سرزمین، زمینه قدرت و حکومت آماده کنیم، و به فرعون و هامان و سپاهشان که از ایشان‌اند چیزی را که از آن هراسناک و در حذر بودند (و آن پیروزی بنی‌اسرائیل بر آنان بود) نشان دهیم.» (قصص / آیه ۶).
و درس دیگر اینکه در قرآن کریم و روایات، به استغاثه و دعای بنی‌اسرائیل برای نجات از دست فرعون اشاره شده است. بر همین قیاس، دعا برای تعجیل در فرج امام زمان(عج) و طلب گشایش از آن حضرت، یکی از وظایف مهم منتظران ظهور حضرت حجت است.
انتهای پیام
