گزارش مشروح ایکنا از برگزاری پیش همایش کنگره بینالمللی پژوهشهای قرآنی در شیراز
گروه فعالیتهای قرآنی: پیشهمایش هشتمین کنگره بینالمللی پژوهشهای قرآنی با عنوان «تأثیر قرآن کریم در تمدن اسلامی» در محل تالار علامه جعفری دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه شیراز برگزار شد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از فارس، پیشهمایش هشتمین کنگره بینالمللی پژوهشهای قرآنی با عنوان «تأثیر قرآن کریم در تمدن اسلامی» امروز، 31 اردیبهشت در محل تالار علامه جعفری دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه شیراز برگزار شد.
همایش مذکور در دو بخش سخنرانی و کرسی نقد و نظر در باب تمدن نوین اسلامی و ارتباط با قرآن برگزار شد که با تلاوت آیاتی چند از کلامالله مجید توسط یکی از دانشجویان رشته علوم قرآن و حدیث دانشگاه شیراز آغاز شد و پس از پخش سرود جمهوری اسلامی، محمدجواد سلمانپور، رئیس دانشکده مطالعات تطبیقی قرآن کریم سخنرانی کرد.
وی، قرآن را مایه جاودانگی مسلمانان دانست و گفت: جامعه تمدنساز به دنبال گرفتن غریق از اموال این دنیای تاریک است و یکی از اهداف قرآن عرضه تمدن به انسان و بشریت است.
سلمانپور با اشاره به فرمایشات مقام معظم رهبری پیرامون تمدن اسلامی عنوان کرد: هدف ملت ایران و انقلاب اسلامی ایران، ایجاد یک تمدن نوین اسلامی است.
عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز با اشاره به برگزاری این همایش ابراز کرد: این همایش جهت ارائه مطالبی در باب تمدن اسلامی و ارتباط آن با قرآن کریم، خصوصاً در حوزه علوم برگزار شده است.
بنا بر این گزارش، در ادامه این نشست، حجتالاسلام علیاکبر کلانتری، رئیس دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه شیراز به خوشامدگویی به اساتید و مدعوین این همایش پرداخت.
سخنران نخست این نشست، حجتالاسلام محمد اکبری، دبیر علمی هشتمین همایش بینالمللی پژوهشهای قرآنی بود که به ارائه مطالبی پیرامون تمدن اسلامی پرداخت.
تبیین تعریف تمدن اسلامی
وی تأکید کرد: تمدن اسلامی عبارت از تجلی و تبلور توحید، نبوت و امامت در بینش و منش فرد و آحاد جامعه و رفتارهای فردی و اجتماعی جامعه است و ما به تمدن اسلامی به این اندازه ارزش قائل هستیم و افتخار اسلام و قرآن این است که تمدنساز است و اسلام نه تنها متمدن است بلکه تمدنساز است به تعبیری دیگر اسلام متمدن و تمدنساز است.
وی با بیان اینکه تمدنسازی اسلام در تمام اعصار و برای تمام نسلها و آحاد انسانها، تمدنساز حیاتآفرین، نجاتبخش، بالنده و پویاست که برای همه مقبولیت و مشروعیت دارد، گفت: تمدن قرآنی یعنی توحید ناب و از کثرتها گریختن و به وحدت و دامن توحید پناه بردن است که این نقطه، نقطه ثقل تمدن اسلامی است.
حجتالاسلام اکبری در ادامه سخنان خود به تبیین خصیصههای تمدن اسلامی از منظر قرآن کریم پرداخت و گفت: تمدن اسلامی، تمدنی حیاتآفرین و احیاگر است و این نکته را در آیه 24 سوره انفال مشاهده کنیم که خداوند فرمود « یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ اسْتَجِیبُواْ لِلّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاکُم لِمَا یُحْیِیکُمْ وَاعْلَمُواْ أَنَّ اللّهَ یَحُولُ بَیْنَ الْمَرْءِ وَقَلْبِهِ وَأَنَّهُ إِلَیْهِ تُحْشَرُونَ؛ اى کسانى که ایمان آوردهاید چون خدا و پیامبر شما را به چیزى فرا خواندند که به شما حیات مىبخشد آنان را اجابت کنید و بدانید که خدا میان آدمى و دلش حایل مىگردد و هم در نزد او محشور خواهید شد» اگر در قرآن هیچ آیهای مبنی بر افضیلت اسلام نبود جز همین آیه، کافی بود که بگوییم اسلام تأمینکننده تمام نیازهای بشری در تمام عصرها، حوزهها و نسلهاست.
