سقاخانه برگرفته از واقعه عاشورا در معماری ایران
گروه اندیشه: واقعه عاشورا به جهت اهمیت و جایگاه، در فرهنگ معماری و شهرسازی ما تأثیر بسیاری گذاشت؛ که به وجود آمدن سقاخانه، حسینیه و زینبیه در شهرهای شیعهنشین از آن جمله است.
محمدمهدی گودرزیسروش، استادیار گروه معماری و شهرسازی دانشگاه آزاد اسلامی همدان در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از همدان، گفت: اقعه عاشورا به جهت اهمیت و جایگاه، در فرهنگ معماری و شهرسازی ما تأثیر بسیاری گذاشت؛ که به وجود آمدن سقاخانه، حسینیه و زینبیه در شهرهای شیعهنشین از آن جمله است.
وی افزود: حرکت دستهها و عزاداریها در ماه محرم و صفر باعث به وجود آمدن محورهای فرهنگی در شهرها شد، به گونهای که حتی کالبد شهرهای مذهبی و حاشیه کویر همچون سمنان، زواره، نطنز و اردستان از این حرکات و عزاداریها شکل گرفت.
وی ادامه داد: متأسفانه پس از دوره قاجاریه و معاصر، شاهد از بین رفتن مرکز محلات و به ویژه تغییر کاربری کوچهها، معابر و مسیرهایی هستیم که بر اساس حرکت دستههای عزاداری در طول تاریخ شکل گرفت و هویت یافت اما به تدریج هویت اسلامی و شیعی از شهرهای زدوده شد.
گودرزی سروش تصریح کرد: روضهخوانی و عزاداری برای حضرت اباعبدالله الحسین(ع) و ظهور کتابهایی همچون روضه الشهداء توسط مقتلنویسان به مروز زمان در فرهنگ، گفتار، رفتار و در اوج خود در معماری و شهرسازی متجلی شد به طوریکه نمایشهای خیابانی که ریشه در فرهنگ ایرانی داشت در تعزیهخوانی تجلی یافت و به تعالی و سعادت رسید.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: در نهایت با ایجاد تکایای مختلف در سطح کشور و شهرهای شیعهنشین شاهد ظهور معماری تکایا در نمایش تعزیه و تعزیهخوانی بودیم، همچنین وجود حسینیههای روباز و روبسته در فصول گرم و سرد در حاشیه کویر حرکت مردم در طول سال از معابر و کنار نهرهایی که از فضاهای میانی حسینیههای روباز عبور میکردند، بیشترین تأثیر را بر رفتار و گفتار مردم میگذاشتند به طوریکه با دیدن سقاخانهها به یاد واقعه عاشورا میافتادند.
وی اضافه کرد: همین موضوع تأثیر بسزایی در فرهنگ معماری و شهرسازی ایرانی گذاشت به طوریکه باید واقعه عاشورا، نمادها و نشانههای باقیمانده از این قیام و نهضت را همیشه زنده نگهداریم.
این نظریهپرداز حوزه معماری و شهرسازی تأکید کرد: با غنیسازی محلات و فضاهای معماری شیعی میتوان شاهد رشد تعزیهخوانی در شهرسازی معاصر شده و به شهرها هویت اسلامی بخشید.
وی ادامه داد: با توجه به اینکه هویت شهرسازی اسلامی و شیعی زدوده شده، لازم است با سابقه معماری و شهرسازی به بازسازی این فضا بپردازیم و به هویتبخشی شهرها کمک کنیم، به طوریکه معماری با حضور خود در شهرها، مساجد و حسینیهها در اوج قرار گیرند.
گودرزیسروش اظهار کرد: در شهرسازی مدرن که به دنبال فرهنگزدایی و ریشهزدن تمام اعتقادات، تفکرات و اندیشه است، شاهد از بین رفتن نشانهها هستیم اما باید متولیان امر یعنی شهرداری و شوراهای شهر خود را با تمام سازمانها و ارگانها هماهنگ کنند، به گونهای که لازم است تفکر ناب اسلامی و شیعی و همچنین نظریهپردازی در معماری و شهرسازی به دور از اعمال سلایق شخصی و با شناخت کامل وارد این حوزهها شوند.
