مناظره امام رضا(ع) با عالمان مسیحی اثباتکننده حقانیت اهل بیت(ع) است
گروه اندیشه: نویسنده حوزوی تأکید کرد: برگزاری مناظرات متعدد امام رضا(ع) با عالمان ادیان دیگر و بهویژه مسیحیان نشان داد که اهل بیت(ع) به حق در جایگاه امامت و رهبری نشستهاند.
حجتالاسلام والمسلمین سیدجواد نورموسوی، نویسنده حوزوی در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از قم، با تبریک میلاد حضرت مسیح(ع) و تسلیت شهادت امام رضا(ع) به مناظره میان ایشان و یکی از عالمان مسیحی پرداخت و گفت: گفتوگو و مناظره از همان آغاز آفرینش، از اساسیترین ابزارهای ارتباط جمعی انسانها برای تفهیم و تفاهم بوده است.
وی افزود: تاریخ ادیان توحیدی نیز نشان میدهد که پیامبران بزرگ الهی همواره در موقعیتهای گوناگون تبلیغی از این ویژگی عمومی و فطری بشر بهرههای فراوان بردهاند.
این نویسنده حوزوی ادامه داد: احتجاج حضرت نوح، هود، صالح، ابراهیم، لوط، شعیب، موسی و عیسی(ع) با کافران قوم و مخالفان فکری خود، در قرآن، گزارش شده است چنان که احتجاج پیامبر اکرم(ص) با مشرکان عرب، مسیحیان نجران، یهودیان، مادهپرستان و منکران معاد در بسیاری از آیات و منابع حدیثی انعکاس یافته است. پس از پیامبر، اهل بیت عصمت و طهارت(ع) نیز تداومگر این سیره بودهاند.
نورموسوی تصریح کرد: مناظره امام علی(ع) با دانشمندان یهود درباره خدا و صفات او، گفتوگوی امام حسن و امام حسین(ع) با معاویه و دیگر شامیان، گفتوگوی امام باقر(ع) با خوارج و مناظرههای امام صادق(ع) و شاگردان ایشان با زندیقان از این قبیل است اما در این میان، گفتوگوی نغز و ژرف امام رضا(ع) با مخالفان، بهویژه عالمان یهود و نصارا، زرتشتی، صابئی، متکلّمان نامدار و دیگران، که با پیشنهاد مأمون عبّاسی برگزار شد، بسیار شنیدنی و مثالزدنی است. ایشان از راه گفتوگو و مناظره، به مقابله با مخالفان پرداختند و سؤالات و چالشهای زندیقان و اشکالات دگراندیشان در حوزه عقاید اسلامی و شیعی را پاسخ گفتند.
اهمیت مناظرههای امام رضا(ع)
این نویسنده و مبلغ حوزوی بیان کرد: انگیزه مأمون از برگزاری این گونه مناظرهها، هرچند مورد اختلاف پژوهشگران و صاحبنظران است، اما در این نکته نمیتوان تردید کرد که غلبه امام بر حریفان و طرفهای مناظره با استناد بر کتابهای خودشان و بر اساس منطقی محکم و استوار، در نهایت به اثبات حقّانیت و احیای اسلام، مجاب شدن مدعیان گوناگون، اثبات برتری و حقّانیت ائمّه اهل بیت(ع) و پیروان و شیعیان آنها منجر شد. در پی این مناظرهها بود که یکی از پویاترین کانونهای علوم اسلامی، بهویژه شیعی، در خراسان پا گرفت و در دورههای بعد، به ایفای نقشی حیاتی در پاسداری از اسلام و تشیّع و ترویج آن پرداخت.
وی افزود: ارزش هرچه بیشتر این مناظرهها، بهویژه با استناد بر کتب مقدّسی همچون تورات، انجیل و زبور، زمانی بهخوبی روشن میشود که شرایط شگفتِ حاکم بر منطقه عمومی خراسان بزرگ از نظر تنوّع فرقهها و نحلههای دینی و مذهبی گوناگون و چالشهایی که از این ناحیه متوجه اسلام و جامعه مسلمانان بود، مورد توجه قرار گیرد.
مناظره با دانشمند مسیحی
مدیر روابط عمومی و بینالملل مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) عنوان کرد: امام رضا(ع) در مناظره خود با دانشمند مسیحی، با استناد به فرازهایی از اناجیل چهارگانه موجود، برخی از عقاید بنیادین مسیحیت را به چالش کشیده است. نفی الوهیت حضرت عیسی(ع) و اثبات بشر بودن وی و نیز اثبات تفاوت اناجیل چهارگانه رسمی با انجیل اصلی از این قبیل است.
وی ادامه داد: «تثلیث» یکی از آموزههای بنیادین در الهیّات رایج مسیحی است که بر اساس آن، پدر، پسر (مسیح) و روحالقدس الوهیت دارند. امام رضا(ع) در مناظره با یکی از دانشمندان مسیحی با اشاره به انجام معجزاتی همانند معجزات حضرت عیسی(ع) به دست پیامبرانی دیگر، عبودیت و بندگی آن حضرت برای خداوند و ارائه یک شخصیت کاملاً انسانی برای ایشان در سه انجیل متی، مرقس و لوقا و اعتقاد به خدایی و الوهیت او را به نقد و چالشی بنیادین کشیدند.
