امام رضا(ع) در زمان حضور در ایران، به تربیت شیعیان خاص پرداخت

حجت‌‌الاسلام و‌المسلمین عبدالرضا خوشنویس، مدیر اجرایی ستاد زکات فارس در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از فارس، با اشاره به اقدامات امام رضا(ع) در زمان امامتشان گفت: یکی از اقدامات ریشه‌ای امام این بود که در دوران امامتشان به‌ویژه در دوران حضورش در ایران، به پیروی از رسول خدا(ص) به کادرسازی پرداخت یعنی امام افرادی را به‌صورت خاص تعلیم داد و آموزه‌های شیعه را به‌صورت منطقی به آن‌ها منتقل کرد.

وی خاطرنشان کرد: دعبل خزائی از جمله شاعران دوران امام رضاست و امام این شاعر هنرمند و زبردست را چنان تعلیم داد که او توانست در قالب شعر حقانیت و مظلومیت ائمه را به مردم زمانش انتقال دهد.

امام رضا(ع)؛ عالم آل محمد(ص)

حجت‌الاسلام خوشنویس با تصریح اینکه امام رضا(ع) میان ائمه به عالم آل محمد(ص) شهرت داشت، گفت: دلیل توصیف شدن به این صفت، آن  است که امام رضا(ع) در مدت حیات طیبه خود با شبهات زنادقه و نیز مخالفان مکتب تشیع مواجه بود.

وی افزود: توسعه و گسترش این شبهات به‌گونه‌ای مهندسی شده در دستور کار دشمنان اسلام و تشیع قرار گرفته بود و امام چه در سال‌هایی که در مدینه حضور داشتند و چه در سال‌هایی که در ایران بودند، به تمام شبهات پاسخ گفتند.

تبیین روش‌های پاسخ‌گویی به شبهات امام

حجت‌الاسلام خوشنویس با بیان اینکه امام چند روش را برای پاسخ‌گویی به شبهات انتخاب کرده بودند، گفت: نخست ایراد خطبه و سخنرانی در حضور مردم که خود روشی برای پاسخ‌گویی به تشکیک‌ها و شبهات بود و دومین روش امام، روش کتابتی بود یعنی گروهی از شیعیان و یا مخالفان در قالب نامه پرسش‌های خود را مطرح می‌کردند و امام نیز کتباً جواب می‌فرمود.

معاون مرکز امور رسیدگی به مساجد فارس اظهار کرد: سومین روش امام رضا(ع) مناظره‌های رخ به رخ بود که امروز تحت عنوان گفتمان از آن یاد می‌شود؛ امام در گفت‌وگوهای رخ به رخ که به‌صورت عمومی و با ترکیب حضور علما و اندیشمندان صورت می‌گرفت غالباً فنون احتجاج را رعایت می‌فرمود مثلاً از فن مماشات استفاده می‌کرد.

وی با یادآوری اینکه فن مماشات برگرفته شده از احتجاج حضرت ابراهیم(ع) با کفار بود، خاطرنشان کرد: کفار خورشیدپرست و ماه‌پرست وقتی با ابراهیم(ع) به گفت‌وگو پرداختند، در آغاز آن بزرگوار به‌صورت ظاهر مماشات و همراهی کرد و فرمود هذا ربی یعنی این خدای من است و می‌خواست نظر آن‌ها را در آغاز رد نکرد ولی چون آفتاب و ماه غروب کردند، ابراهیم(ع) فرمود خدایی که غروب کند قابل پرستش نیست و یک چنین روشی امام رضا(ع) نیز در احتجاجات خود داشت.

حکمت؛ یکی از مهم‌ترین روش‌های امام رضا(ع)

حجت‌الاسلام خوشنویس بیان کرد: شیوه دیگر امام بر اساس آیه 125 سوره نحل «ادْعُ إِلِى سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ...؛ با حکمت و اندرز نیکو به راه پروردگارت دعوت کن...»، روش حکمت بود؛ روش حکمت یعنی ادای ادعا همراه با دلیل، وقتی مخالف استدلال منطقی امام را می‌شنید اگر ضدیت و عداوتی نداشت خود به خود می‌پذیرفت به همین دلیل تعداد زیادی از دانشمندان فرق و ادیان در حضور امام مستبصر می‌شدند.

مدیر اجرایی ستاد زکات فارس اظهار کرد: احتجاجات امام از سال 200 هجری قمری تا پایان عمر مبارکشان در ایران به اوج خود رسید، به‌ویژه اینکه مأمون به هر دلیلی اصرار داشت که امام حتی در احتجاجات عددی نیز حضور بیابد و امام با حضور موفقیت‌آمیز خود حقانیت دین را به اثبات می‌رسانید.

وی خاطرنشان کرد:‌ جالب اینجاست که امام در احتجاجات خود با علمای فرق و ادیان از کتب خود آن‌ها استدلال و با مخالفان تشیع به قران آستناد می‌کرد و ‌مواردی نیز امام از حربه اعجاز استفاده کرده است.

حجت‌الاسلام خوشنویس ابراز کرد:‌ علاوه بر احتجاجات امام مواعظ، حکم و پندهای امام رضا(ع) نیز در خور توجه است که مرحوم شیخ صدوق مجموع فرمایشات امام را در قالب کتابی تحت عنوان «عیون اخبارالرضا» جمع‌آوری کرده است.

تشریح تاریخچه زندگی امام رضا(ع)

حجت‌‌الاسلام خوشنویس در بخش دیگری از سخنان خود به ارائه تاریخچه‌ای از زندگی‌نامه امام رضا(ع) پرداخت و گفت: امام علی‌‌بن موسی‌الرضا‌(ع) هشتمین امام شیعیان از سلاله پاک رسول خدا(ص) و هشتمین جانشین پیامبر مکرم اسلام(ص) هستند؛ ایشان در سن 35 سالگی عهده‌دار مسئولیت امامت و رهبری شیعیان شدند و حیات ایشان مقارن بود با خلافت خلفای عباسی که سختی‌ها و رنج بسیاری را بر امام روا داشتند و سر انجام مأمون عباسی ایشان را در سن 55 سالگی به شهادت رساند.

وی ادامه داد:‌ پدر بزرگوار ایشان امام موسی کاظم(ع)، پیشوای هفتم شیعیان بودند که در سال 183 هجری قمری به دست هارون عباسی به شهادت رسیدند و مادر گرامیشان نجمه نام داشت؛ حضرت رضا(ع) در یازدهم ذیقعده سال 148 هجری در مدینه منوره دیده به جهان گشودند.

این استاد حوزه و دانشگاه گفت: آن امام همام تا قبل از هجرت به مرو در مدینه زادگاهشان، ساکن بودند و در آنجا در جوار مدفن پاک رسول خدا و اجداد طاهرینشان به هدایت مردم و تبیین معارف دینی و سیره نبوی می‌پرداختند و سرانجام در روز 29 صفر سال 203 هجری قمری توسط مأمون عباسی به شهادت رسیدند.