شاهنامه، آمیختگی فرهنگ ایران و اسلام را عینیت بخشید/ بیان مفاهیم دینی ـ عرفانی در این اثر منظوم
گروه اندیشه: جنتی با بیان اینکه فردوسی با نگارش شاهنامه فرهنگ ایران را پرآوازه کرد و نشان داد که این فرهنگ و زبان فارسی حرفهای بسیاری برای گفتن دارد، افزود: مهمترین خدمت فردوسی به ایران این است که هویت ایرانیان را به جهانیان شناساند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، علی جنتی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در مراسم اختتامیه بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی که روز گذشته، 26 اردیبهشت در مجتمع فرهنگی ـ هنری امام رضا(ع) مشهد برگزار شد، به ماه رجب و ولادت امیرمؤمنان(ع) اشاره کرد و گفت: همزمان شدن این ولادت باسعادت و بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی را به فال نیک میگیریم.
وزیر ارشاد با بیان اینکه شاهنامه فردوسی حافظ راستین سنتهای ملی و شناسنامه قوم ایران است، افزود: وجود این اثر بزرگ، سپاسی از عناصر مطلق فرهنگ گذشته ما در برابر طوفان حوادث تاریخی است.
وی اضافه کرد: فردوسی شاعری معتقد به امامت و ولایت حضرت علی(ع) بود و با خلق حماسه عظیم خود، آمیختگی دو فرهنگ ایران و اسلام را به بهترین روش ممکن عینیت بخشید بهگونهای که شاهد شناسنامه عشق و ارادت این شاعر پارسیگوی به مولای متقیان(ع) هستیم.
جنتی با بیان اینکه فردوسی مسلمان ژرفنگر و پیرو امیرمؤمنان(ع) است، اظهار کرد: ایران سرزمین فروغ و فرزانگی است، زمینی که هزاران حادثه بزرگ و دشوار را تاکنون آزموده و از یکایک این حوادث، سربلند و پیروز بیرون آمده لذا بخش مهمی از وقایع تاریخ ملت ایران در شاهنامه بیان شده است.
وزیر ارشاد بیان کرد: اگر فردوسی در سپیدهدم تاریخ اسلام سر برنمیآورد و شاهنامه را نمیسرود، هیچ کدام از شاعران بزرگ ایران به این درجه دست نمییافتند و فراتر از آن نیز، اکنون که ما گرد هم جمع شدهایم و به زبان شیوه فارسی با یکدیگر سخن میگوییم تا اندازه زیادی مدیون فردوسی هستیم.
دیباچه منظوم شاهنامه نمایشگر معرفت فردوسی است
وی با اشاره به اینکه از فردوسی شاعر بزرگ ملی با عنوان حکیم یاد شده است، ابراز کرد: هر چند از این شاعر بزرگ مانند خیام و ناصرخسرو رسالهای در موضوعات فلسفی باقی نمانده است تا آن را سند حکمت او بهشمار آوریم اما دیباچه منظوم فردوسی در آغاز شاهنامه در ستایش خداوند و خرد سروده شده که به اندازه دفتری مفصل، نمایشگر معرفت و بینش فلسفی این شاعر بزرگ و قدرت اندیشه او در دریافت حکمت است.
جنتی ادامه داد: هنر فردوسی در صیانت از زبان فارسی است و غنی و نیرومندسازی آن هنر دیگری است که نه تنها فقط ایرانیان بلکه همه فارسیزبانان جهان را وامدار خود کرده است.
وزیر ارشاد با بیان اینکه فردوسی خرد، دینداری و رستاخیر را در گفتار و کردار قهرمانان شاهنامه نشان میدهد، اظهار کرد: با تأملی ژرف در کار آموزشگران زبان فارسی میتوان دریافت بسیاری از آنان همواره به زمین یا آسمان میپرداختند اما تنها، اثر حکیم توس است که مابین زمین و آسمان پیوندی عمیق و مستحکم برقرار کرده و باورهای عمیق دینی را به متن زندگی مردمان ایران آورده است.
جنتی با عنوان اینکه موقعیت ملی یک مثلث است که یک ضلع آن را زبان و ادب ملی، ضلع دوم این مثلث اسطوره و تاریخ و ضلع سوم را حکمت و فلسفه تشکیل میدهد، بیان کرد: گزاف نیست که بگوییم فردوسی این سه موقعیت ملی را به تنهایی بر دوش کشید و بیشک فردوسی نخستین و بلکه بزرگترین طلایهدار این راه است.
وزیر ارشاد، فردوسی را ادیبی هوشمند و اندیشمندی غیرتمند دانست و بیان کرد: فردوسی غیرتمندی است که ایران و ایرانیان را از جان خود عزیزتر داشته و با آفرینش افسانههای حماسهای، قرون ملی را برای همیشه در رگهای ایرانیان جاری کرده است.
فردوسی؛ دروازه ورود اندیشمندان جهان به ایران
وی با عنوان اینکه میتوان فردوسی را یکی از دروازههای ورود اندیشمندان جهان به ایران دانست و اظهار کرد: هر غیرایرانی کنجکاوی که بخواهد با فرهنگ و ادب این سرزمین آشنا شود ناگزیر باید از فردوسی و شاهنامهاش آغاز کند.
جنتی ادامه داد: ستایش از حکیم ابوالقاسم فردوسی در حقیقت ستودن خرد ناب ایرانی و تجلیل از گوهر ناب انسانی است لذا باید پذیرفت که او از هوش سرشار و عقل پرعیار برخوردار بوده که اگر هر دوی اینها را در کلمه خرد جمع آوریم، فردوسی را باید یکی از سرآمدان خرد محسوب کرد.
