ضرورت فرهنگسازی برای کاهش پدیده اسراف در جامعه
گروه اجتماعی: جلوگیری از اسراف تنها از طریق فرهنگسازی امکانپذیر است و این مهم از طریق آگاهیبخشی به جامعه نسبت به عواقب و آثار سوء اجتماعی و اخروی اسراف محقق میشود.
حجتالاسلام والمسلمین سیداحمد میرعمادی، نماینده ولی فقیه در لرستان در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، با اشاره به دوری از اسراف بهعنوان یکی از اصول اقتصاد اسلامی گفت: یکی از اصول اخلاق اقتصادی صرفهجویی و دوری از اسراف و تبذیر است که یک اصل محکم اسلامی و از پایههای مهم اقتصاد اسلامی است.
وی افزود: در منابع دینی ما از دو واژه اسراف و تبذیر سخن به میان آمده است و فرق میان اسراف و تبذیر در این است که اسراف به معنای خارج شدن از حد اعتدال و زیادهروی و هرگونه اتلاف و تجاوز از حد طبیعی را گویند، مثل پوشیدن لباس گرانقیمت، اما واژه تبذیر، به معنای ریخت و پاش است که موجب تضییع و اتلاف مال میشود، مثل اینکه برای دو نفر مهمان، غذای 10 نفر تدارک دیده شود و مابقی آن تلف شود.
اسراف از دیدگاه آیات و روایات
حجتالاسلام میرعمادی در رابطه با اسراف از دیدگاه آیات و روایات، تصریح کرد: اسراف را زیادهروی در مصرف گویند، امام علی(ع) فرمود: هرچه از حد میانهروی بگذرد، اسراف است و نیز در حدیث دیگری فرمود: مصرف بیش از مقدار متعارف نیازها، اسراف است، همچنین خداوند متعال در آیه 31 سوره اعراف فرمود: «یَا بَنِی آدَمَ خُذُواْ زِینَتَکُمْ عِندَ کُلِّ مَسْجِدٍ وکُلُواْ وَاشْرَبُواْ وَلاَ تُسْرِفُواْ إِنَّهُ لاَ یُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ؛ بخورید و بیاشامید ولی اسراف نکنید، همانا خداوند اسرافکاران را دوست ندارد».
نماینده ولی فقیه در لرستان با بیان اینکه اصل بهرهمندی از نعمتها و مواهب دنیوی مورد تأکید است، ولی اسراف و تبذیر مورد مذمت واقع شده، اظهار کرد: قرآن استفاده از زینت، خوردن و آشامیدن را مورد عنایت قرار داده و فرموده است: «قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِینَةَ اللّهِ الَّتِیَ أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالْطَّیِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِی لِلَّذِینَ آمَنُواْ فِی الْحَیَاةِ الدُّنْیَا خَالِصَةً یَوْمَ الْقِیَامَةِ کَذَلِکَ نُفَصِّلُ الآیَاتِ لِقَوْمٍ یَعْلَمُونَ؛ بگو چهکسی حرام کرده زینتهایی که خداوند برای بندگان خود آفریده و روزی پاکیزهای که برای آنها است؟ بگو: اینها در زندگی مال مؤمنان است، هرچند دیگران هم استفاده میکنند؛ اما در روز قیامت، این نعمتها به صورت خالص برای مؤمنان خواهد بود»، (اعراف/32).
حجتالاسلام میرعمادی ادامه داد: خداوند متعال در آیه 27 سوره اسراء، آیه 43 سوره غافر، آیه 9 سوره انبیاء و آیه 28 سوره غافر، در مذمت افراط گرایی مواردی را بیان فرموده است؛ لذا در اسلام استفاده کردن از نعمتها، زیباییهای طبیعت، انواع خوراکیها و پوشاکهای متناسب، نه تنها مجاز شمرده شده، بلکه به آن توصیه شده است و تنها چیزی که مذمت و نهی شده، اسراف است.
اسراف در بیتالمال، از زیانبارترین اقسام اسراف است
وی اسراف در مصرف آب، نان، برق و اموال عمومی را از مصادیق اسراف در جامعه دانست و افزود: از زیانبارترین اقسام اسراف، اسراف در اموال عمومی و بیتالمال است. حساسیت و اهمیت این موضوع به حدی است که امام علی(ع) به کارگزاران حکومت اسلامی خود دستور میدهد تا قلمهای خود را ریز تراش کنند و سطرها را نزدیک به هم بنویسند و هیچچیز زیادی ننویسند تا اسراف در اموال عمومی صورت نگیرد.
علل اسراف
حجتالاسلام میرعمادی در رابطه به علل اسراف، بیان کرد: ضعف ایمان یکی از دلایل اسراف است؛ لذا شخصی که دچار اسراف میشود، بیتردید ایمان در قلب او، قوت نگرفته است. باور ندارد که اسراف، موجب هلاکت و از بین برنده، برکت است. خداوند مسرف را دشمن میدارد و جای او در جهنم است، همانطور که در آیه 43 سوره غافر میفرماید: «لَا جَرَمَ أَنَّمَا تَدْعُونَنِی إِلَیْهِ لَیْسَ لَهُ دَعْوَةٌ فِی الدُّنْیَا وَلَا فِی الْآخِرَةِ وَأَنَّ مَرَدَّنَا إِلَى اللَّهِ وَأَنَّ الْمُسْرِفِینَ هُمْ أَصْحَابُ النَّارِ؛ آنچه مرا به سوى آن دعوت مىکنید به ناچار نه در دنیا و نه در آخرت [درخور] خواندن نیست و در حقیقت برگشت ما به سوى خداست و افراطگران همدمان آتشند».
