رسالت اصلی قاری رساندن پیام و مفهوم آیات است

سعید بیژنی‌ اول، مدرس و قاری قرآن در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان رضوی درباره مهندسی و مدیریت صحیح ظرفیت‌های صوتی در تلاوت قرآن اظهار کرد: تلاوت قرآن کریم از دیرباز یکی از جلوه‌های اثرگذار هنر قدسی در جهان اسلام بوده است؛ هنری که افزون بر انتقال مفاهیم بلند کلام الهی با بهره‌گیری از ظرفیت‌های صوتی و لحنی، جان و دل مخاطب را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

 

بیژنی بیان کرد: آنچه به یک تلاوت ماندگار و اثرگذار هویت می‌بخشد، تنها برخورداری از صدایی خوش یا تسلط بر فنون قرائت نیست، بلکه هماهنگی میان توانایی‌های فنی، شناخت دقیق مقامات و الحان، فهم آیات، خشوع و اخلاص قاری است؛ مجموعه‌ای که سبب می‌شود زیبایی‌های صوت و لحن در خدمت انتقال پیام قرآن قرار گیرد، نه آنکه خود به هدف تبدیل شود.

 

وی افزود: در همین چارچوب، بسیاری از قاریان برجسته جهان اسلام، به‌ویژه اساتید مصری با مهندسی دقیق تلاوت و مدیریت صحیح ظرفیت‌های صوتی خود توانسته‌اند اصوات و الحان را به‌گونه‌ای به کار گیرند که بیشترین تأثیر معنوی را بر مخاطب بگذارند. در این نگاه، صدای زیبا، تحریرهای قوی و انعطاف صوتی به تنهایی ضامن خلق یک تلاوت فاخر نیست و زمانی می‌توان از تلاوتی ممتاز سخن گفت که قاری همزمان با بهره‌گیری هنرمندانه از این ظرفیت‌ها، احساس، اخلاص و مفهوم کلام الهی را نیز در تلاوت جاری سازد.

 

عضو هیئت‌ مدیره جامعه قاریان قرآن مشهد درباره نسبت مهارت‌های موسیقایی با تلاوت قرآن اظهار کرد: قرآن دارای موسیقی درونی است و یکی از وجوه اعجاز آن نیز همین موسیقایی بودن کلام الهی است. واژگان و آیات قرآن به‌گونه‌ای کنار هم قرار گرفته‌اند که موسیقی متناسب با خود را در دل دارند، بنابراین اگر قاری بخواهد موسیقی یا لحنی را خارج از اقتضای آیه به آن تحمیل کند، از فضای کلام خداوند فاصله گرفته است.

 

بیژنی‌ اول افزود: تمام هنر قاری باید این باشد که آیه را با همان موسیقی متناسب با معنا و مفهومش به مردم ارائه کند و نباید لحنی را که صرفاً مورد علاقه خودش است و با مفهوم آیه تناسبی ندارد، بر متن قرآن تحمیل کند که در چنین شرایطی دیگر آنچه شنیده می‌شود، بازتاب کلام الهی نیست، بلکه نمایش سلیقه شخصی قاری است.

 

وی با اشاره به شیوه تلاوت قاریان برجسته مصر گفت: بیش از ۷۰ تا ۸۰ درصد قاریان بزرگ مصری به‌ویژه نسل قدیم، این اصل را رعایت می‌کردند که قاری باید فدای آیه شود، یعنی همه توانایی‌های صوتی و لحنی خود را در خدمت انتقال فهم و درک آیات قرار دهد، نه اینکه خود را محور تلاوت قرار دهد، اما متأسفانه امروز تا حدی این نگاه تغییر کرده و گاهی مهارت‌های موسیقایی به‌سمت نمایش توانایی‌های فردی رفته است و گویی فرد در حال اجرای آواز یا کنسرت است، در حالی که تلاوت قرآن چنین جایگاهی ندارد.

 

 

این قاری بین‌المللی قرآن با تأکید بر اینکه هنر تلاوت، هنری مقدس و در خدمت دعوت الهی است، تصریح کرد: رسالت اصلی قاری، رساندن پیام و مفهوم آیات است، از همین رو در روایات نیز تأکید شده است که هرگاه تلاوت قاری را می‌شنوید، خشوع و خداترسی او در قرائتش نمایان باشد، همچنین سفارش شده است که هیچ‌یک از رفتارها، ظاهر یا شیوه اجرای قاری موجب نشود توجه مخاطب از آیات قرآن به شخص قاری معطوف شود.

 

بیژنی‌ اول با بیان اینکه مهارت‌های موسیقایی جایگاه مهمی در تلاوت دارند، اما باید در جایگاه صحیح خود به کار گرفته شوند، بیان کرد: ده‌ها مهارت موسیقایی در تلاوت وجود دارد که هر کدام کاربرد مشخصی دارند، اما این مهارت‌ها ابزار هستند، نه هدف و همه آن‌ها باید در خدمت اجرای صحیح آیات و انتقال مفاهیم باشند، نه در خدمت برجسته کردن توانایی‌های فردی.

 

وی درباره مرز بهره‌گیری از این مهارت‌ها ادامه داد: مرز کاملاً روشن است و تا زمانی که لحن و موسیقی در خدمت فهم آیه، درک معنا و انتقال پیام الهی باشد، استفاده از این مهارت‌ها صحیح است، اما به محض اینکه قاری از قرآن برجسته‌تر شود و مخاطب بیش از آنکه متوجه آیات باشد به خود قاری توجه کند، این مرز از بین رفته است.

 

این مدرس بین‌المللی قرآن در پایان گفت: قاری باید رساننده پیام الهی باشد، نه اینکه خود به محور تلاوت تبدیل شود و هر زمان که مخاطب، به جای تأمل در آیات، مجذوب نمایش مهارت‌های فردی قاری شود، فلسفه حقیقی تلاوت کمرنگ خواهد شد.