شاهنامه کتاب حکمتهاست
وزیر ارشاد با بیان اینکه شاهنامه کتاب حکمت بوده و در آن خرد و خردورزی منشأ پیروزی، پیشرفتها و نیکیها است، اظهار کرد: خرد، نعمتی است که بشریت امروز سخت از آن بیبهره بوده و لاجرم به آن نیازمند است.
جنتی با اشاره به اینکه حکمتی که در شاهنامه از آن سخن گفته میشود حکمت ملی ایرانیان است که فردوسی در آغاز شاهنامه و در جای جای این سترگ از آن سخن گفته است، اضافه کرد: به همین سبب به فردوسی لقب حکیم دادهاند چراکه شاهنامه جلوهگاه حکمت نظری و عملی است و اهمیت آن فقط در جنبه ادبی و شاعرانه آن خلاصه نمیشود بلکه مجموعهای از داستانهای منظوم و تبارنامهای است که هر بیت آن ریشه در احوال ملی کهن دارد.
وزیر ارشاد با بیان اینکه در برخورد با قصههای شاهنامه فقط به ظاهر داستانها نمیتوان بسنده کرد، ابراز کرد: زبان قصههای اساطیری زبانی آکنده از رزم و نماد است و بیتوجهی به معانی این رمز و نمادها، شکوه و نگاه آن را تا قصههای معمولی تنزل میدهد.
شاهنامه روایتگر نبرد خیر و شر
وی با عنوان اینکه شاهنامه روایتگر نبرد خیر و شر است، بیان کرد: پهلوانان شاهنامه جنگجویانی همچون کاوه و ضحاک، کیکاووس و منوچهر، روایتگر مرگ سیاوش به دسیسه سودابه و ... هستند که همه حکایت از نبرد و ستیز دائمی دارند.
جنتی با بیان اینکه تفکر فردوسی و اندیشه حاکم بر شاهنامه همواره نوعی دفاع از خوبیها در برابر ظلم و تباهی است، اضافه کرد: ایران سرزمین آزادگان محسوب میشود لذا وقتی در برابر مصیبتهای گوناگون قرار میگیرد پهلوانانش با تمام توان به دفاع از موجودیت این کشور و ارزشهای عمیق انسانی و مردمانش برمیخیزند و جان بر سر این نبرد میدهند که نمونههای آن را نه فقط در شاهنامه بلکه بهطور عینی در دفاع مقدس میبینیم.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به اینکه شاهنامه اثری جهانی و کتاب راستی است و دروغ را حتی هنگامیکه از زبان پهلوانانش گفته شود نمیپسندد، بیان کرد: از همین رو است که شاهنامه جهان را به سمت خوبی و نیکی رهنمون میکند.
وی با عنوان اینکه فردوسی با نگارش شاهنامه فرهنگ ایران را پرآوازه کرد و نشان داد که این فرهنگ و زبان فارسی حرفهای بسیاری برای گفتن دارد، افزود: تنها عظمت فردوسی به این نیست که شاعری سترگ باشد بلکه مهمترین خدمت او به ایران این است که هویت ایرانیان را به جهانیان شناساند.
ایران بالندگی و هویت خویش را مدیون حکیم ابوالقاسم فردوسی است
جنتی با اعلام اینکه هر ایرانی بالندگی و هویت خود را مدیون حکیم توس است، اظهار کرد: اگر فردوسی نبود ما این زبان دلآویز و شورانگیز فارسی را که چنان زیبا و پرمحتوا است را نمیتوانستیم به این شیوایی بیان کنیم.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با تأکید بر اینکه پاسداری از زبان فارسی بر ما ایرانیان امری ضروری است، بیان کرد: این حکیم دریافته بود که ملت ایران برای بقای خود نیاز مبرم به قهرمانان نامدار دارد و چه نیکو از عهده این کار برآمد و پدیدهای را به وجود آورد که نه تنها برای ایرانیان بلکه کل جهانیان نیز حکمتآمیز و الهام بخش است.
وی اضافه کرد: از پژوهندگان ادب و تاریخ انتظار میرود تا آثار اسطورهای و شاهنامه بزرگ معاصر را کامل کنند تا این گوهر یکتا و میراث معنوی ایران هرچه بیشتر برای ایرانیان و حتی جهان شناخته شود.
جنتی شاهنامه را یادگار گرانسنگ و گنجینه خرد و دانایی دانست و ادامه داد: در تمام محتوای این کتاب به انسانیت، تقوا، فضیلت آدمی، آزادگی، گردنفرازی و تسلیم نشدن در برابر ناحق اشاره شده است.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با ابراز تأسف از اینکه نسل جوان با ابعاد شخصیت حقیقی فردوسی آشنا نیستند، اظهار کرد: این مسئله برای جامعه فرهنگمدار ایران پسندیده نیست لذا جوانان باید شخصیت حکیم توس را از لا به لای شاهنامه جستجو کنند.
وی با توصیه به جوانان عنوان کرد: بزرگترین قدردانی از فردوسی این است که کتاب شاهنامهاش را بخوانید، بفهمید و با اشعار دلانگیزش بیشتر آشنا شوید چراکه این کتاب نباید تنها از منظر شعری، ادبی و یا حتی تاریخی دیده شود بلکه شاهنامه سرشار از مفاهیم دینی، عرفانی و فلسفی است.
جنتی در پایان با بیان اینکه شاهنامه فقط تاریخ و ادب نیست بلکه آکنده از تعالیم آموزنده است، یادآور شد: امیدواریم که به زودی شاهد تأسیس رشته مستقل شاهنامهپژوهی در مقاطع تحصیلات تکمیلی دانشگاهها باشیم.
