تداعی فضای عصر نزول قرآن؛ مهمترین ویژگی تلاوت استادانه

محمدعلی اسدتاش، مدیر دفتر فعالیت‌های قرآنی دانشگاه قم در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از قم، بیان کرد: در قرآن کریم و بسیاری از احادیث معصومین(ع) به کیفیت قرائت قرآن کریم اشاره شده است و اینکه چگونه قرآن را تلاوت کنیم تا تأثیرگذاری آن بیشتر شود و حق تلاوت را بجا آوریم.

وی تصریح کرد: بزرگان با استفاده از این آیات و روایات ضوابطی تحت عنوان آداب ظاهری و باطنی قرآن کریم تعریف کردند، چنانکه سیوطی در الاتقان، غزالی در احیاء علوم‌الدین و فیض کاشانی در صافی و محجة‌البیضاء برخی از این آداب را که در مؤانست و قرائت قرآن حائز اهمیت است، بیان کرده‌اند.

اسدتاش با اشاره به آداب تلاوت قرآن ادامه داد: مهمترین این آداب را می‌توان در استعاذه، اخلاص، حضور قلب، تدبر، صوت زیبا، اداء صحیح حروف، تخصص، تبری، تأثر و ترقی عنوان کرد.

مدیر دفتر فعالیت‌های قرآنی دانشگاه قم خاطرنشان کرد: برای نمونه ترقی یعنی اینکه در قرائت قرآن قاری به درجه‌ای برسد که بر خلاف قرائت افراد عادی که فکر می‌کنند آیات قرآن را بر دیگران یا بر خدای متعال عرضه می‌کنند، تصور کند که به طور مستقیم و بی‌واسطه آیات را از جانب خداوند دریافت می‌کند و در حقیقت احساس کند که خدای سبحان را می‌بیند و آیات قرآن را می‌شنود و آنچه بر زبان او جاری است، کلام مستقیم خداست.

ادای حق تلاوت؛ لازمه تلاوت استادانه

وی اظهار کرد: شاعر مسلمان و متفکر نامدار پاکستانی اقبال لاهوری در خاطرات خود نقل می‌کند هر روز پس از نماز صبح  که مشغول تلاوت قرآن می‌شدم پدرم به من می‌گفت پسرم محمد قرآن را آنچنان قرائت کن که گویا اکنون  بر تو نازل شده است.

 مدیر دفتر فعالیت‌های قرآنی دانشگاه قم با اشاره به حدیثی از امام صادق(ع) گفت: روایت شده که این امام همام فرمودند: پیوسته آیات قرآن را تکرار می‌کردم تا آنکه به حالتی رسیدم که گویا من آن را شفاهی از کسی که نازل فرموده است، شنیدم.

وی ادامه داد: در این سفارش تأکید بر این است که در هنگام قرائت و مؤانست با قرآن برای درک مفاهیم آن و رسیدن به حق تلاوت و کمال قرائت لازم است قاری بعد زمان و مکان را در نوردد و به عصر نزول قرآن و فضای نزول آیات بر گردد.

این مسئول اظهار کرد: قاری باید موانع و حجاب‌های زبانی و بیانی را برطرف کند تا جهت و هدف هدایتی آیات را دریابد و سپس آنرا در قرائت به دیگران منتقل کند؛ با این رویکرد و نگرش می‌توان اوج و فرود و استر‌س‌های کلام خدا را بدست آورد و در قرائت بکار گرفت؛ قرائت جمله خبری را از جمله انشائی متمایز کرد و محل تکیه و تأکید و ضرب و انعطاف و تحریر صدا و تغییر لحن را در کلام مشخص نمود.

تلاوت احسن، قرائت به روش ترتیل است

اسدتاش ادامه داد: بهترین قرائت یا تلاوت احسن، قرائت به روش ترتیل است که قرآن به صراحت می‌فرماید: «و رتل القرءان ترتیلا» قرائتی که علاوه بر القاء معانی آیات با تکیه بر اداء صحیح حروف، لحن گوینده کلام را نیز که حاوی اوج و فرود و استرس سخن و بشارت وانذار است نشان می‌دهد.

مدیر دفتر فعالیت‌های قرآنی دانشگاه قم با اشاره به ویژگی‌های قرائت ترتیل عنوان کرد: ترتیل در دو حوزه  لفظ و معنی مطرح است؛ به قرائتی که با  تأنی و همراه با تدبر شمرده شمرده است و به طور منظم و منسجم و پیوسته در راستای نیل به هدف هدایتی  آیات اجرا شود ترتیل گفته می‌شود.

وی افزود: اساسی‌ترین عنصر و رکن ترتیل در تدبر نهفته شده است، با کمی دقت در حدیث امام صادق(ع) که در بیان حق تلاوت در ذیل آیه «الذین اتیناهم الکتاب یتلونه حق تلاوته» فرمودند در می یابیم که جریان تدبر همان جریان تلاوت راستین قرآن است که از قرائت یا استماع شروع و با فهم عمیق ادامه یافته و به عمل ختم می‌گردد.

اسدتاش ادامه داد: تدبر از باب تفعل از ریشه دبر که معنی مطاوعه را دارد یعنی پذیرش تدبیر به معنی ژرف‌اندیشی وعاقبت‌اندیشی است؛ در تدبر، آیات خدا را باید مرتبط و یکپارچه و هماهنگ با  کل سوره و حتی کل قرآن دنبال کنیم تا جهت هدایتی آیات را بدست آوریم.

قرآن نظم هدایتی و هدف‌محور دارد

وی تأکید کرد: بر خلاف بعضی که فکر می‌کنند قرآن مجموعه‌ای از آیات و سوره‌های پراکنده و متفرق است که هیچ نظم و انسجامی در آن وجود ندارد؛ قرآن کتابی است که بر خلاف نظم علمی و موضوع‌محور از نظم هدایتی و هدف‌محور پیروی می‌کند.

 اسدتاش در پایان خاطرنشان کرد: نظم علمی مانند مقاله، رساله و یا کنفرانسی علمی است که مؤلف یا سخنران صرفاً به دنبال مطالبی است در شرح و بیان موضوع مقاله و ذکر هرگونه مطلبی خارج از موضوع را جایز نمی‌داند. ولی نظم هدایتی شبیه خطابه و منبری است  که سخنران با نیازسنجی و ریشه‌یابی از نیازهای مخاطبان با استفاده از علوم و موضوعات مختلف قصد پیشگیری و درمان و تقویت اعتقادات مخاطبان خود را دارد.