معاون پژوهش و فناوری دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم عنوان کرد: بزرگترین هنر پیامبر خدا و دستاورد و تحفه آن حضرت نه برای مسلمانان بلکه برای بشریت، ارمغان حیات و زندگی بوده و هست زیرا گمشده بشر، حیات زندگی است و تمام غم و غصه و دغدغه بشر این است که بشر از نابودی میترسد اما پیامبر(ص) این خبر و ارمغان را برای بشریت آورد و فرمود که انسان زنده و بالنده و جاودانه میماند و در تیررس مرگ از بین نمیرود و روح انسان زنده است و قابل تجزیه نیست به همین دلیل میتوان گفت که مکتب اسلام، متمدن است زیرا حیاتآفرین است و این یکی از خصیصههای تمدن اسلامی که سایر مکاتب فاقد آن هستند.
عالیترین درجه حیات، حیات عقلی است
حجتالاسلام اکبری با بیان اینکه چند نوع حیات وجود دارد، گفت: حیات توحیدی، اخلاقی و عبادی انواع حیات است که عالیترین درجه حیات نیز حیات عقلی است.
وی، خصیصه دیگر تمدن اسلامی را نورانی بودن این تمدن عنوان کرد و گفت: خداوند در آیه 1 سوره ابراهیم میفرماید «... کِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ إِلَیْکَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ ...؛ ... کتابى است که آن را به سوى تو فرود آوردیم تا مردم را به اذن پروردگارشان از تاریکیها به سوى روشنایى بیرون آورى...» یعنی یک جا و نقطه تاریک و تیره و مبهم در مسائل زیربنایی و روبنایی اسلام وجود ندارد و همه نور و روشنایی است که این تمدن برای ناس آمده است و واژه ناس برای تمام مردم عمومیت دارد به عبارت دیگر تمدن اسلامی همگان را از ظلمت فکری، روحی، اعتقادی و عملی بیرون میآورد.
حجتالاسلام اکبری با بیان اینکه برتر بودن خصلت دیگر تمدن اسلامی است، گفت: خداوند در آیه 139 سوره آل عمران میفرماید «... وَلاَ تَحْزَنُوا وَأَنتُمُ الأَعْلَوْنَ...؛ ... سستى مکنید و غمگین مشوید...» این خصلت تمدن اسلامی است و خداوند تأکید میکند که تمدن مسلمانان برتر و در اوج و قله قرار دارد.
دبیر علمی هشتمین همایش بینالمللی پژوهشهای قرآنی ادامه داد: در کدام مکتب دارو و التیامی برای دردهای روحی و روانی بشر تجویز شده است و امروز مشاهده میکنیم که بشر از نظر اخلاقی، روحی و روانی مرده و در اوج انحطاط است اما مکتب اسلام مکتبی است که فرآوردهها و دستاوردهایی که دارد هیچکدام از مکاتب دیگر فاقد آن هستند.
اقتصاد اسلامی، اقتصادی بالنده است
وی بیان کرد: اگر مقام معظم رهبری نیز امسال را به نام سال اقتصاد مقاومتی نامگذاری کرده اند به این دلیل است که مکتب اسلام متکی به خود است و میتواند مقاومت کند و تهدیدها و تحریمها را پشت سرگذارد و اصولاً اقتصاد اسلامی، اقتصادی بالنده است اما متأسفانه ما از این گنجینه بهرهبرداری نمیکنیم.
حجتالاسلام اکبری، خصیصه دیگر تمدن اسلامی را جهانی بودن آن دانست و گفت: گستره این تمدن تمام ملتها، حوزهها، اقلیمها و نژادهاست که در طول تاریخ تمام انسانها و اعصار را شامل میشود.
معاون پژوهش و فناوری دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم با بیان اینکه خصیصه دیگر تمدن اسلامی فطریگرا بودن است، گفت: اسلام دینی است که میتواند نیاز خود و دیگران را تأمین کند زیرا ذاتی و توحیدی است و یک جهت عمده خصوصیت اسلام فطری بودن این تمدن است.
به گفته وی، خصلت دیگر تمدن اسلامی، ولایت محور بودن است و اگر این تمدن پویان و بالنده برای تمام نژادها و اعصاب بوده است، به دلیل این است که معلمان، صاحبنظران و دانشمندان آن ساخته و پرداخته مکتب وحی هستند و به مقام عصمت، امامت و ولایت تکوینی و تشریعی رسیدهاند.
مشارکت دانشمندان 15 کشور اسلامی
وی در بخش دیگری از سخنان خود به برگزاری هشتمین همایش بینالمللی پژوهشهای قرآنی اشاره کرد و گفت: امسال استقبال بسیار خوبی از این همایش صورت گرفته است و بیش از 700 مقاله از داخل و خارج کشور به دبیرخانه این همایش ارسال شده که شاهد رشد 4 برابری مشارکت دانشمندان کشورهای اسلامی مختلف هستیم به نحوی از 15 کشور این مقالات ارسال شدهاند.
