سهم کمرنگ کودک و نوجوان از محصولات مرتبط با آموزههای دینی
گروه اجتماعی: برای نخستین بار بخش کودک و نوجوان بهصورت مستقل در نمایشگاه بینالمللی قرآن و عترت مشهد حضور دارد، اما به نظر میرسد محصولات ارائه شده در این حوزه از کیفیت مطلوب برخوردار نبوده و هنوز سهم این گروه سنی از تولیدات آموزشی حوزه دین اندک است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، در نهمین نمایشگاه بینالمللی قرآن و عترت مشهد برای نخستین بار بخش کودک و نوجوان بهصورت مستقل حضور یافته است تا ضمن قرار گرفتن گروههای فعال در زمینه کودک و نوجوان در کنار یکدیگر، نگاه ویژهتری به این بخش صورت گیرد و زمینه معرفی و عرضه مناسب محصولات این حوزه نیز فراهم شود.
در بخش کودک و نوجوان نمایشگاه قرآن، غرفههای اسباببازی، نرمافزارها و مهدهای قرآنی حضور دارند که سهم محصولات نوجوانان در این بخش تنها تعداد محدودی نرمافزاراست و بر عکس در حوزه کودکان، بازی و سرگرمیهای آموزشی متنوع که هر کدام به نوعی سعی در آشنایی و آموزش مسائل دینی از جمله نماز، عفاف و حجاب، احترام به والدین و امامشناسی به مخاطبان رده سنی خود را دارند، ارائه شده است که البته باید به این نکته دقت کرد به نوعی اکثر این بازیها دارای طرح و شکل بوده و تقلیدی از بازی مار و پله هستند.
تولیدات ویژه نوجوانان؛ بخشی کمرنگ در نمایشگاه قرآن
بیشترین استقبال کودکان و خانوادههای آنها از بخش کودک و نوجوان مربوط به غرفههای رنگآمیزی چهره است که در مورد سهم نوجوانان از بخش کودک و نوجوان نمایشگاه میتوان تنها به این بخش اشاره کرد زیرا اکثر غرفهها محصولات مرتبط به کودکان را ارائه میکنند.
اگر سن نوجوانی را بین 12 تا 18 سال عنوان کنیم باید گفت در این بخش چیزی که بتواند مخاطبان این قشر را راضی کند، دیده نمیشود و این امر میطلبد تا افراد و نهادهای بیشتری در این زمینه به فعالیت بپردازند.
بخش دیگری که جای آن در این حوزه بسیار خالی به نظر میرسد، کتابهای احکام و تفسیر قرآن برای قشر کودک و نوجوان است و با توجه به حجم سؤالاتی که برای این گروه سنی در شبکههای اجتماعی مختلف بهوجود میآید، عرضه این نوع محصولات مرتبط با نیاز و درک کودکان و نوجوانان ضروری به نظر میرسد.
ارائه بازیهای رایانهای جدید در نمایشگاه قرآن
امسال در بخش بازیهای رایانهای و نرمافزارهای آموزش دینی دو محصول خوب ارائه شده است که یکی بازی «سجاد کوچولو» است که در قالب بازی و سرگرمی برای کودکان و نوجوانان به تبیین مسائل ارزشی میپردازد اما محصولی جدید بهشمار نمیرود، محصول دیگر نیز نرمافزار «بچه مسلمان» است که شامل انیمیشن، کلیپ و موضوعات آموزشی نماز و احکام است.
هر چند تولید این بازیها و نرمافزارها نویدبخش ارائه تولیدات بهتر در این زمینه است، اما باید توجه داشت تا رسیدن به وضعیت ایدهآل راه بسیاری را در پیش روست و اگر چه آثار تولیدی در این حوزه گامی مهم برای قدم برداشتن در این مسیر است، اما در بحث کیفیت، نوع قصه و پرداخت به موضوعات مورد علاقه این رده سنی در مقاسیه با انواع بازیها و نرمافزارهای تولید غرب، هنوز ضعف بسیاری مشاهده میشود.
کانون پرورشی فکری کودکان و نوجوان نیز با کتابها و بازیهای فکری تولیدی خود در این نمایشگاه حضور پررنگی داشته است و با محصولات تولیدی، مسائل دینی را به کودکان و نوجوانان آموزش میدهد، همچنین در این بخش برای کودکان، سفالگری، کاشیکاری و پرسش و پاسخ به سؤالات قرآنی و دینی انجام میشود که بازدیدکنندگان کودک و نوجوان استقبال خوبی از این کانون بهعمل آوردهاند، هر چند برخی از بازیهای این کانون بهصورت مستقیم با نمایشگاه قرآن رابطهای ندارد.
روانشناسان، کودکی و نوجوانی را بهترین سن برای یادگیری و انتقال مفاهیم عنوان میکنند؛ چرا که شخصیت کودک از همان آغاز تولد شکل گرفته و پرورش مییابد، به اصطلاح تربیت میشود و سیستم فکری و تفکر کودک از همان آغاز مانند یک دستگاه دقیق فیلمبرداری از تمام رویدادها تصویربرداری کرده و بدین وسیله پرورش مییابد.
