وابستگی انسان به وجود خداوند؛ از اهداف اصلی ادیان توحیدی و اسلام
گروه اجتماعی: استاد فلسفه گفت: همه ادیان توحیدی، یهودیت، مسیحیت، زرتشت و اسلام از همان ابتدا بهدنبال وابستگی انسان به وجود متعالی هستند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از البرز، رسول رسولیپور، عضو هیئت علمی دانشگاه خوارزمی عصر روز گذشته، 31 فروردین در دومین نشست از سلسله نشستهای «افکار و احوال ما» که در دانشگاه خوارزمی کرج برگزار شد، گفت: تقدم همیشگی باور و اندیشه نسبت به اراده، موضوع رایج و مطرح در مجامع علمی، دانشگاهی و حوزوی است و در واقع اراده و تصمیم پس از اندیشه بهدست میآید؛ اما این تئوری در نگاه ویلیام جیمزِ فیلسوف، سیر معکوسی دارد و جیمز در مجموع سخنرانی خود که 100 سال پیش با محوریت «اراده معطوف به باور» انجام داده، بحث تقدم اراده را مطرح کرده است و به این موضوع بهصورت جدی پرداخته است.
وی افزود: «چارلز تیلور» فیلسوفی است که بر اساس دیدگاه جیمز، معتقد است که باور به خدا در نظریه جیمز به گرایش پیشین انسان به خدا بسیار متکی است؛ یعنی هر کسیکه گرایش به یک موجود مقدس و متعالی دارد زمینه ایجاد باور خدا برایش فراهم میشود و در واقع جیمز بهنحوی تأکید میکند که خداباوری ناشی از خداخواهی است و اشخاصی که خدا نمیخواهند اساساً سراغ باور خدا هم نمیروند.
وی در ادامه این نشست که از سوی اداره فعالیتهای دینی، ادبی و هنری معاونت فرهنگی جهاد دانشگاهی استان البرز برگزار شد، یادآور شد: تیلور با اشاره به تئوری جیمز درباره انسانهای یکبارزاده و دوبارزاده بیان میکند که یکبارزادگان انسانهایی هستند که تمایل ندارند چیزی در زندگی آنها تغییر کند؛ اما غالب انسانها چندبارزاده هستند؛ یعنی مشکلاتی از ابتدا در شخصیتشان وجود دارد و با سه مسئله جدی شرم، گناه و بیمعنایی مواجه هستند و بر این اساس چون حس بیمعنایی و گناه دارند، برای برطرف کردن این احساس، خداباور میشوند که وی این خداباوری را نتیجه یک کمبود و مشکل در شخصیت انسانی میداند.
رسولیپور ادامه داد: در نگاه بدبینانه به تئوری جیمز، انسانهای مریض، خداباور میشوند؛ اما اگر دید مثبت داشته باشیم و بپذیریم که انسانها با یکدیگر متفاوت هستند و به هر حال انسانها ممکن است ضعیف باشند، در آنصورت، خداباوری در تحلیل فلسفی و علمی میتواند این ضعف را بپوشاند.
این استاد دانشگاه اظهار کرد: تعریف مثبت دیگر این است که ما انسانهای فقیری هستیم که ملاصدرا از آن بهعنوان امکان فقری یاد میکند و ما موجوداتِ «ممکن» و نیازمند به یک موجود «واجب» هستیم که ما انسان هستیم و انسان، موجودی خطاکار و ضعیف است و باید به یک موجود متعالی وابسته شود و اگر اینگونه تعبیر کنیم دیگر نگاهی بدبینانه به نظریه جیمز نخواهیم داشت.
رسولیپور بیان کرد: به هیچ وجه نظر من این نیست که انسانهای مریض خداباور هستند؛ اما انسان به تنهایی، نمیتواند زندگی کند و باید خودش را از جهت معنوی به یک چیزی متصل کند و ادیان شرقی تلاش میکنند که انسان خودش فربه شود و این بینیازی را ایجاد کند و به همین خاطر ادیان شرقی عمدتاً به خدا اعتقاد ندارند و درصدد این هستند که وجود انسان را پرورش دهند که بینیاز شود؛ اما ادیان توحیدی، یهودیت، مسیحیت، زرتشت و اسلام از همان ابتدا به دنبال وابستگی انسان به وجود متعالی هستند.