حجتالاسلام اکبری با یادآوری اینکه این همایش با محوریت قرآن کریم و تمدنهای اسلامی برگزار شده است، گفت: در این همایش از وزارت علوم و تحقیقات مجوز علمی و پژوهشی گرفته شده است و مقالات برگزیده نیز در کتابی تحت عنوان «مقالات برگزیده هشتمین کنگره بینالمللی پژوهشهای قرآنی» چاپ خواهد شد.
به گزارش ایکنا، دومین سخنران این مراسم احمد پاکتچی، استاد علوم قرآن دانشگاه امام صادق(ع) بود که گفت: زمانی که بحث تمدن اسلامی مطرح میشود، سئوالی که به ذهن میآید این است که آیا آن تمدنی که در قرآن پیرامون آن بحث میشود، تحقق خارجی پیدا کرده است؟ و آیا چیزی که اکنون در کشورهای اسلامی مشاهده میشود، همان تمدن اسلامی است که در قرآن کریم پیرامون آن صحبت شده است.
وی با یادآوری اینکه ما از وضعیت کنونی راضی نیستیم، گفت: آیا الگوی تمدن اسلامی اکنون به صورت واضح در پیش روی ماست که فقط به سمت اجرایی کردن آن برویم و آن سند چشمانداز و برنامه را در جوامع اسلامی پیاده کنیم؟
چشمانداز الگوی تمدن اسلامی هنوز عملیاتی نشده است
پاکتچی با اشاره به برگزاری این همایش گفت: برگزاری چنین همایشهایی به این دلیل است که جواب این سئوالات خیلی جواب مثبتی نیست البته بزرگانی کار زیادی کردهاند اما هنوز آن چشمانداز عملیاتی نشده است.
عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) با طرح این سئوال که الگوی پیشنهادی اسلام و قرآن چیست؟ گفت: در کلام بزرگان یک جمله تکرار شده است که انسان موجودی مدنیالطبع است که طبیعتاً مدنی زندگی میکند و به طور طبیعی به دنبال زندگی اجتماعی است که بهصورت میتوان این جمله را خواند؛ انسان با جمع زندگی کند و یا اینکه انسان با جمع زندگی میکند و لحن خواندن این جمعه سئوالهای جدیدی را پیش روی ما قرار میدهد.
وی اظهار کرد: انسان مدنی بالطبع، انسانی است که خوشبختی او در گرو زندگی جمعی است و به دنبال خوشبختی فردی نمیگردد چنانچه بارها در قرآن کریم مشاهده میشود که وقتی راجع به انسانها سخن میشود سخن از سرنوشت جمعی آنهاست و این مسئله را در داستان قوم ثمود در سوره شمس مشاهده میکنیم و در آیه 25 سوره انفال « وَاتَّقُواْ فِتْنَةً لاَّ تُصِیبَنَّ الَّذِینَ ظَلَمُواْ مِنکُمْ خَآصَّةً وَاعْلَمُواْ أَنَّ اللّهَ شَدِیدُ الْعِقَابِ؛ و از فتنهاى که تنها به ستمکاران شما نمىرسد بترسید و بدانید که خدا سختکیفر است» خداوند تأکید میکند که فتنهها و بلواهایی که وجود دارد تنها به کسانی که ظلم کردهاند آسیب نمیزند بلکه به همه آسیب میزند.
پاکتچی با بیان اینکه واجباتی وجود دارد که اصطلاحاً به آنها واجب کفایی گویند مانند تحصیل علم در آیه 22 سوره توبه « خَالِدِینَ فِیهَا أَبَدًا إِنَّ اللّهَ عِندَهُ أَجْرٌ عَظِیمٌ؛ جاودانه در آنها خواهند بود در حقیقتخداست که نزد او پاداشى بزرگ است»، گفت: قرار نیست همه تحصیل علم کنند اما عدهای باید وجود داشته باشد که این کار را انجام دهند و اینجاست که ما میگوییم چگونه سرنوشت افراد به سرنوشت جامعه بستگی دارد.
استاد دانشگاه امام صادق(ع) با اشاره به اینکه آیات متعددی در قرآن کریم پیرامون قیامت وجود دارد، افزود: چرا قیامت یومالحشر است و چرا همه مردم با هم در روز قیامت جمع میکند و این همه جمعیت دلیل آن است که سرنوشت انسانها جمعی است و فردی نیست؛ همچنین آیات دیگری که نشان میدهد قیامت در سرنوشت جمعی بسیار مسئله جدی است و اینگونه نیست که افراد را تک تک مورد محاکمه قرار دهد و از این آیات نتیجه گرفته میشود که در این دنیا رفتار اجتماعی کاملاً موضوعیت دارد.