نماینده ولیفقیه در لرستان اظهار کرد: شخص اسرافکننده، گمان میکند که هرچه پوشاک، خوراک و وسایل زندگیاش در حد عالی باشد، از ارزش و مقام بهتری در اجتماع و در برابر سایران برخوردار است، در حالی که اینطور نیست، پیامبر اکرم(ص) فرمود: علامت مسرف آن است که به کارهای باطل مینازد و فخر میفروشد و آنچه فراخور حالش نیست، میخورد.
ریا و تظاهر
حجتالاسلام میرعمادی گفت: انسان اسرافکار برای نشاندادن خود، یکسری خرجهای دهانپرکن، بذل و بخششهای بیمورد که نه خود و نه دیگران نیازی به آن دارند، انجام میدهد تا فقط به چشم بیاید و دیگران از او تعریف کنند، در حالی که در روایت آمده است: اسراف، کار شیطانی است نه کار خدایی.
وی تجملگرایی و تجملپرستی را یکیدیگر از دلایل اسراف دانست و افزود: یکی از علتهای اسراف، روی آوردن به تجمل است. گاهی شخص امکانات، خوراک و پوشاک دارد؛ اما هر چیز جدید و زیبای دیگر را میبیند، میخرد. دلبستگی به دنیا دارد، در حالیکه در دین اسلام دلبستگی به دنیا، ریشه همه گناهان ذکر شده است.
حجتالاسلام میرعمادی گفت: گاهی شخصی بر اثر تحت تأثیر قرارگرفتن دوستان و محیط اطراف خود و الگوبرداری از زندگی آنان، دچار اسراف میشود. چشم و همچشمی نیز یکی از عوامل مهم اسراف است و شخص را وادار میکند برای اینکار در برابر دیگران، خودی نشان دهد و به اصطلاح عرض اندامی کند، دچار اسراف میشود و متأسفانه این کار نیز مایه مباهات و افتخار او است.
راهکار جلوگیری از اسراف
نماینده ولیفقیه در لرستان ضمن تأکید بر لزوم فرهنگسازی برایکاهش اسراف در جامعه، در رابطه با آثار سوء اسراف و راهکار جلوگیری از آن اظهار کرد: براساس تصریح قرآن کریم شخص اسرافکار، مفسد است؛ برای اینکه هم به خودش ستم میکند و هم به مردم وقتی بیش ازحد مصرف میکند؛ یعنی آن زیادی را مالک نیست و حق مصرف ندارد.
مورد خشم الهی واقع شدن
حجتالاسلام میرعمادی اضافه کرد: شخص مسرف، مورد خشم و غضب خدا است؛ اسرافکار چون تعادل و توازن اقتصادی جامعه را برهم میریزد، از رحمت الهی بهدور و گرفتار خشم خدا میشود؛ همانگونه که در آیه 141 سوره مبارکه انعام، آمده است: «وَلاَ تُسْرِفُواْ إِنَّهُ لاَ یُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ؛ خداوند، اسراف کاران را دوست ندارد» و امام صادق نیز فرمود: اسراف، امری است که مورد غضب خداست، بنابراین، یکی از آثار سوء اسراف، خشم الهی است.
وی ادامه داد: از بین رفتن برکت و گرفتار شدن در فقر و از بین رفتن برکت از سفره بندگان خدا و سلب نعمت از آنان از روشنترین آثار اقتصادی اسراف است، پیامبر اکرم(ص) فرمود: هر کس در زندگی میانهروی کند، خداوند او را نعمت میدهد و هرکس زیادهروی و اسراف کند، خداوند او را از نعمتهای خود بینصیب سازد و امیرالمؤمنین امام علی(ع) فرمود: ولخرجی، عامل فقر است.
محرومیت از هدایت پروردگار
حجتالاسلام میرعمادی، اضافه کرد: اسراف از هر نوعی که باشد، انسان را به نابودی میکشاند. قرآن کریم در آیه 28 سور غافر میفرماید: «إِنَّ اللَّهَ لَا یَهْدِی مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ کَذَّابٌ؛ همانا خداوند، اسرافکار و دروغگو را هدایت نمیکند».
نماینده ولی فقیه در لرستان اظهار کرد: اسراف یک بیماری و انحراف اجتماعی است که سبب هلاکت و محرومیت میشود، مهمترین اثر اسراف، برهم زدن تعادل صحیح زندگی و اقتصاد جامعه است از سویی دیگر همچنان که اسراف از نظر شرعی حرام و ممنوع است، صرفهجویی، امری واجب و لازم است از اینرو مؤمنان باید به این دستور الهی عمل کنند و خلاصه اینکه مستجاب نشدن دعای اسرافکار، ایجاد فاصله طبقاتی، بیعدالتی در جامعه، ثروتاندوزی و تکاثر، عذاب و کیفر اخروی از دیگر آثار سوء اسراف است که توضیح هر یک در این مجال نمیگنجد.
