نسبت اقتصاد شادی و مفهوم قرآنی «لغو»

اخيراً واژه اقتصاد شادی به‌عنوان يكی از راهبردهای وزارت ورزش و امور جوانان از سوی سرپرست محترم وزارتخانه كه خود از صاحب‌نظران حوزه علوم انسانی است، مطرح شده و چون اين مفهوم كلان‌تر از واژه‌های مديريت شادی و اوقات فراغت كه مسبوق به سابقه‌اند می‌باشد، باعث درك‌های متفاوت در ميان نخبگان و خبرگان در هر دو عرصه ورزش و جوانان شده است.

قطعاً منظور صالحی اميری، برداشت سطحی جماعتی كژ‌انديش از شادی به عنوان خوش‌گذرانی و ترويج بطالت به جای فراغت نيست چون كسانی كه سن و سالی دارند به خاطر می‌آورند كه در دهه‌های 40 و 50 بنگاه‌هايی با نام شادی به عنوان يك صنف نو‌ظهور به ميدان آمده‌بودند كه تحت عنوان مديريت جشن‌های خانگی و عمومی برای مجالس دلقك و رقاص و مطرب و مشروب و ... تهيه و سرو می‌كردند و همين روند باعث شد كه تا در سابقه ذهنی - تاريخی مردم در كلان شهرها كلمه شادی كه فی نفسه بار مثبت دارد، تداعی كننده مصاديق مردود آن شود.

قرآن مجيد در سوره مباركه مؤمنون، در آيات شريفه 1 تا 3 «قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ هُمْ فِی صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَ وَالَّذِينَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ؛ به راستى كه مؤمنان رستگار شدند همانان كه در نمازشان فروتنند و آنان كه از بيهوده رويگردانند»(مومنون/1-3) ازجمله صفات مؤمنان را پرهيز آنها از لغو (بيهوده‌گويی و بيهوده‌كاری) معرفی می‌كند.

از امام موسی كاظم(ع) نيز در تُحَف العقول حديثی نقل با اين مضمون نقل شده كه «بكوشيد تا اوقاتتان را به چهار بخش تقسيم نمائيد: ساعتی برای مناجات با خالق و ساعاتی برای امرار معاش و ساعتی برای ارتباط و مصاحبت با برادران و خواهران دينی و ساعتی برای پرداختن به لذت‌های غيرحرام و به اين ساعت آخر است كه برای ادای آن سه ديگر توانائی می‌يابيد».

قرآن كريم به درستی مرز بين عمل لغو را كه برای مؤمنان ممنوع اعلام شده و اهميت نشاط اجتماعی را در آيه 139 سوره آل عمران اين چنين بيان می دارد: «وَلاَ تَهِنُوا وَلاَ تَحْزَنُوا وَأَنتُمُ الأَعْلَوْنَ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ؛ سستی مكنيد و اندوهگين نباشيد كه اگر مؤمن باشيد، برتری با شماست»(آل‌عمران/139). امروزه غالب نخبگان بر اين نكته واقفند كه مشكل عمومی جوامع بشری از كشورهای مشهور به توسعه‌يافته تا كمتر توسعه‌يافته سه واژه روان شناختی استرس و افسردگی و پرخاشگری است.

برای اينكه شفاف‌تر و مصداقی‌تر وارد بحث شويم، بايد بدانيم كه در اقتصاد شادی، ما در دو بعد سرمايه‌گذاری می‌كنيم؛ اول اينكه مشاغل وابسته به اين صنعت را فعال و سپس پايدار می‌كنيم. به طور مثال برگزاری المپيك‌ها و مسابقات آسيايی و جهانی كه برای كشور‌های داوطلب حداقل نوبت‌های 20 ساله دارند، نيازمند تامين زيرساخت‌هايی در حد و اندازه استاندارد‌های بين‌المللی است و ورود در اين عرصه سبب خواهدشد تا در زمان برگزاری مسابقات علاوه بر كسب اعتبار جهانی و احساس غرور ملی، صدها شغل ايجاد و ده‌ها هزار نفر مشغول به كار شوند. ثانيا با سرمايه‌گذاری در اقتصاد نشاط كه در قالب اين مدل از سياست‌ها بروز پيدا می‌كند، به صورت غيرمستقيم از هزينه آسيب‌های اجتماعی كه بسياری از آنها متأثر از افسردگی و يا خشونت در جامعه هستند، با تزريق روح نشاط اجتماعی می‌كاهيم.

برای نمونه فقط بر اين چند خبر و آمار كه در روزهای اخير رسانه‌ای شده توجه كنيد تا ضرورت پرداختن به اقتصاد شادی بيش از پيش محسوس شود.

- رئيس پليس مبارزه با مواد مخدر: فقط از ابتدای سال جاری 215 تن مواد مخدر كشف و 172 آشپزخانه توليد شيشه منهدم شده است.

-مدير كل آمار و اطلاعات جمعيتی سازمان ثبت احوال كشور: در سال 91 نسبت به سال 90 ، سی درصد كاهش ازدواج در روستاها را داشته‌ايم.

-معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشكی تهران: سن شروع مصرف دخانيات در جامعه تا 13 سال تقليل يافته‌است.

آمارهايی از اين دست همه روزه در مطبوعات و سايت‌ها به چاپ می‌رسد و مختص كشور ما هم نيست ولی در برابر آن چه می‌شود كرد؟

اگر رويكرد و گفتمان ما سلبی باشد، ما همواره در موضع ترميم و تخصيص بودجه عمومی و ايجاد ممنوعيت‌های مكرر خواهيم‌بود و در واقع چون پس رويدادی عمل می‌كنيم، همواره هزينه بی‌نشاطی جامعه را در همه ابعاد بايد از جيب ماليات‌ها و درآمدهای صادراتی ملت پرداخت كنيم.

ولی در نگاه و گفتمان ايجابی با بهره‌گيری از سياست‌های پيشگيرانه می‌توانيم با مطالعه و شناخت موانع شادی و نشاط اجتماعی و سپس با اصلاح فرهنگ عمومی با نهاد‌سازی و متولی‌سپاری مشاركتی در تمام مؤلفه‌های بوجود آورنده قدرت و اقتصاد ملی، مؤثر واقع شويم و از دو ابزار ورزش چه در عرصه قهرمانی و چه در عرصه همگانی و هدايت امور جوانان اين مرز و بوم اقتصاد مبتنی بر توسعه شادی و نشاط عمومی را پايه‌ريزی‌كنيم.

رضا غنی‌لو