نورموسوی اظهار کرد: همان گونه که بسیاری از پژوهشگران و اندیشمندان مسیحی و دیگران گفتهاند، یکی از زمینههای پیدایش اعتقاد به الوهیت حضرت عیسی(ع) معجزات ایشان است. بر اساس گزارش صریح اناجیل، آن حضرت مرده زنده میکرد، کور مادرزاد، افراد فلج و انواع بیماران را شفا میداد.
وی تصریح کرد: امام رضا(ع) در گفتوگو با دانشمند مسیحی، از وی درباره دلیل اعتقاد به الوهیت حضرت عیسی(ع) پرسید و او با اشاره به معجزات آن حضرت، گفت: کسی که چنین کارهایی انجام دهد، خداوند و درخور پرستش است. حضرت رضا(ع) با استناد به گزارشهای تورات فرمود: یَسَع (اَلْیَشَعْ) نیز مرده زنده میکرد، روی آب راه میرفت و بیماران را شفا میداد و برخی دیگر از پیامبران بنی اسرائیل هم شمار بسیاری از مردگان را زنده کردند، اما پیروان آنان هرگز به الوهیت آنان معتقد نشدند و آنان را پرستش نکردند. همه این موارد در تورات آمده است و شما نمیتوانید منکر آن باشید. اگر انجام چنین کارهایی دلیل بر الوهیت و خدا بودن باشد، باید درباره آنان نیز چنین اعتقادی داشته باشید، در حالی که چنین نیست. حال با اینکه آنان پیش از حضرت عیسی(ع) دست به چنین معجزاتی زدند، چرا شما به الوهیت آنان معتقد نیستید؟ عالم مسیحی، که در برابر استدلال حضرت ناتوان مانده بود، بر اساس گزارش منابع اسلامی، به توحید و وحدانیت خداوند اقرار کرد.
این نویسنده حوزوی تصریح کرد: معرفی حضرت عیسی(ع) بهعنوان یک شخصیت انسانی و نفی الوهیت او با استناد به اناجیل مَتّی، لُوقا و مَرقُس موضوع دیگری است که مورد استناد امام قرار گرفته است. آن حضرت ابتدا نظر عالم مسیحی را درباره نویسندگان اناجیل چهارگانه و میزان ارزش و اعتبار سخنان آنها نزد وی جویا شد. دانشمند مسیحی آنان را عالم به انجیل خواند و بر درستی و پذیرش سخنانشان تأکید کرد. امام پس از آنکه حاضران را بر این گفتههای او گواه گرفت، به سخنان متی، مرقس و لوقا در انجیل خود آنان استناد کرد سخنانی که در آن شخصیتی کاملاً انسانی و نه الوهی از حضرت عیسی(ع) به تصویر کشیده و بدان تصریح کردهاند.
مشی علمی امام در مناظره
وی افزود: آن گاه نظر عالم مسیحی را در این باره پرسید. او در مقام دفاع از شخصیت الوهی و خدا بودن حضرت عیسی(ع)، متی، مرقس و لوقا را به دروغگویی در این باره متهم ساخت. هنگامی که امام رضا(ع) سخنان پیشین او مبنی بر عالم به انجیل بودن و درستی و بر حق بودن گفتههای آنان را یادآوری کرد، عالم مسیحی در اوج درماندگی، از امام خواست او را از گفتوگو درباره آنها معاف دارد. حضرت با پذیرش درخواست وی، فرمودند: اگر سؤالی دارد، بپرسید. ولی او با اجتناب از هرگونه پرسشی، گفت: دیگری سؤال نماید. آن گاه به خدا سوگند یاد کرد که هرگز گمان نمیکردم میان دانشمندانِ مسلمان، کسی همانند شما باشد همچنان که دانشمندان و پژوهشگران کتاب مقدّس و مسیحیت نیز معتقدند.
نورموسوی به موضع دیگر امام در این مناظره اشاره و تصریح کرد: امام رضا(ع) در فراز دیگری از مناظره با عالم مسیحی، با استناد به یکی دیگر از عقاید مسلّم مسیحیت، که در اناجیل نیز بازتاب یافته است، اعتقاد به الوهیت حضرت عیسی(ع) را از زاویهای دیگر به چالشی بنیادین کشیدند. توضیح اینکه آن حضرت خطاب به عالم مسیحی گفتند: ما به عیسایی که به حضرت محمّد(ص) و آل او ایمان دارد، اعتقاد داریم. آن حضرت هیچ ایراد و اشکالی نداشت، جز اینکه نماز کم میخواند و روزه اندک میگرفت.
