انسان در انديشه صدرالمتألهين؛ عالمی عقلی در ميان عالم طبيعت و عالم غيب

گروه انديشه: براساس آموزه‌های ملاصدرا، انسان حقيقت و مرتبه وجودی ثابت و پايداری ندارد، بلكه پيوسته در حال شدن و صيرورت است و اين صيرورت جزء ذات و هويت اوست و در واقع عالمی عقلی است كه در ميان عالم عين و طبيعت و عالم غيب قرار دارد.

به گزارش خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا)، محمد اكوان، استاديار فلسفه دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مركز، در هفدهمين همايش بزرگداشت ملاصدرا با موضوع «فلسفه و راه زندگی» كه صبح امروز، يكم خردادماه به همت بنياد حكمت اسلامی صدرا با حضور متفكران، انديشمندان و پژوهشگران و در محل مجتمع آدينه برگزار شد، به بيان نكاتی در باب زندگی حقيقی و حقيقت زندگی در انديشه ملاصدرا پرداخت.

اكوان با بيان اين كه حقيقت و معنای زندگی از اهم مسائلی است كه ذهن و ضمير انسان جستجوگر را به خود مشغول داشته است، اظهار كرد: انسان تنها موجودی است كه علاوه بر تلاش برای شناخت جهان آفاقی، در جهت آگاهی يافتن از خود و جهان انفسی نيز اهتمام ويژه دارد و گام به گام همراه با پيشرفت علم و دانش و تكنولوژی كه موجب افزايش معرفت او از دنيای پيرامونش شده است، از هستی و غايت زندگی خود نيز پرسش می‌كند.

وی افزود: هر اندازه كه پرسش عميق و مبتنی بر تفكر و تعقل و يا مشتمل بر ساحت‌های عميق‌تر وجود و هستی او و غايت حيات باشد، پاسخ‌های سطحی و بدون تأمل و پشتوانه فلسفی و عقلانی، عطش حقيقت‌يابی و كمال‌خواهی او را كاهش نمی‌دهد. از اين رو برای آگاهی از وجود حقيقی خود و معنای حقيقت زندگی و زندگی حقيقی، بايد تلاشی مضاعف و همراه با تأمل و تعمق داشت.

اكوان از اين مبحث به عنوان مبحثی در انسان‌شناسی فلسفی ياد كرد و پس از بيان نكاتی در باب آغازين شكل‌های زندگی متأملانه در عصر باستان، گفت: در دنيای اسلام، فيلسوفان مسلمان نيز به انسان و شناخت او و پيوند تفكر فلسفی با زندگی التفات ويژه كرده‌اند. فارابی، ابن سينا، سهروردی، خواجه نصيرالدين طوسی و ديگر انديشمندان مسلمان به اين مبحث پرداخته‌اند؛ اما صدرالمتألهين به گونه‌ای متفاوت و با نگرشی ديگرگونه از ساير انديشمندان درباره مقام و منزلت انسان و معنای زندگی و نقش فلسفه در مراحل مختلف حيات و زندگی انسان نظريه‌پردازی كرده است.

وی درباره آراء ملاصدرا در اين زمينه اظهار كرد: براساس آموزه‌های ملاصدرا، انسان حقيقت و مرتبه وجودی ثابت و پايداری ندارد، بلكه پيوسته در حال شدن و صيرورت است و اين صيرورت جزء ذات و هويت اوست و در واقع عالمی عقلی است كه در ميان عالم عين و طبيعت و عالم غيب قرار دارد.

اكوان در پايان افزود: اين صيرورت محدود به جهان طبيعت نيست؛ بلكه هستی او پيش از جهان طبيعت نيز تغييرپذير بوده و خواهد بود. بنابراين آگاهی از موجودی كه در مرتبه معينی توقف ندارد و پيوسته در تكامل و تحول و پويايی است، بسيار دشوار است اما از سوی ديگر اين پويايی و صيرورت، تأثير شگرفی در پيدايش مراحل گوناگون زندگی و حيات عقلانی فردی و اجتماعی او دارد.