وی اظهار کرد: ما موجودات «ممکن» و وابستهای هستیم؛ اما اگر این «من» حذف شود و به آن جان که روح و ودیعهی الهی است و همه موجودات بهویژه موجودات انسانی از آن بهرهمند هستند، عنایت و آگاهی پیدا شود، اتصال ایجاد میگردد؛ به همین دلیل است که عرفا بهدنبال آگاهی ما هستند نه دانایی ما.
آگاهی، انسان را از قالب ماسک و نقاب رها میکند
رسولیپور تأکید کرد: ما در دانستن، با یکسری داده، گزاره و معلومات مواجه هستیم؛ اما آگاهی، انسان را از قالب ماسک و نقاب رها میکند و درواقع شخص تلاش میکند که این نقابها را نبیند که خودِ این ندیدن، اتصال است و اینکه گفته میشود ما موجودات الهی هستیم، وقتی ما خودمان باشیم موجود الهی نیستیم بلکه وقتی هستیم که نگاهِ من، صنف و شغل من کنار برود ولی متأسفانه ما با این زخارف و تعلقات دنیا زندگی میکنیم و اگر کسی موفق شود در زندگی این نقابها را کنار بگذارد دست او، سخن و چشم او خدا میشود.
وی در ادامه با قرائت آیه «لِئَلاَّ یَکُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُل»(سوره نساء، آیه 165) به فلسفهارسال پیامبران الهی پرداخت و گفت: اگر خدا پیامبران را نمیفرستاد ما باورمان نمیشد که ما خدایی هستیم و خداوند در قرآن میفرماید: «پیامبران را فرستادیم تا حجتی برای شما باشند» و پیامبران قله و اوج هستند و به ما این خودباوری را میدهند که میشود به اوج و تعالی رسید وآنها نشانهای هستند برای باور اینکه انسان موجود انسانی نیست؛ بلکه انسان یک موجود الهی است و انبیا جدای از اینکه تعالیم و متونی را آوردند، صرف حضور پیامبر این امید را در دل ما روشن میکند و یک تذکر و یادآوری برای ماست.
رسولیپور در بخش دیگری از سخنان خود با قرائت آیات 36 تا 46 سوره شوری گفت: قرآن در این آیات متذکر میشود که آنچه به شما اعطا شده متاع زودگذر زندگی دنیاست؛ اما آنچه نزد پروردگار است برای کسانیکه گرویدهاند و به پروردگارشان اعتماد دارند، بهتر و پایدارتر است و در واقع قرآن ما را تشویق میکند آن چیزهایی که به ما داده نشده را از خدا بگیریم و آن چیزهایی که در مالکیت ماست هیچ چیزی نیست و اما آن چه پیش خداست اصل است.
کسانیکه از گناهان بزرگ اجتناب میورزند، به پروردگارشان ایمان دارند
وی ادامه داد: بر اساس این آیات قرآن، کسانیکه از گناهان بزرگ و اعمال زشت اجتناب میورزند، هنگامیکه خشمگین شوند عفو میکنند، نماز برپا میدارند و کارهایشان بهصورت مشورت انجام میشود و از آنچه به آنها روزی داده شده است، انفاق میکنند و کسانی هستند که به خدا گرویدهاند و به پروردگارشان ایمان دارند.
این استاد دانشگاه افزود: خداوند در آیه 40 سوره شوری میفرماید «جَزاءُ سَیِّئَةٍ سَیِّئَةٌ مِثْلُها؛ جزای بدی مجازاتی همانند آن است» و اگر کسی به ما ظلم کند عقل انسانی و عدالت انسانی که خدا هم بر آن صحه میگذارد این است که همانند آن مجازات شود و اما در ادامه آیات میفرماید: هر که در گذرد و نیکوکاری کند پاداشی بر اوست و به راستی خداوند ستمکاران را دوست نمیدارد.
