اعتدال الهی؛ تنها راهکار حفظ تعادل در نظام طبیعی

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، بنا‌بر اعلام مرکز مطالعات فضایی ناسا و بر اساس جدیدترین پژوهش این سازمان به‌دلیل برهم خوردن تعادل حیات در کره زمین که ناشی از سوء مصرف و برداشت بی‌رویه از منابع طبیعی و اقتصادی جهان است، در طول چند دهه آتی جهان شاهد فروپاشی تمدن‌های امروزی است.

بر اساس آنچه در تاریخ 20 ماه مارس میلادی 2014 از سوی سازمان ناسا در مورد پیش‌بینی فروپاشی نظام مدیریتی جهان اعلام شد، می‌توان دریافت که مراکز علمی جهان دریافته‌اند، بیش از این نظام‌های مدیریتی فعلی جهان برای هدایت جامعه بشری کارآمدی ندارند زیرا انسان با وجود سابقه چند هزار ساله خود بر روی کره زمین هیچ‌گاه به دلیل باورهای خداپرستانه یا شبه الهی خود به چرخه‌های طبیعی آسیب نرساند ولی تنها پس از انقلاب صنعتی و حاکم شدن تفکرات اومانیستی و انسان‌محورانه شاهد بودیم که بیشترین آسیب‌ها به طبیعت و سرمایه‌های طبیعی حفظ شده در طول هزاران سال وارد شد.

ظهور حکومت‌های استعمارطلب در طول قرون وسطی و تحکیم آن‌ها در قالب مدرن در طول انقلاب صنعتی و سال‌های پس از آن منجر شد تا تمدن‌های فراوانی به ابزار تأمین منابع استعمارطلبان تبدیل شوند.

فرایند استعمار قارچ‌گونه نه تنها در این سال‌ها سرمایه‌های ملت‌های جهان را به تاراج برد بلکه باعث ظهور مدلی جدید از استعمار تحت عنوان استعمار فکری در جهان شد و این استعمار فکری ساخته و پرداخته غرب از آن‌سو حائز اهمیت است که متفکران غربی از آن به‌عنوان ابزاری برای تداوم بخشیدن به سلطه نام می‌برند.

برای بررسی نفوذ این نوع از استعمار کافی است که به حوزه‌های دانشگاهی و علمی جهان اسلام نگاهی داشته باشیم، به‌طور مثال امروز در صورت نیاز به هر کتاب مرجع در حوزه‌های علوم انسانی یا مدیریتی تنها کتب در دسترس دانش‌پژوهان کتب نویسندگان قرن بیستمی اروپایی و آمریکایی است.

و یا در مثالی دیگر حوزه شهرسازی و مدیریت شهری که یکی از علوم ساخت یافته و پرکارکرد در کشور ما و سایر کشورهای اسلامی است، تنها با الگوهای ساخته و پرداخته در جهان غرب مدیریت می‌شود که هیچ تشابهی با اقلیم‌های فکری ـ فرهنگی ما ندارند و این واقعیت در حالی است که بزرگ‌ترین و پیچیده‌ترین ساختارهای مدیریت شهری ساخته و پرداخته دانشمندان مسلمان بوده‌اند که آثار آن را می‌توان در کشورهایی مانند اسپانیا مشاهده کرد.

وجود تفکر استعمارزده موجب ایجاد حس برتردانی مدیریت غرب در جوامع شرقی و اسلامی شده است که رهبر معظم انقلاب با آگاهی بر این مسئله، یکی از رازهای تعالی کشور در افق 1404 را بهره‌گیری از علوم انسانی ـ اسلامی در حوزه‌های مدیریتی و اجتماعی کشور برشمرند.

خوشبختانه بر خلاف تفکر سودجویانه اومانیستی غرب، تفکر الهی ـ اسلامی در تعامل با طبیعت و چرخه‌های طبیعی آن است زیرا آنچه که امروز سازمان ناسا در مورد برهم خوردن تعادل طبیعت با بهره‌گیری از مدل‌های ریاضی پیچیده و شبیه‌سازی به آن دست یافته است در منابع تاریخی ـ اسلامی ما ذکر شده است.

اعتدال در مصرف و اسراف نکردن منابع، بخشی از آیه‌های الهی در قرآن کریم است که در همین راستا خداوند نتیجه بهره‌گیری نادرست از منابع را تباهی و نابودی بیان کرده است؛ از همین‌رو اگر امروز منابع طبیعی و چرخ‌های طبیعی آن مانند آب و هوا، گرمایش زمین و... از سوی ناسا عامل از فروپاشی تمدن‌های فعلی بشر در چند دهه آینده معرفی می‌شود، نتیجه این واقعیت است که بشر از اندیشه‌های الهی فاصله گرفته است.

اندیشه‌های الهی زمینه ترویج اعتدال در عرصه مدیریت جهانی هستند لذا از دیدگاه متفکران بزرگ جهان تنها راه نجات تمدن‌های بشری از فروپاشی، بازگشت به اعتدال و اندیشه‌های الهی است.

برای درک اهمیت اندیشه‌های الهی در حفظ منابع طبیعی کافی است نگاهی به تاریخ معاصر ایران داشته باشیم، هنوز در گوشه و کنار ایران درخت‌های کهنسال فراوانی وجود دارد که از اهمیت فراوانی بین مردم برخوردارند. به عبارتی به‌دلیل وجود تفکرات الهی در ایران قبل و بعد از اسلام، به درخت‌ها به‌عنوان موجوداتی زنده و مخلوق پروردگار نگریسته می‌شده است و از این‌رو مردم سعی می‌کردند با حفظ درختان و کاشت نهال علاوه بر شکر نعمت‌های الهی، میراثی جاودان از خود به‌جای بگذارند.

اما در طول زمان و با کم‌رنگ شدن این نوع اندیشه‌ها، شاهد هستیم گروه‌های زیادی برای کسب بهای اندکی حاضر هستند درخت‌های زیادی را به‌صورت غیرقانونی قطع و تخریب کنند که نتیجه آن تخریب بی‌‌رویه جنگل‌های چند هزار ساله گوشه و کنار کشور است.

امیدواریم با توسعه نگاه‌های الهی در جوامع علمی کشور زمینه برای بازگشت الگوهای مدیریتی اسلامی به جامعه مهیا شود زیرا همان‌گونه که منابع علمی جهان اذعان می‌کنند دیگر مدل‌های غربی پاسخگوی نیاز جهان نیستند.

نوید کمالی، محقق و پژوهشگر حوزه فناوری اطلاعات و توسعه پایدار