فاطمه بخشی، یکی از روانشناسان حوزه کودک در این باره عنوان میکند: از نظر روانشناسان، رشد شخصیت کودک از آغاز تولد شروع میشود، در حدود 5-6 سالگی بیشترین اهمیت را پیدا میکند و این رشد در سنین حدود 14 سالگی کامل میشود؛ بنابراین شخصیت یک کودک 5 تا 6 ساله تقریباً شکل گرفته و تربیتهای بعدی بسیار دشوار و کماثر خواهد بود، زیرا کودک در این دوره وارد مرحله جدیدی از رشد عقلی(ذهنی) میشود که آن را مرحله عملیات عینی نامیدهاند.
روشهای غیر مستقیم برای انتقال مفاهیم دینی
وی افزود: کودکی یکی از تأثیرگذارترین دوران زندگی نه تنها هر فرد بلکه تعیینکننده فرهنگ آینده یک جامعه است و اگر جامعه، برنامهای متناسب با فرهنگ خود برای کودکان و نوجوانانش نداشته باشد، نمیتواند فرهنگ خود را به نسل آینده منتقل کند و این نسل را با سر درگمی همراه خواهد کرد.
بخشی در ادامه در این خصوص اظهار میکند: با توجه به ویژگیهای رشد شناختی، اخلاقی و ... در این مرحله، بهتر است از روشهای غیر مستقیم مانند الگوسازی، قصهگویی، روش نمایشی، آموزش بازیهای گروهی و فردی، تهیه اسباببازیها و سرگرمیهای مورد علاقه این رده سنی برای انتقال مفاهیم به کودک استفاده شود، همچنین استفاده از روشهای آموزش نقاشی و کاردستی که زمینه اصلی آنها مفاهیم دینی و ارزشی باشد مؤثر خواهد بود.
وی با بیان اینکه کودک از لحاظ رشد شناختی در مرحله عملیات عینی قرار دارد به همین دلیل بهترین روش برای انتقال فرهنگ دینی و اسلامی روش الگوپذیری و اسوه سازی برای اوست، میافزاید: امروزه فرهنگسازی را از مهدکودک ها آغاز میکنند زیرا معرفی الگوهای دینی اسلامی به کودکان به روش غیرمستقیم با شعر و داستانگویی تأثیر بسزایی در ساخت فرهنگ یک جامعه دارد.
کودکان؛ برگ برنده مربیان تربیتی
در گذشته بار فرهنگی و تربیتی بر دوش مادران بود، اما امروزه این بار بر دوش مربیان مهد کودکها قرار گرفته و یک کودک بیشترین زمان عمر خود را در مهدها میگذارند.
مرضیه دلالی نژاد، مدیر مؤسسه قرآن و عترت رضوان در این باره عنوان میکند: کودکی برای انسان همانند مزرعه آخرت است؛ چرا که هر چیزی که در کودکی در وجود یک انسان نهادینه شود، همان را در بزرگسالی برداشت خواهد کرد.
وی با بیان اینکه در جامعه ما فرزندسالاری حاکم شده است، ادامه داد: این موضوع خوبی نیست، اما میتواند تبدیل به یک فرصت برای انتقال مفاهیم دینی و اسلامی از طریق کودکان به والدینشان نیز باشد.
دلالینژاد اظهار کرد: ما در مهد به کودکان بهصورت غیر مستقیم در رابطه با احترام به والدین، حجب و حیا و امامشناسی مفاهیمی را آموزش میدهیم و در عین حال این آموزشها از طریق کودکان به والدین نیز منتقل میشود.
بخش نوجوان؛ بخش کمرنگ حوزه کودکان و نوجوانان
غرفههایی امسال بخش کودک و نوجوان نهمین نمایشگاه بینالمللی قرآن و عترت مشهد را میتوان به چند بخش تقسیم کرد که بخش بازیها شامل بازیهای نرمافزاری، فکری و آموزشی میشود و علاوه بر این کتاب و مهد کودکهای قرآنی نیز حضور دارند.
بیشترین استقبال از حوزه کودک و نوجوان مربوط به رنگآمیزی چهره است و بعد از آن غرفههای بازیهای رایانهای و انیمیشنهای دینی قسمتی است که بیشتر مورد استقبال مخاطبان کودک زیر هفت سال قرار گرفته است.
بخش کتابهای کودک و نوجوان نیز با استقبال کمی مواجه شده است که این موضوع بخاطر مصادف شدن نهمین نمایشگاه بینالمللی قرآن و عترت مشهد با شبهای قدر و حضور کم مخاطبان، همچنین نبود کتابهای مناسب در بخش کودکان و بهویژه نوجوانان است.
در بخش بازیهای آموزشی دینی تولیدات مناسبی ارائه شده است تا کودکان و نوجوانان در قالب بازی با مسائلی همچون نماز، عفاف و حجاب، احترام به والدین و امامشناسی آشنا شده و آموزشهای لازم را دریافت کنند.
اگرچه غرفه کودک و نوجوان امسال با کم و کاستیهای فراوانی در نمایشگاه قرآن حضور یافته است، اما جای امیدواری وجود دارد که در سالهای آینده بتواند بخش مستقلی را برای حضور بهتر اختصاص دهد.
با این همه به نظر میرسد حضور بخش ویژه کودک و نوجوان در نهمین نمایشگاه بینالمللی قرآن و عترت مشهد مقدس، نویدبخش تولید و ارائه محصولات بهتری در این حوزه در سالهای آینده خواهد بود.