رسولیپور در ادامه با اشاره به فرازهای مختلف این آیات ارزشمند و عمیق گفت: اگر کسی بخواهد در ازای بدی، بدی کند و انتقام بگیرد نکوهشی بر او نیست؛ نکوهش تنها بر کسانی است که به مردم ستم میکنند و در روی زمین به ناحق سر برمیدارند.
وی با قرائت آیه 43 سوره شوری «إِنَّ ذلِکَ لَمِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ» اظهار کرد: مطابق این آیه، هر کسیکه در ازای بدی صبر کند و درگذرد (ببخشد) مسلماً این عفو و بخشش از اراده قوی در کارها است.
رسولیپور با بیان آیه«تُعِزُّ مَنْ تَشَاءُ وَ تُذِلُّ مَنْ تَشَاءُ»(آیه 26 عمران)، گفت: ما فکر میکنیم عزت و احترام دست انسان است که اگر به جای توهین، تکریم کنند، موجودِ مقدس و مکرم میشود؛ در صورتیکه عزت و تکریم بهدست خداست و خداوند به ما ذلت و عزت میدهد و هیچ مقامی، پست و چهرهای نمیتواند به ما عزت و یا ذلت بدهد و خداست که انسان را عزیز و ذلیل میکند.
قرآن را تنفس کنیم و با آن مأنوس شویم
وی با تأکید بر اینکه ما باید قرآن را تنفس کنیم و با آن مأنوس شویم نه اینکه فقط آن را بخوانیم، اظهار کرد: این آیات برای ما تذکری است؛ چراکه خداوند هیچ شرطی را برای نزدیک شدن به خود قرار نداده است و در حرم امام رضا(ع)، مسجدالحرام و محراب به خدا نزدیک میشوید اما حتی یک توهین شدن هم زمینهنزدیک شدن به خداست و اگر انسان در مقابل توهین و بدی که به او وارد شده است، صبر و عفو کند، در آن لحظه عفو، شما نیستید، بلکه جان الهی حیات دارد.
این استاد دانشگاه بیان کرد: با مروری بر تاریخ اسلام مشاهده میکنیم که دائماً به پیامبران الهی توهین شده است؛ اما اصلاً فکر نمیکردند که عزتشان از بین برود و پیامبران نه تنها رنجی به دل نداشتند بلکه برای آن افراد دعا نیز میکردند.
وی اظهار کرد: ما دو گونه رنج داریم؛ رنج توهینی که در وهله اول به ما میشود و رنج دیگر، رنج نگه داشتن بغض و کینه است که اکثر ما در اینجا گرفتار آن هستیم و مطابق آیات قرآنی، شایسته آن است که خشم خود را کنترل کنیم و بعد ببخشیم و آن بغض و کینه را از دلمان پاک کنیم، چراکه بزرگترین مرض، داشتن این عقدههاست که در دلمان مانده است.
عفو و گذشت بهمنزله بیحس شدن و بیخیال شدن نیست
رسولیپور در ادامه گفت: عفو و گذشت به منزلهبیحس شدن و بیخیال شدن نیست؛ بلکه در برخورد با اشتباهات افراد باید تذکری داده شود تا افراد اصلاح شوند و نباید به کینه و برخوردهای غیرانسانی تبدیل شود و باید صبر کنیم و به خدا واگذار کنیم؛ به خدا واگذار کردن یعنی اینکه خودت را به خدا واگذار کن که خداوند به تو عزت بدهد.
وی در پایان گفت: همانطورکه انتظار دارید خدا شما را در مقابل خطاهایتان ببخشد شما نیز ببخشید و عفو و ببخشش خداوند مرزی ندارد و خداوند از موجوداتش کینه به دل نمیگیرد و نیازی ندارد که از ما انتقام بگیرد و اگر عذابی باشد عذابی است که ما خودمان ایجاد میکنیم، ما باید با مردم طوری رفتار کنیم که دوست داریم خدا با ما رفتار کند نه اینکه با مردم طوری برخورد کنیم که دوست داریم با ما برخورد کنند.