وی افزود: دانشمند مسیحی با توجه به شناختی که در جریان مناظره از میزان دانش و آگاهی امام پیدا کرده بود، با ابراز شگفتی بسیار گفت: من گمان نمیکردم میان مسلمانان کسی داناتر از شما وجود داشته باشد، اما با این سخنی که گفتید، از اعتبار علمی شما در نزد من کاسته شد. وقتی حضرت دلیل آن را پرسیدند، وی گفت: شما چگونه این سخن را میگویید، در حالی که حضرت عیسی(ع) همه روزها روزه بود، حتی یک روز را هم بدون روزه سپری نکرد و همواره شبها را به شب زندهداری و عبادت میپرداخت. در این هنگام، امام رضا(ع) پرسیدند: او برای چه کسی روزه میگرفت و نماز میخواند؟ معنای سخن امام این است که اگر او خداست و الوهیت دارد، چگونه برای خدای دیگری عبادت و بندگی میکرد؟ نماز خواندن و روزه گرفتن دلیل بندگی و عبد خدا بودن اوست و عبودیت هرگز با الوهیت جمع نمیشود. در این استدلال نیز امام رضا(ع) با توجه به گزارش کتاب مقدّس، درباره روزهداری و نماز خواندن حضرت مسیح(ع) و آگاهی عالم مسیحی از آن، اقامه دلیل کردهاند.
این نویسنده با اشاره به گفتوگوی امام(ع) درباره تاریخ تدوین اناجیل بیان کرد: حضرت رضا(ع) در مناظره خویش درباره انجیل نخست و اصلی، سرنوشت آن و نویسندگان اناجیل موجود سؤال کردند. دانشمند مسیحی پاسخ داد: انجیل اصلی تنها یک روز گم و سپس نزد یوحنّا و متی یافت شد. امام فرمودند: چقدر دانش و آگاهی تو درباره انجیل و علمای آن اندک است. اگر همان گونه که تو میگویی و اناجیل موجود همان انجیل نخست و اصلی است، پس چرا آموزههای آنها با یکدیگر اختلاف دارند؟ تعالیم انجیل اول، که با یکدیگر اختلاف نداشتند. انجیل اصلی از بین رفته است و اناجیل چهارگانه موجود را چهار نفر به نامهای لوقا، مرقس، یوحنّا و متی گردآوری و تدوین کردهاند و این چهار نفر از دانشمندان نخست و نسل اول مسیحیت نبودند، بلکه شاگردِ شاگردِ آنان بودند.
وی ادامه داد: پژوهشهای انجام شده درباره تاریخ کتاب مقدّس با دیدگاه امام رضا(ع) همخوانی زیادی دارند؛ چراکه دو سه دهه نخست تاریخ مسیحیت و بودن کتابی به نام انجیل و منسوب به حضرت عیسی(ع)از نظر منابع تاریخی مستقل از متون مسیحی و اسلامی، در هالهای از ابهام قرار دارد، بهگونهای که برخی حتی در وجود خود حضرت عیسی(ع) نیز تردید کردهاند البته فقدان گزارشهای تاریخی نمیتواند دلیلی بر فقدان وجود خارجی و تاریخی انجیل باشد و چه بسا جزئیات مربوط به ظهور آن حضرت و وحی نازل شده بر وی به علل نامعلومی در تاریخ ثبت نشده و یا از بین رفته باشد زیرا در برخی اناجیل چهارگانه، از انجیل مسیح سخن به میان آمده است.
تاریخچه نگارش اناجیل
نورموسوی اظهار کرد: پژوهشهای انجام گرفته نشان میدهند که در 30 تا 40 سال نخست میلادی، تعلیم مسیحیت، تقریباً فقط بهصورت شفاهی و گاه با نامهنگاری انجام میگرفت اما کاستیها و کافی نبودن تعالیم رسالهها و روایتهای شفاهی، زمینه انجیلنگاری را فراهم ساخت؛ بنابراین، تاریخ نگارش عهد جدید و آنچه امروزه به نام «کتاب مقدّس» مسیحیان خوانده میشود، بیشتر به پس از نیمه نخست قرن اول میلادی و در حدود 20 تا 30 سال پس از صعود حضرت عیسی(ع) (30 میلادی) بازمیگردد که بهوسیله رسولان وی و شاگردان آنها صورت پذیرفت.
وی تأکید کرد: این نوشتهها در چهار دسته «نامههای رسولان»، «اعمال رسولان»، «اناجیل چهارگانه» و «مکاشفات»، طبقهبندی شده است. اناجیل چهارگانه با توجه به نام مؤلفان آنها، به انجیل مَتّا، انجیل مَرقُس، انجیل لُوقا و انجیل یوحنّا شهرت یافتهاند. با وجود پژوهشهای وسیع انجام گرفته درباره تاریخ نگارش، هویّت نویسندگان و درستی و پیوستگی سند آنها، وحدت نظر قاطعی در این باره وجود ندارد. البته در کنار چالشها و تردیدهای جدّی و بر اساس برخی قراین و شواهد، حدس و گمانهای نیرومندی نیز مطرح است.
