علوم انسانی جدا از فرهنگ و ارزشهای فرهنگی نیست
گروه اندیشه: باید این پیشفرض را داشته باشیم که علوم انسانی جدا از فرهنگ و ارزشهای فرهنگی نیست و از جهت دیگر بسیاری از نظریهها متأثر از فلسفه هستند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از فارس، بابک شمشیری، استادیار دانشگاه شیراز شب گذشته، 11 اسفند در گفتمان دینی «علوم انسانی، امکان یا امتناع» که در دانشگاه شیراز برگزار شد، با بیان اینکه مرزی میان علوم انسانی و طبیعی وجود دارد، گفت: در علوم طبیعی بیشتر تأکید بر موضوع است و واژه fact (واقعیت) در این علوم بیشتر محوریت پیدا میکند البته به این معنا نیست که ذهن فاعل نقشی نداشته باشد ولی محوریت، واقعیت است و آن نقش اصلی را ایفا میکند.
وی افزود: در نگاه دینی نیز بهگونهای توصیه شدهایم که در حوزه علوم طبیعی به واقعیت نگاه کنیم و در حوزه علوم دینی تشویق شدهایم که بیشتر به واقعیتها توجه کنیم اما در حوزه علوم انسانی اهمیت سوژه بیشتر میشود یعنی نقش فاعل در آن بیشتر است زیرا بسیاری از این موضوعات که به بحث میگذاریم واقعیت نیست بلکه انتزاع و فهم خود ماست.
شمشیری با بیان اینکه واقعیت جامعه یک وجود ذهنی است و حاصل برداشت و فهم خود ماست، گفت: به همین دلیل در حوزه علوم انسانی وابستگی به ذهن ما بیشتر شود؛ بنابراین ذهن ما میتواند از جاهای مختلف تأثیر بپذیرد و با نگاههای مختلف به مسائل گوناگون بپردازد.
عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز عنوان کرد: اگر علومی که ما میشناسیم، در طی تاریخ شکل گرفته است نمیتوانیم این موضوعات را در یک فضای دربسته نگاه کنیم یعنی باید بررسی کنیم که علوم انسانی در طول تاریخ چگونه شکل گرفته است.
وی افزود: وقتی این نظریهها را بررسی میکنیم آبشخورهای متعددی داشته است یعنی حتی باورهای فرهنگی فروید نیز تأثیر خود را داشته است؛ گرچه فروید انسان مذهبی نیست اما تأثیر خود را در این مقوله میگذارد و از طریق فرهنگ این کار را انجام میدهد؛ بنابراین وقتی نظریههای علوم انسانی را کالبدشکافی میکنیم میبینیم در اینها نیز چنین چیزی بوده است و پیشزمینه آن اندیشمند، خواه و ناخواه تأثیر را بر آن نظریه گذاشته است.
شمشیری با تأکید بر اینکه باید این پیشفرض را داشته باشیم که علوم انسانی جدای از فرهنگ و ارزشهای فرهنگی نیست، گفت: از جهت دیگر بسیاری از نظریهها متأثر از فلسفه هستند و فلسفه نیز بخشی از فرهنگ بشریت است و عرصه علوم انسانی نیز عرصه اندیشه و خردورزی است تا اینکه science (علم) باشد.
وی گفت: یکی از نقدهایی که میتوان به علم دینی وارد کرد این است که خیلی از جاها مرزی میگذاریم که شاید نباشد و دین در تمام عرصهها اثر خود را دارد، حتی در نگاههایی مثل سکولار نیز دین خواه ناخواه تأثیر خود را داشته است.
