بررسی مبانی فقهی، كلامی و اخلاقی شهروندی در جمهوری اسلامی ايران
رضا عيسینيا در كتاب اخير خود با عنوان «مبانی دينی و وضعيت شهروندی در جمهوری اسلامی ايران» كه در دست انتشار است، به ارائه گزارشی از وضعيت شهروندی در جمهوری اسلامی ايران بر اساس مبانی فقهی، كلامی و اخلاقی عناصر دخيل در تعريف مفهوم «شهروندی» پرداخته است.
گروه انديشه: رضا عيسینيا در كتاب اخير خود با عنوان «مبانی دينی و وضعيت شهروندی در جمهوری اسلامی ايران» كه در دست انتشار است، به ارائه گزارشی از وضعيت شهروندی در جمهوری اسلامی ايران بر اساس مبانی فقهی، كلامی و اخلاقی عناصر دخيل در تعريف مفهوم «شهروندی» پرداخته است.
رضا عيسینيا، عضو هيئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، ضمن اشاره به در دست انتشار بودن كتابش با عنوان «مبانی دينی و وضعيت شهروندی در جمهوری اسلامی ايران»، با بيان اين كه شهروندی به يك موقعيت عضويت اطلاق میشود كه شامل مجموعهای از حقوق، وظايف و مشاركت است، افزود: به عبارتی ديگر، شهروندی در بردارنده چهار عنصر عضويت، حقوق، مسؤليت و مشاركت است و بر همين اساس پژوهش ما حاوی پرسشهايی حول اين چهار مفهوم و مؤلفه دخيل در تعريف مفهوم شهروندی است.
عيسینيا در مورد مسائل مورد بحث در اين كتاب گفت: اين كه عضويت اجتماعی در كشورها چگونه تعيين میشود و ملاك كليدی عضويت در جمهوری اسلامی چيست و آيا بر اساس مبانی دينی است يا خير؟ از جمله سؤالاتی است كه در محور اول يعنی «عضويت»، مطرح شده و مورد بررسی قرار گرفته و به آنها پاسخ داده شده است.
| شهروندی در جمهوری اسلامی ايران با تمايزگذاری فيما بين حيثيات حيوانی و الهی (يا دايره مقدورات و مأذونات) و فشرده هستی بودن انسان، كه بايد از راه تربيت منطبق بر فطرت از قوه به فعل برسد، توضيح داده میشود |
وی ادامه داد: دومين و سومين مسئله از مسائل اصلی اين پژوهش، مسئله حقوق و مسئوليتهای شهروندی است كه شناخت آنها برای تداوم حيات انسان در جوامع و حفظ روابط اجتماعی و سياسی انسانها، ضروری است. اين كه آيا در جمهوری اسلامی ايران، شهروندی اساساً به مثابه حقوق فردی تعريف میشود يا اين كه بر وظايف و تعهدات شهروندان بيشتر تأكيد میشود يا به هر دو جنبه و حيثيت شهروندی به طور مساوی و فارغ از ثنويتگرايی پرداخته میشود، مسئله اصلی در اين محور از اين پژوهش است.
عضو پژوهشكده علوم و انديشه سياسی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در مورد جايگاه مفهوم مشاركت به عنوان چهارمين عنصر دخيل در شهروندی نيز بيان كرد: اخلاق مشاركت، عامل كليدی پيوند دادن حقوق و مسؤليتها است و تنها از طريق إعمال فعالانه شهروندی است كه تقابل كاذب ميان حقوق و مسؤليت را میتوان از بين برد.
عيسینيا با بيان اين كه واكاوی اين چهار مسئله نه بر پايه فرهنگ و تفكر سرزمين مهبط واژه شهروندی، بلكه با بنمايههای فرهنگی و دينی سرزمين مهجر آن مورد بررسی قرار گرفته است، اظهار كرد: با اين كه مفهوم شهروندی يك مفهوم وارداتی مدرن به فرهنگ و انديشه ماست، اما در اين كتاب به طور جدی اين سؤال را پيش روی خود داشته و پيگير پاسخ به آن بودهايم كه آيا در فقه، كلام و اخلاق اسلامی يا در آثار متكلمان و فقهای اسلامی نشانههايی از بحث شهروندی را میتوان رديابی كرد؟
وی مفاهيمی همچون رعيت، ملت، امت و ناس (مردم) را از جمله واژههای به كار رفته در ادبيات دينی و فقهی و دارای ارتباط تنگاتنگ با مفهوم شهروندی دانست و عنوان كرد: با توجه به چنين نمونههايی، ما تلاش كردهايم كه در پاسخ به هر يك از مسايل مذكور، با رديابی در فقه، كلام و اخلاق اسلامی يا در آثار متكلمان و فقهای اسلامی، نشانههايی از بحث شهروندی را با روش تحليل محتوای كيفی دنبال كنيم و در نهايت به ارائه گزارشی از وضعيت شهروندی در جمهوری اسلامی ايران بپردازيم.
اين محقق و پژوهشگر در مورد فرضيه خود برای رسيدن به پاسخ اظهار كرد: شهروندی در جمهوری اسلامی ايران با تمايزگذاری فيما بين حيثيات حيوانی و الهی (يا دايره مقدورات و مأذونات) و فشرده هستی بودن انسان كه بايد از راه تربيت منطبق بر فطرت از قوه به فعل برسد، توضيح داده میشود.
عيسینيا افزود: تربيت مورد نظر از راه عضويت در جامعه اسلامی در پرتو تحقق يكی از دو شرط اسلامپذيری(اِيمان) و پيمانپذيری(اَيمان)، به پرچمداری فقها و به پشتوانه اخلاق اسلامی تحقق میيابد كه اين مبانی در چهل اصل از اصول قانون اساسی متجلی شده و با تأكيد فرمان هشت مادهای در حال اجرايی شدن است.