وی، کوچکترین هسته اجتماعی را خانواده دانست و افزود: نخستین لحظهای که دو نفر با هم یک جامعه تشکیل میدهند صرفنظر از برخی خواستهها و امیال به نفع دیگری، اصل مسلم است در حالی که غریزه میخواهد هر کاری که شخص دوست دارد انجام دهد اما اینجا بحث اراده و انگیزش مطرح میشود و این دقیقا یک تعادل است و این تعادل است که باید مورد بررسی و مطالعه قرار گیرد.
عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) با بیان اینکه در اینکه تفاوت خلاقیت و خاطره (سنت) مشاهده میشود، گفت: در سنت دو ویژگی وجود دارد یکی تکرارشوندگی و خاطره بودن آن است اما خلاقیت یک حرکت غصبی است یعنی میخواهیم ایجاد کنیم.
وی اظهار کرد: ما از دو وجه خلاقیت و حافظه را مورد بحث قرار میدهیم که هر دو در رفتار مدنی موثر هستند یعنی بخشی از رفتارهای مدنی ناشی از قوه خلاقه است و بخشی دیگر ناشی از سنت بنابراین اگر بخواهیم رفتار مدنی و تمدن را مورد نقد و آسیبشناسی قرار دهیم باید کاملاً این دو را تفکیک کنیم.
وی با بیان اینکه در حوزه فرهنگ اسلامی، غایت مطلوب حیات طیبه است، گفت: با جمع زندگی کردن بخش عمدهای از این مهم بر میگردد به این که ما دقیقاً مصالح و مفاسد را تشخیص دهیم و بدانیم رسیدن به زندگی مطلوب، مقتضی مصالحی است و هرچیزی که ما را از رسیدن به زندگی مطلوب بازدارد، مفاسد است و اینجا بحث ارزشهای فرهنگی مطرح می شود که قرآن نیز حرف بسیاری در این باره دارد.
پاکتچی با طرح این سئوال که مقتضیات حیات طیبه چیست؟ گفت: در این نوع حیات، مسئله دانایی و علم و جهل خود را نشان میدهد اگر علم وجود داشته باشد قادر خواهیم بود که مفاسد و مصالح را تشخیص دهیم و برعکس و غالب مواردی که انسانها مسیر سیاه و تاریکی را طی میکنند ناشی از جهل است حتی شقیترین افراد در عین حال جاهلترین مردمان نیز هستند.
استاد قرآن دانشگاه امام صادق(ع) ابراز کرد: انگیختگی میتواند ناشی از جهل یا علم باشد؛ اگر برآمده از آگاهی و عقل باشد موجب تأمین مصالح و نهایتاً تأمین حیات طیبه خواهد شد و اگر برعکس باشد به حیات طیبه صدمه خواهد زد و ما به آن دست نمییابیم.
وی با بیان اینکه انگیختگی و سنتها میتوانند سیئه هم باشند، گفت: قرآن کریم در 4 حالت آیات زیادی دارد؛ انگیختگی که دارای ارزش مثبت است مثل بتشکنی حضرت ابراهیم(ع)؛ سنتهای دارای ارزش مثبت مثل ساختن خانه کعبه و بنا نهادن مناسک حج توسط حضرت ابراهیم(ع)؛ انگیختگیهای ضد ارزش مانند مسئله فرستاده شدن مقاومت فرعون در مقابل رسالت حضرت موسی(ع) و در نهایت، سنتهای ضد ارزشی مثل زنده به گور کردن دختران.
پاکتچی خاطرنشان کرد: دائماً از ما سئوال میشود که مگر قرآن فقط برای عرب نازل شده است؟ قرآن برای همه مردمان و تمام زمان نازل شده است بنابراین در هر فضای تمدنی امکان پیدا کردن حالتهای چهارگانه وجود دارد و این کتاب آسمانی الگویی را در مقابل ما قرار میدهد که بتوانیم انگیختگیهای مثبت و منفی و سنتهای مثبت و منفی را شناسایی کنیم.
این گزارش میافزاید، پایانبخش این پیشهمایش، برگزاری کرسی نقد و نظر در باب تمدن نوین اسلامی و ارتباط با قرآن بود که در آن اساتید مدعو و دانشجویان به طرح سئوالاتی در این زمینه پرداختند و سخنرانان نیز توضیحاتی پیرامون این سئوالات ارائه دادند.
یادآور میشود، پیشهمایش مذکور بههمت دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه شیراز و دانشکده مطالعات تطبیقی قرآن کریم شیراز برگزار شد.
